Κάθε καλοκαίρι με καύσωνες και φωτιές αφήνει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με έναν βαρύ λογαριασμό που φτάνει με καθυστέρηση: αποζημιώσεις σε αγρότες, επισκευές σε υποδομές, ανείσπρακτοι φόροι και πληθωρισμός στα τρόφιμα.
Όταν η σκόνη κατακαθίσει, τα υπουργεία Οικονομικών καλούνται να αποζημιώσουν τους πολίτες, να ανακατασκευάσουν δρόμους και σιδηροδρόμους, να ενισχύσουν τις υπηρεσίες υγείας και να απορροφήσουν τα χαμένα έσοδα που δεν ήρθαν ποτέ. Αυτό το βάρος ξεπερνά τα αποθεματικά που παρακρατούν συνήθως οι κυβερνήσεις έναντι αυτού του κινδύνου.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας του Copernicus, η μισή ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο δοκιμάστηκαν από παρατεταμένη ξηρασία στα τέλη Ιουλίου, ενώ οι ποταμοί Λίγηρας, Πάδος, Ρήνος και Δούναβης άγγιξαν ιστορικά χαμηλά τον Αύγουστο. Οι πυρκαγιές είχαν καταστρέψει, παράλληλα, περισσότερα από 505.000 εκτάρια καμένης γης έως τις αρχές Αυγούστου – ξεπερνώντας την αντίστοιχη περίοδο του 2025, που ήταν η χειρότερη χρονιά στα χρονικά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν άμεσες ζημιές ύψους 822 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ μεταξύ 1980 και 2024, με το ένα τέταρτο αυτών να καταγράφεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ).
Μόνο το ένα πέμπτο των ζημιών είναι ασφαλισμένο
Σε ερώτηση του Euronews για το αν αυτή η συγκέντρωση σηματοδοτεί μια ουσιαστική τομή με το παρελθόν, εκπρόσωπος του οργανισμού υπήρξε κατηγορηματικός: «Πρόκειται για μια δομική αλλαγή», ανέφερε, εξηγώντας ότι οι ερευνητές εξομαλύνουν τα ευμετάβλητα ετήσια στοιχεία χρησιμοποιώντας έναν κινητό μέσο όρο 30 ετών για να απομονώσει την τάση. «Η τάση για τα στοιχεία των ευρωπαϊκών οικονομικών απωλειών δείχνει αύξηση 3,4% ετησίως, ενώ έχουμε δει αυτή την τάση να επιταχύνεται στα δεδομένα. Οι πρώτες εκτιμήσεις για το 2025 δείχνουν ότι η τάση θα επιταχυνθεί περαιτέρω.»
Μόνο το ένα πέμπτο αυτών των ζημιών ήταν ασφαλισμένο, ενώ για τις ξηρασίες, τους καύσωνες και τις πυρκαγιές, η κάλυψη κατακρημνίζεται στο 10% με 11%.
Ο λόγος, όπως δήλωσε ο ΕΟΠ στο Euronews, είναι ότι αυτοί οι κίνδυνοι «σχετίζονται κυρίως με έμμεσες ζημιές, όπως η μειωμένη γεωργική παραγωγή, οι απώλειες ανθρώπινων ζωών, η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, οι χαμένες ώρες εργασίας... και αυτές είναι συχνά δύσκολο να αξιολογηθούν».
«Το κενό ασφαλιστικής προστασίας διευρύνεται, πράγμα που σημαίνει ότι η αύξηση των συνολικών ζημιών δεν συνοδεύεται από περισσότερη ασφάλιση», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος του ΕΟΠ.
Αυτό αφήνει τις κυβερνήσεις να παίζουν τον ρόλο του τελικού εγγυητή που καλείται να καλύψει τη ζημιά. Μόνο τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ, πάντως, –η Αυστρία, η Γαλλία, η Ουγγαρία και η Ιταλία– διατηρούν ειδικά ταμεία καταστροφών, ενώ τα υπόλοιπα βασίζονται σε έκτακτες ανακατανομές κονδυλίων που εκταμιεύονται με αργούς ρυθμούς.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμα περισσότερο, καθώς τα ευρωπαϊκά κονδύλια προσφέρουν ελάχιστη προστασία. Το Bruegel με έδρα τις Βρυξέλλες υπολογίζει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για καταστροφές για την περίοδο 2028-2034 σε περίπου 5 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που ισοδυναμεί μόλις με το 10% έως 15% των ζημιών μόνο από τις πλημμύρες της δυτικής Ευρώπης το 2021.
