Καθισμένη στο δάπεδο ενός προσωρινού καταφυγίου για τους επιζώντες των πρόσφατων φονικών πλημμυρών στο Νεπάλ, η Tenzin Dolma Ghale δηλώνει ότι δεν της έχει απομείνει τίποτα εκτός από τα ρούχα που φορούσε. Ολόκληρο το χωριό της και μέλη της οικογένειάς της παρασύρθηκαν από τον χείμαρρο νερού και συντριμμιών που σκότωσε πάνω από 1.450 ανθρώπους και άφησε περισσότερους από 6.000 αγνοούμενους.
«Όλα τελείωσαν», είπε.
Η Ghale είναι ανάμεσα στα εκατομμύρια των ανθρώπων που ζουν με τις θανατηφόρες συνέπειες των καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα. Την ώρα που τέτοιες καταστροφές εντείνονται, τα διεθνή προγράμματα βοήθειας για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστροφών έχουν υποστεί δραματικές περικοπές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Η πραγματικότητα είναι ότι χρειαζόμαστε τρισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο, αλλά οι ανεπτυγμένες χώρες δεν έχουν εκπληρώσει την υποχρέωσή τους», δήλωσε ο Harjeet Singh, διευθυντής του Ιδρύματος Κλίματος Satat Sampada με έδρα το Νέο Δελχί.
Οι περικοπές στη βοήθεια αποδυναμώνουν την παρακολούθηση καταστροφών στα Ιμαλάια
Οι απότομες περικοπές της κυβέρνησης Τραμπ στην αμερικανική εξωτερική βοήθεια το 2025 κατήργησαν ή περιέκοψαν δραστικά προγράμματα που εξυπηρετούσαν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, με καταστροφικές συνέπειες για πολλές κοινότητες. Οι μειώσεις από άλλες μεγάλες χώρες-δωρητές επιδείνωσαν την κρίση χρηματοδότησης.
Μεταξύ των προγραμμάτων που έκλεισαν ήταν το SERVIR-Hindu Kush Himalaya, μια κοινή πρωτοβουλία της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID), της NASA και του Διεθνούς Κέντρου Ολοκληρωμένης Ορεινής Ανάπτυξης (ICIMOD) με έδρα το Κατμαντού.
Καλύπτοντας το Αφγανιστάν, το Μπανγκλαντές, τη Μιανμάρ, το Νεπάλ και το Πακιστάν, το πρόγραμμα χρησιμοποιούσε δορυφόρους και γεωχωρική ανάλυση για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, τους υδατικούς πόρους και την εδαφοκάλυψη. Διευκόλυνε τις υπηρεσίες εκτίμησης κινδύνου πλημμύρας, τη συνεργασία με τον Ερυθρό Σταυρό του Νεπάλ για την επικοινωνία κινδύνου και παρείχε περισσότερα από 170 δημόσια σύνολα δεδομένων για τους παγετώνες, τις καταστροφές και την τρωτότητα των περιοχών.
Ειδικοί στους παγετώνες και την ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστροφών επαινούσαν τον οργανισμό για την εκτεταμένη έρευνα, τη διασυνοριακή συντονιστική δράση και την υποστήριξη τοπικών μέτρων μείωσης καταστροφών.
Πριν χάσει τη χρηματοδότησή του λόγω των περικοπών της USAID, το πρόγραμμα αντιμετώπιζε τους αυξανόμενους κινδύνους σε μια περιοχή όπου η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει ταχεία τήξη των παγετώνων, μετατοπίσεις στους μουσώνες και ολοένα πιο συχνές πλημμύρες, κατολισθήσεις και πλημμύρες από υπερχείλιση παγετωνικών λιμνών (GLOFs). Αυτές οι αλλαγές έθεσαν σε κίνδυνο την επισιτιστική, υδατική και ενεργειακή ασφάλεια για σχεδόν 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους που ζουν στην περιοχή ή τα κατάντη αυτής, σύμφωνα με το ICIMOD.
