Πολύ συχνά, δυσάρεστα πράγματα συμβαίνουν τον Σεπτέμβριο. Για κάποιο λόγο, είναι ένας μήνας που έχει βιώσει αναλογικά περισσότερες χρηματοπιστωτικές κρίσεις από κάθε άλλον, ίσως επειδή τα προβλήματα που σιγοβράζουν έρχονται στο επίκεντρο μόλις τελειώσουν οι καλοκαιρινές διακοπές. Η Βρετανία εγκατέλειψε τον κανόνα του χρυσού τον Σεπτέμβριο του 1931. Η στερλίνα εκδιώχθηκε από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ERM) τον Σεπτέμβριο του 1992. Και τέτοιες μέρες πριν από 18 χρόνια, η κατάρρευση της Lehman Brothers βύθισε την παγκόσμια οικονομία σε βαθιά ύφεση.
Αυτόν τον Σεπτέμβριο, υπάρχουν και πάλι σημαντικοί λόγοι ανησυχίας. Υπάρχουν οι καλπάζουσες τιμές του πετρελαίου, οι οποίες μετακυλίονται σε υψηλότερες τιμές βενζίνης και ντίζελ, επιβαρύνοντας τις πιέσεις στο κόστος διαβίωσης. Υπάρχει ένα ισχυρό παγκόσμιο κύμα πωλήσεων στα κρατικά ομόλογα. Υπάρχει η προειδοποίηση από επικεφαλής εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) ότι θα ήταν φρόνιμο να επιβραδυνθεί ο ρυθμός ανάπτυξης στον κλάδο τους. Όλα αυτά μαζί αποτελούν τον τέλειο συνδυασμό για έναν ακόμη ταραγμένο Σεπτέμβριο.
Φυσικά, μπορεί όλα να αποδειχτούν ένας ψευδής συναγερμός: Έχουν περάσει πλέον περισσότεροι από έξι μήνες από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμό τους κατά του Ιράν, και μέχρι στιγμής ο αντίκτυπος από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ήταν πολύ λιγότερο σοβαρός απ' ό,τι αναμενόταν την άνοιξη. Είναι πιθανό ο φόβος που καταλαμβάνει αυτή τη στιγμή τις αγορές ομολόγων να περάσει γρήγορα, ειδικά εάν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν τελειώσουν σύντομα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η διαρκής επωδός του Ντόναλντ Τραμπ ότι τα πετρελαιοφόρα θα διέρχονται σύντομα και πάλι από τα Στενά του Ορμούζ έχει περιορίσει την άνοδο των τιμών του αργού. Η ανάπτυξη δεν έχει πληγεί τόσο πολύ, και τόσο στις ΗΠΑ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η AI υπήρξε μέρος αυτής της εξέλιξης.
Υπάρχουν, ωστόσο, σημάδια ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει επιπτώσεις, αν και πιο περιορισμένες απ' ό,τι αναμενόταν αρχικά. Οι αγορές δεν πιστεύουν πλέον τον Τραμπ όταν λέει ότι πρόκειται να επιτευχθεί συμφωνία με το Ιράν. Ως αποτέλεσμα, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου σε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι τις τελευταίες εβδομάδες έχει εντείνει τους φόβους για επίμονο πληθωρισμό και για υψηλότερα επιτόκια από τις κεντρικές τράπεζες. Και παρά το γεγονός ότι οι τιμές του αργού δεν κλιμακώνονται περαιτέρω, το κόστος της βενζίνης και του ντίζελ παραμένει υψηλό, εξαιτίας της επιδεινούμενης παραγωγικής ικανότητας των διυλιστηρίων.
Για μήνες, οι τιμές των μετοχών στηρίζονταν στην πεποίθηση ότι δεν υπάρχει ταβάνι στον τομέα της Τεχνολογίας – και ειδικά σε εταιρείες που εμπλέκονται με την AI. Αυτή η θεωρία δοκιμάζεται τώρα και, όσον αφορά τη Wall Street, η πρόσφατη παρέμβαση των επικεφαλής της AI ήρθε σε εξαιρετικά λανθασμένη συγκυρία.
Η άρνηση του Τραμπ να δεχθεί μια αυστηρότερη ρύθμιση στη βιομηχανία της AI λέει πολλά: Πρόκειται για στάση που δεν έχει να κάνει μόνο με τον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας για την επικράτηση στον τεχνολογικό πόλεμο. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές φαίνονται πιο εύθραυστες από ποτέ –ίσως μετά τον Σεπτέμβριο του 2008– και, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος πρέπει να αποτρέψει το σκάσιμο της φούσκας του χρηματιστηρίου που τροφοδοτείται από την AI.
