Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάσθηκε σήμερα το ζήτημα των παράνομων παρακολουθήσεων στην Ελλάδα μέσω του Predator, με αφορμή τις πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις και τη συζήτηση για το κράτος δικαίου στη χώρα. Η συζήτηση προκλήθηκε από την ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών με αφορμή τη δικαίωση του Νίκου Ανδρουλάκη, ο οποίος όντας ευρωβουλευτής είχε στοχευθεί με το παράνομο λογισμικό.
Εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Επίτροπος Βόπκε Χούκστρα, αναφέρθηκε ειδικά στο ζήτημα των spyware στην ΕΕ, υπογραμμίζοντας ότι κάθε παράνομη προσπάθεια πρόσβασης σε δεδομένα πολιτών, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογράφων και πολιτικών αντιπάλων, είναι απαράδεκτη. Όπως σημείωσε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί το θέμα και το καταγράφει στις ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου, από την οπτική της προστασίας των θεσμικών ελέγχων και της ασφάλειας των δημοσιογράφων.
Για τη χώρα μας είπε πως σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου που δημοσιεύθηκε το 2025, δεν έχει ακόμη εκδοθεί προεδρικό διάταγμα στην Ελλάδα που να αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας της ιδιωτικότητας των επικοινωνιών από λογισμικά παρακολούθησης. Ο Επίτροπος υπενθύμισε επίσης ότι οι ετήσιες εκθέσεις αναφέρονται στις δικαστικές έρευνες που απάλλαξαν ελληνικές κρατικές υπηρεσίες και αξιωματούχους από ευθύνη για τη χρήση του λογισμικού Predator, καθώς και στις έρευνες που διεξήγαγαν ανεξάρτητες αρχές, όπως η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η ΑΔΑΕ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τόνισε ακόμη ότι οι ανεξάρτητες αρχές αποτελούν βασικό μέρος του συστήματος ελέγχων και ισορροπιών για την προστασία του κράτους δικαίου και πρέπει να λειτουργούν ανεξάρτητα, διαθέτοντας επαρκείς πόρους. Παράλληλα υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη ισχυρό νομικό πλαίσιο για την προστασία των πολιτών από την παράνομη χρήση spyware, μέσω της νομοθεσίας για την προστασία δεδομένων και την ιδιωτικότητα των επικοινωνιών.
Ο Χούκστρα εξήγησε ότι η ευρωπαϊκή οδηγία για την ιδιωτικότητα απαγορεύει την παρακολούθηση ή υποκλοπή επικοινωνιών χωρίς τη συγκατάθεση του χρήστη, εκτός από περιορισμένες εξαιρέσεις, ενώ οι κανόνες προστασίας δεδομένων επιβάλλουν την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων με νόμιμο και διαφανή τρόπο. Ταυτόχρονα, διευκρίνισε ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ της παράνομης χρήσης spyware και της νόμιμης χρήσης εργαλείων παρακολούθησης από τις αρχές επιβολής του νόμου στο πλαίσιο ερευνών.
Επισήμανε επίσης ότι η χρήση τέτοιων εργαλείων μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις: όταν δεν είναι διακριτική, όταν δικαιολογείται από υπέρτερο δημόσιο συμφέρον, όταν είναι αναλογική και όταν συμμορφώνεται πλήρως με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημαντικές εγγυήσεις για τους δημοσιογράφους προβλέπονται και από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, ο οποίος προβλέπει ότι οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να αποτελούν στόχο κατασκοπευτικών λογισμικών λόγω της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, εκτός εάν υπάρχει εξαιρετικός λόγος δημόσιου συμφέροντος και προηγούμενη δικαστική έγκριση.
Η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πυροδότησε έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των Ελλήνων ευρωβουλευτών.
Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και της ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Γιάννης Μανιάτης, υποστήριξε ότι η πρόσφατη δικαστική απόφαση για το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων επιβεβαιώνει τις καταγγελίες της αντιπολίτευσης. Όπως ανέφερε, τέσσερα άτομα καταδικάστηκαν για την υπόθεση, ενώ η δικαστική διαδικασία άνοιξε νέες κατευθύνσεις έρευνας, ακόμη και για το ενδεχόμενο κατασκοπείας. Κατά τον ίδιο, υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τη σύνδεση της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών με το λογισμικό Predator, ενώ μίλησε και για προσπάθειες συγκάλυψης, επισημαίνοντας ότι αρκετά κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.
Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο ευρωβουλευτής της Αριστεράς Κώστας Αρβανίτης, ο οποίος αναφέρθηκε στην καταδίκη τεσσάρων ατόμων –δύο Ελλήνων και δύο Ισραηλινών– σε συνολικές ποινές άνω των 120 ετών για υποθέσεις παράνομων παρακολουθήσεων. Σύμφωνα με τον ίδιο, η δικαστική απόφαση άνοιξε έρευνα και για το αδίκημα της κατασκοπείας, ενώ υποστήριξε ότι μεταξύ των προσώπων που παρακολουθήθηκαν ήταν πολιτικοί και δημοσιογράφοι, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη. Ο Αρβανίτης υποστήριξε ότι το «κέντρο ευθύνης» βρίσκεται στο γραφείο του πρωθυπουργού και κατηγόρησε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην Ελλάδα ότι εμπόδισε την πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης.
Κριτική προς την ελληνική κυβέρνηση άσκησε και ο ευρωβουλευτής της Ελληνικής Λύσης, Εμμανουήλ Φράγκος. Όπως δήλωσε, η συζήτηση για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοεί υποθέσεις όπως το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων και άλλες υποθέσεις που –κατά τον ίδιο– έχουν προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών. Υποστήριξε ότι υπάρχουν ενδείξεις συγκάλυψης και αμφισβήτησε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, σημειώνοντας ότι η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων διορίζεται από την κυβέρνηση.
Από την πλευρά του κυβερνώντος κόμματος, ο ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και της ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Δημήτρης Τσιόδρας, απέρριψε τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης, υποστηρίζοντας ότι επιχειρεί να μετατρέψει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε βήμα εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Όπως είπε, η ελληνική δικαιοσύνη επέβαλε βαριές ποινές στους υπεύθυνους για τις παράνομες παρακολουθήσεις, γεγονός που αποδεικνύει –κατά τον ίδιο– ότι οι θεσμοί λειτουργούν. Επικαλέστηκε επίσης απόφαση του Αρείου Πάγου που, όπως ανέφερε, έκρινε ότι δεν υπήρξε εμπλοκή κρατικών φορέων στην υπόθεση.
Παρέμβαση έκανε και ο ευρωβουλευτής του κόμματος ΝΙΚΗ, Νικόλαος Αναδιώτης, ο οποίος χαρακτήρισε το σκάνδαλο των παρακολουθήσεων «βαθιά πληγή για τη Δημοκρατία». Υποστήριξε ότι η υπόθεση Predator αποτελεί μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες για το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια και ζήτησε τη δημιουργία ευρωπαϊκού πλαισίου ρύθμισης των κατασκοπευτικών λογισμικών, καθώς και διεθνή έρευνα για τη χρήση τους.