Δεκάδες λίμνες σε κίνδυνο υπερχείλισης, εκατομμύρια άνθρωποι σε κίνδυνο πλημμυρών
Οι παγετώνες των Ιμαλαΐων χάνουν μάζα 65% ταχύτερα από ό,τι πριν από μια δεκαετία, σύμφωνα με νέα έκθεση της παγκόσμιας εταιρείας συμβούλων Systemiq, η οποία συντάχθηκε μαζί με το ICIMOD. Ωστόσο, μόνο περίπου το 0,1% των εκτιμώμενων 40.000 παγετώνων των Ιμαλαΐων παρακολουθείται επί του παρόντος λεπτομερώς και σε συνεχή βάση, σημειώνει η έκθεση.
Όταν έληξε η χρηματοδότηση για το SERVIR-HKH, τερματίστηκαν επίσης τα προγράμματα που παρακολουθούσαν τις προγνώσεις κατολισθήσεων, τις καθημερινές πλημμύρες, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τη περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των χωρών.
Με την απώλεια του προγράμματος, εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν τώρα αυξημένο κίνδυνο έξαρσης πλημμυρών από παγετωνικές λίμνες (GLOFs), οι οποίες μπορούν να απελευθερώσουν εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού και συντριμμιών μέσα σε μόλις λίγες ώρες.
Στο βόρειο Πακιστάν, το λιώσιμο των παγετώνων έχει δημιουργήσει 3.044 παγετωνικές λίμνες, με περισσότερες από 30 να έχουν αναγνωριστεί ως πιθανές να προκαλέσουν τέτοιες πλημμύρες σε περιοχές όπου ζουν πάνω από 7 εκατομμύρια άνθρωποι, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP).
Το Αφγανιστάν αντιμετωπίζει επίσης αυξημένη απειλή από τέτοιες πλημμύρες, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης στην Ελβετία.
Στην Ινδία - η οποία δεν αποτελούσε μέρος του προγράμματος SERVIR-HKH, αλλά συνορεύει με όλες τις χώρες που συμμετείχαν και φιλοξενεί πάνω από το μισό της οροσειράς των Ιμαλαΐων - περισσότερες από 130 λίμνες σε μεγάλο υψόμετρο βρίσκονται σε κίνδυνο υπερχείλισης.
Η Νότια Ασία βιώνει ήδη θανατηφόρες καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα. Οι πλημμύρες στο Πακιστάν το 2022 σκότωσαν περισσότερους από 1.700 ανθρώπους και προκάλεσαν ζημιές που εκτιμώνται σε 40 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι πλημμύρες στο Νεπάλ το 2025 σκότωσαν εννέα ανθρώπους και προκάλεσαν ζημιές εκατομμυρίων δολαρίων. Κατολισθήσεις, ξαφνικές πλημμύρες και ακραίες βροχοπτώσεις έχουν προκαλέσει όλεθρο στα ινδικά Ιμαλάια, οδηγώντας στον θάνατο πάνω από 12.000 ανθρώπους και σε ζημιές που υπερβαίνουν τα δισεκατομμύρια δολάρια τα τελευταία 15 χρόνια.
Η περιοχή υπέστη οικονομικές απώλειες τουλάχιστον 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2025 λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων που προκλήθηκαν από την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τη Βάση Δεδομένων Εκτάκτων Περιστατικών (EM-DAT) που διατηρεί το Πανεπιστήμιο του Λουβαίν στο Βέλγιο. Η ίδια αυτή βάση δεδομένων κινδυνεύει να κλείσει ως αποτέλεσμα των περικοπών χρηματοδότησης από τη USAID.
Σε δήλωσή του προς το Associated Press, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ υποστηρίζουν την ικανότητα προειδοποίησης για πλημμύρες στο Νεπάλ μέσω προγραμμάτων με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό και την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA). Το υπουργείο σημείωσε ότι το SERVIR-HKH ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2025, αλλά τα εργαλεία του παραμένουν ενεργά μέσω του ICIMOD.
Ο αντίκτυπος εκτείνεται πέρα από τις κοινότητες που πλήττονται άμεσα. Η περιοχή των Ιμαλαΐων είναι ζωτικής σημασίας για τις εθνικές οικονομίες, καθώς η γεωργία, η βιομηχανία, ο τουρισμός και η οικιακή χρήση εξαρτώνται από αυτήν. Οι περικοπές σε προγράμματα όπως το SERVIR-HKH θα έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις για χρόνια, δήλωσε η Neha Rai, ειδικός σε θέματα κλιματικής χρηματοδότησης στο ICIMOD.