Οι κυβερνήσεις «βγάζουν» λάθος τον λογαριασμό
Η Γαλλία παρουσίασε τον πιο τολμηρό αριθμό. Ανοίγοντας μια συνάντηση για την κρίση της ξηρασίας στις 12 Αυγούστου, η υπουργός Οικολογικής Μετάβασης, Monique Barbut, εκτίμησε ότι οι φετινοί θερινοί καύσωνες θα κοστίσουν 10 έως 15 δισεκατομμύρια ευρώ σε άμεσο και έμμεσο κόστος, δηλαδή μεταξύ 0,3% και 0,5% του ΑΕΠ, έναντι πρόβλεψης ανάπτυξης μόλις 0,7%.
Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, αμφισβητήθηκε αμέσως.
Το εθνικό ινστιτούτο στατιστικής INSEE, στο οποίο αποδόθηκε αρχικά, αρνήθηκε ότι παρήγαγε οποιαδήποτε τέτοια πρόβλεψη. Το υπουργείο διευκρίνισε στη συνέχεια ότι η προβολή ήταν δική του, βασισμένη σε δεδομένα του INSEE για προηγούμενα έτη, ενώ η Barbut παραδέχτηκε ότι οι αριθμοί απαιτούν προσεκτική μεταχείριση.
Στην Ισπανία, περίπου 172.400 εκτάρια είχαν καεί μέχρι τα τέλη Ιουλίου, σχεδόν το μισό του συνολικού αριθμού της προηγούμενης χρονιάς. Η εφαρμογή του κόστους ανά εκτάριο που χρησιμοποιεί η δασική υπηρεσία της Ναβάρα και ο βιομηχανικός σύνδεσμος Asemfo ανεβάζει το κόστος πυρόσβεσης και μόνο στα 1,7 έως 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ, πριν από την αποκατάσταση, η οποία σύμφωνα με τους δασολόγους μηχανικούς κοστίζει συνήθως περισσότερο από την κατάσβεση.
Οι Βρυξέλλες ενέκριναν έκτακτη βοήθεια 120,55 εκατομμυρίων ευρώ για την Ισπανία τον περασμένο μήνα, καλύπτοντας μόνο τις ζημιές από το προηγούμενο καλοκαίρι.
Η Πορτογαλία έχει μάλλον το βαθύτερο πρόβλημα σε ό,τι αφορά τον υπολογισμό του πραγματικού κόστους των πυρκαγιών. Η αρχή πολιτικής προστασίας της χώρας έχει παραδεχτεί δημόσια ότι «δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί, με ακρίβεια, το συνολικό κόστος ενός συγκεκριμένου περιστατικού», επειδή τα οικονομικά και τα επιχειρησιακά δεδομένα βρίσκονται σε διαφορετικά συστήματα.
Μια ανεξάρτητη επιτροπή που ερεύνησε τις πυρκαγιές του Αυγούστου 2025 έλαβε ένα συνολικό ποσό περίπου 18,8 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο δεν μπορούσε να κατανεμηθεί ανά πυρκαγιά. Το εθνικό ελεγκτικό συνέδριο επεσήμανε το ίδιο κενό το 2021.
Η σωστή καταγραφή του έμμεσου κόστους, ανέφερε ο ΕΟΠ στο Euronews, θα σήμαινε τη συνδυασμένη χρήση καταγραφών συμβάντων με «δεδομένα εργασίας, υγείας, μεταφορών, ενέργειας, γεωργίας και μακροοικονομικά στοιχεία που παρέχονται από τους τομεακούς οργανισμούς».
Η ακραία ζέστη φρενάρει την ανάπτυξη
Οι δαπάνες, όμως, είναι ένα μέρος μόνο της εξίσωσης.