Όλες οι φούσκες δεν είναι ίδιες
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ ακριβώς με τον ίδιο τρόπο: Υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ του Σεπτεμβρίου του 2026 και του Σεπτεμβρίου του 2008, αλλά υπάρχουν και διαφορές. Η κατάρρευση του 2008 ήταν αποτέλεσμα των υπερβολικών ανοιγμάτων των τραπεζών για τη χρηματοδότηση των αμερικανικών ακινήτων. Οι τράπεζες φαίνεται να είναι πολύ λιγότερο εκτεθειμένες αυτή τη φορά, και ενώ ορισμένες από τις επενδύσεις σε τεχνολογικές μετοχές ενδέχεται να βασίστηκαν σε μη ρεαλιστικές παραδοχές για τα μελλοντικά κέρδη, η AI είναι σαφές ότι θα έχει θετικό μακροπρόθεσμο οικονομικό αντίκτυπο με τρόπο που δεν είχε η επένδυση στην κατοικία πριν από το 2008. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι όλες οι «φούσκες» είναι ίδιες.
Τούτου λεχθέντος, υπάρχουν διδάγματα που πρέπει να αντληθούν από τα γεγονότα του 2008.
Ένα είναι ότι, εάν μια χρηματοπιστωτική κρίση μετατραπεί σε οικονομική ύφεση –όπως συνέβη πριν από 18 χρόνια–, τότε η οικονομική ορθοδοξία πάει περίπατο. Δεν θα γίνεται πλέον λόγος για αυξήσεις επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες ή για την ανάγκη τα υπουργεία Οικονομικών να περικόψουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα.
Οι πρόσφατες επαναγορές ομολόγων από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, οι οποίες σχεδιάστηκαν για να συγκρατήσουν τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, των δανείων αυτοκινήτων και των πιστωτικών καρτών, ήταν μια ένδειξη του πόσο νευρική είναι η κυβέρνηση Τραμπ, αλλά και του πόσο δυναμική θα ήταν η παρέμβαση που θα προκαλούσε μια πλήρης χρηματοπιστωτική κρίση.
Ένα ακόμη μεγαλύτερο δίδαγμα είναι η ανάγκη να ελεγχθεί το τι συμβαίνει μετά από μια κατάρρευση. Την προηγούμενη φορά, η αριστερά καταλήφθηκε εξ απροόπτου και επέτρεψε στη δεξιά να πάρει την πρωτοβουλία. Ήδη υπάρχουν σημάδια στη Βρετανία της ίδιας δυναμικής, με τον υπουργό Οικονομικών, Τζον Χίλι, να δέχεται πιέσεις να αυξήσει τους φόρους ή να περικόψει τις δαπάνες στον προϋπολογισμό του επόμενου μήνα.
Αυτό θα ήταν αυτοκαταστροφικό, όχι μόνο επειδή θα ερχόταν σε αντίθεση με το μότο του Άντι Μπέρναμ ότι 40 χρόνια νεοφιλελευθερισμού ήταν ένα λάθος που πρέπει να διορθωθεί. Θα συνέβαινε επίσης σε μια στιγμή που –όπως έδειξε το συνέδριο της TUC (Συνομοσπονδία Συνδικάτων) αυτή την εβδομάδα στο Μπράιτον– υπάρχει πραγματική υποστήριξη στην αριστερά για μια ολοκληρωμένη στρατηγική επανεκβιομηχάνισης της Βρετανίας.
Μια σειρά από εργατικά συνδικάτα –Unite, RMT, CWU, GMB και Equity– κατέστησαν σαφές στο συνέδριο ότι ήθελαν μια πολύ πιο παρεμβατική προσέγγιση, ενώ μόλις δημοσιεύτηκε μια συλλογή δοκιμίων, εξειδικεύοντας το τι θα έπρεπε να κάνει ο Μπέρναμ για να υλοποιήσει τη δέσμευσή του για επανεκβιομηχάνιση.
Αν όχι τώρα, αργά ή γρήγορα θα υπάρξει μια άλλη χρηματοπιστωτική κρίση. Οι άνθρωποι ξεχνούν. Εφησυχάζουν. Παραβλέπουν τις εντάσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές που αφέθηκαν να γίνουν πολύ μεγάλες. Επομένως, ακόμη κι αν τα πρόσφατα γεγονότα ξεπεραστούν, θα ήταν φρόνιμο να προετοιμαζόμαστε για ένα ακόμα κραχ τον Σεπτέμβριο. Έτσι, για κάθε ενδεχόμενο.