Η Rai παρομοίασε τις περικοπές στα κλιματικά προγράμματα με την απότομη διακοπή των κονδυλίων για την έρευνα του καρκίνου, η οποία χρειάζεται χρόνια συνεχούς έρευνας για να πετύχει.
«Ο κλιματικός κίνδυνος είναι επίσης μια πρόκληση γενεών», δήλωσε η Rai. «Χρειάζεσαι μακροπρόθεσμες παρατηρήσεις, τεχνογνωσία, χρειάζεσαι ιδρύματα που δεν μπορούν απλώς να ανοιγοκλείνουν ως βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες».
Η Rai ανέφερε ότι οι περικοπές στα διασυνοριακά προγράμματα έχουν επίσης επηρεάσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κυβερνήσεων, επιστημόνων και οργανισμών σε ολόκληρη την περιοχή - μια κρίσιμη λειτουργία σε μια περιοχή όπου αυτό που συμβαίνει ανάντη επηρεάζει άμεσα τις χώρες που βρίσκονται κατάντη.
Η χρηματοδότηση συρρικνώνεται την ώρα που οι ευάλωτες χώρες αντιμετωπίζουν αυξανόμενο χρέος
Αυτές οι περικοπές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης τάσης. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια από τα μέλη της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας, στην οποία περιλαμβάνονται και οι ΗΠΑ, μειώθηκε κατά 23% το 2025 — η μεγαλύτερη ετήσια συρρίκνωση που έχει καταγραφεί ποτέ. Παραδοσιακά μεγάλοι δωρητές, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιαπωνία και ο Καναδάς, έχουν επίσης ανακοινώσει τεράστιες μειώσεις, ανακατανέμοντας κονδύλια στην άμυνα και σε άλλες εγχώριες προτεραιότητες.
Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου δαπανούν περίπου 225 φορές περισσότερα για την αποπληρωμή χρεών από όσα λαμβάνουν σε μορφή επιχορηγήσεων για την κλιματική χρηματοδότηση, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της οργάνωσης ActionAid International.
«Υπάρχει μια τοξική σχέση, στην πραγματικότητα, μεταξύ της κλιματικής κρίσης και της κρίσης χρέους», δήλωσε η Teresa Andersen της ActionAid International.
Εξήγησε ότι οι χώρες συνάπτουν δάνεια για να ανακάμψουν από τις κλιματικές επιπτώσεις, αλλά στη συνέχεια περικόπτουν τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και στην προετοιμασία για μελλοντικά ακραία καιρικά φαινόμενα προκειμένου να αποπληρώσουν τα δάνεια.
Τα χρήματα που παρέχονται δεν είναι επαρκή και το κλίμα συχνά δεν αποτελεί προτεραιότητα, δήλωσε ο Richard Sherman, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ταμείου για την Ανταπόκριση στις Απώλειες και Ζημίες (Fund for Responding to Loss and Damage), ενός διεθνούς μηχανισμού κλιματικής χρηματοδότησης για την υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών που είναι ευάλωτες στις δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
«Υπάρχουν άφθονα χρήματα όταν μιλάμε για ορισμένες προτεραιότητες, αλλά όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, αυτή τη στιγμή γινόμαστε μάρτυρες μιας σοβαρής υποτίμησης της σημασίας της ανάληψης δράσης και της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των συστημάτων», δήλωσε.
Παρόλο που τα ταμεία αποκατάστασης από καταστροφές εξακολουθούν να υπάρχουν, χάνουν και αυτά τη χρηματοδότησή τους και δεν είναι εξοπλισμένα για να διαχειριστούν την αναμενόμενη αύξηση των καταστροφών, πρόσθεσε.
«Δεν περιμένουμε από τις ανεπτυγμένες χώρες να λειτουργήσουν ως μηχάνημα ανάληψης (ATM)», δήλωσε ο Sherman. «Αλλά η υποστήριξη των ευάλωτων χωρών, το να τις βοηθούμε να προσαρμοστούν και να γίνουν πιο ανθεκτικές, σημαίνει ότι είναι λιγότερο πιθανό να υποστούν το είδος των επιπτώσεων που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή».
Πηγή: Associated Press