Η επισκόπηση των στοιχείων από το Bruegel δείχνει ότι οι οικονομίες «φρενάρουν» χρόνια μετά, με το ΑΕΠ 1,5% χαμηλότερο δύο χρόνια μετά από έναν καύσωνα και 3% χαμηλότερο τέσσερα χρόνια μετά από μια ξηρασία. Η ξηρασία του 2022 μόνο «φρέναρε» το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΕ κατά 1,35%, μια απώλεια 203 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Για φέτος το καλοκαίρι, η Triodos Bank υπολογίζει το κόστος της ακραίας ζέστης για τις οικονομίες της ΕΕ σε περίπου 180 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή περίπου το 1% της παραγωγής. Ωστόσο, το άμεσο πλήγμα μπορεί να φαίνεται παραδόξως ήπιο.
Η Oxford Economics υπολογίζει ότι η χαμηλή στάθμη του Ρήνου θα μπορούσε να αφαιρέσει 0,2% από την ανάπτυξη της Γερμανίας στο τρίτο τρίμηνο, αλλά δεν βλέπει ευρύτερη κατάρρευση.
«Πρόκειται περισσότερο για αντισταθμίσεις σε άλλους τομείς της οικονομίας», δήλωσε στο Euronews ο Tomas Dvorak, ανώτερος οικονομικός αναλυτής της Oxford Economics, υποδεικνύοντας την αμυντική βιομηχανία, τον εξοπλισμό μεταφορών, το λιανικό εμπόριο και τις υπηρεσίες καταναλωτών.
Ο φαύλος κύκλος του κλιματικού χρέους
Τα τρόφιμα είναι ο τομέας όπου η ζημιά εμφανίζεται σταδιακά.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μειώσε την πρόβλεψή της για την παραγωγή ελαιολάδου στην ΕΕ κατά 5%, εξαιτίας της πτώσης κατά 18% στην Ελλάδα, ενώ η Ισπανία αναμένει ότι η συγκομιδή δημητριακών θα μειωθεί από 24 εκατομμύρια τόνους σε λίγο πάνω από 18,5 εκατομμύρια. Η Oxford Economics αναμένει ότι η ζέστη και η ξηρασία θα προσθέσουν έως και 1% στον πληθωρισμό τροφίμων της ευρωζώνης το επόμενο έτος.
«Έτσι απλά λειτουργεί η τιμολόγηση για τα τρόφιμα», εξήγησε ο Dvorak στο Euronews. «Ακολουθεί μια αλληλουχία από τα εμπορεύματα στη γεωργία, τη μεταποίηση και τέλος το λιανικό εμπόριο. Κάθε στάδιο τείνει να χρειάζεται έναν ή δύο μήνες για να διαπεράσει την αλυσίδα», πρόσθεσε.
Οι αναλυτές έχουν σταματήσει να αντιμετωπίζουν αυτά τα καλοκαίρια ως ανωμαλίες. Η Oxford Economics έχει ήδη ενσωματώσει το κόστος στο βασικό της σενάριο, με τον μεσοπρόθεσμο πληθωρισμό τροφίμων να προβλέπεται κατά μέσο όρο γύρω στο 2,5%. Ο κίνδυνος είναι επίσης αυτές οι πιέσεις να συσσωρεύονται.
Το Bruegel περιγράφει έναν «φαύλο κύκλο κλιματικού χρέους», στον οποίο οι απώλειες από καταστροφές συμπιέζουν την ανάπτυξη και τα φορολογικά έσοδα, διευρύνοντας τα ελλείμματα και αυξάνοντας το κόστος δανεισμού, αφήνοντας λιγότερο χώρο για δαπάνες πρόληψης που θα περιόριζαν την επόμενη καταστροφή.
Η ΕΚΤ υπολογίζει ότι μια ξηρασία που συμβαίνει μία φορά κάθε 25 χρόνια θα έθετε σε κίνδυνο σχεδόν το 15% της παραγωγής της ευρωζώνης.
Οι δαπάνες προσαρμογής της ΕΕ, ωστόσο, ανέρχονται σε περίπου 29 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, έναντι εκτιμώμενων αναγκών 35 έως 500 δισεκατομμυρίων ευρώ, παρόλο που ο ΟΗΕ εκτιμά ότι κάθε ευρώ που δαπανάται αποδίδει έως και δέκα σε αποφευχθείσες ζημιές.
