Το Ινστιτούτο ΕΝΑ διοργάνωσε τη Δευτέρα 28 Απριλίου δημόσια συζήτηση στη Βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της Μυρσίνης Ζορμπά Πολιτική του Πολιτισμού (εκδόσεις Πόλις), στην οποία συμμετείχαν η ιστορικός και βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς Σία Αναγνωστοπούλου, ο καθηγητής Νομικής του ΕΚΠΑ Βασίλης Βουτσάκης, η πρώην υπουργός του ΣΥΡΙΖΑ Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Στέφανος Παραστατίδης και ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ Δημήτρης Πλάντζος.
Η εκδήλωση, την οποία συντόνισε ο Κώστας Στρατής, αρχαιολόγος, πρώην υφυπουργός, συντονιστής του Κύκλου Πολιτισμικής Πολιτικής του ΕΝΑ, αποτέλεσε έναν πυκνό και γόνιμο τόπο συνάντησης πολιτικών, πανεπιστημιακών και ανθρώπων του πολιτισμού, που ανέδειξαν την επικαιρότητα της σκέψης της συγγραφέως και τον ορίζοντα που ανοίγει η προσέγγισή της για τη σχέση πολιτισμού και πολιτικής.
Ο Βασίλης Βουτσάκης, εστίασε στην κριτική που ασκούσε η Ζορμπά στις στενές και ελιτίστικες αντιλήψεις περί πολιτισμού, καθώς και στην πίστη της πως ο πολιτισμός δεν αποτελεί αντανάκλαση μιας φυσικής ή ηθικής τάξης, αλλά χώρο ανοιχτό στη διαπραγμάτευση, στη σύγκρουση αξιών και νοημάτων.
Η Ζορμπά όριζε τον πολιτισμό ως διακύβευμα. Στο επίκεντρο της σκέψης της βρίσκονται οι έννοιες της πολιτισμικής δημοκρατίας και των πολιτισμικών δικαιωμάτων. Η μετάβαση από την απλή διεκδίκηση ισότητας ή πρόσβασης προς τη δυνατότητα συμμετοχής στη συνδιαμόρφωση του πολιτισμικού πεδίου συνιστά, κατά τη Ζορμπά, τομή καίριας σημασίας.
Ο πολιτισμός δεν είναι, για τη συγγραφέα, στατικός ούτε προνομιακός τόπος των ειδημόνων· προκύπτει μέσα από την καθημερινότητα, από τα δίκτυα που αναπτύσσονται στις κοινότητες, από την κοινωνική πράξη. Γι’ αυτό, για τη Ζορμπά, το κεντρικό αίτημα της πολιτικής του πολιτισμού αφορά την ισότητα, την αλληλεγγύη και τη δικαιοσύνη. Όπως τόνισε ο Β. Βουτσάκης, η παρέμβαση στον πολιτισμό συνιστά, για τη Ζορμπά, παρέμβαση στην πολιτική.
Η Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου ανέδειξε τη διττή ταυτότητα της Ζορμπά ως διανοούμενης και αγωνίστριας της Αριστεράς, που συνέδεε τη θεωρία με την πολιτική στρατηγική.
Παρουσιάζοντας τη δομή του βιβλίου, η πρώην υπουργός αναφέρθηκε στη διαχρονική σύνδεση πολιτισμού, πολιτικής και εξουσίας, στον τρόπο με τον οποίο ο πολιτισμός συναρτάται με το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό συγκείμενο, στην ανάδυση της πολιτισμικής πολιτικής και στη ριζοσπαστική προσέγγιση των πολιτιστικών δικαιωμάτων ως μέρος του αιτήματος για διεύρυνση της δημοκρατίας τη δεκαετία του 1960, στη βιωματική και κριτική ματιά της Ζορμπά πάνω στην ελληνική εμπειρία σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτιστικής πολιτικής από τα μεταπολεμικά χρόνια ως τη Μεταπολίτευση, καθώς και στις πρόσφατες παρεμβάσεις της κατά την περίοδο της κρίσης. Το βιβλίο διαβάζεται ως χάρτης θεωρητικής ανάλυσης αλλά και πολιτικής πρακτικής.
Ο Δημήτρης Πλάντζος μίλησε για τον πολιτισμό και τη διαχείρισή του ως επίκαιρα ζητήματα, αντιμετωπίζοντας το βιβλίο της Ζορμπά ως μια παρέμβαση προσωπική, πολιτική και θεωρητική. Τόνισε πως η Ζορμπά προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτόμαστε τον πολιτισμό και τη διαχείρισή του ως τρόπο διακυβέρνησης, ως πολιτική πράξη με βαθιά θεσμικό χαρακτήρα. Η συγγραφέας δεν αρκείται σε μια πολιτιστική πολιτική που εστιάζει στην κληρονομιά ή την αισθητική, αλλά αναζητά θεσμούς ανοικτούς, ικανούς να ενσωματώσουν τη σχεσιακότητα και τη διαρκή διεκδίκηση από τα πολιτισμικά υποκείμενα. Άλλωστε, ο πολιτισμός δεν μπορεί να είναι παρά μια διαδικασία συνεχούς συγκρότησης.
Είναι ακριβώς μέσα από τη συμμετοχή, την κοινωνική πράξη, που αποκτούν υπόσταση τα πολιτισμικά υποκείμενα. Το βιβλίο λειτουργεί έτσι και ως προγραμματικό κείμενο, μια πρόσκληση για αναστοχασμό πάνω στο «ποιοι κάνουμε πολιτισμό και για ποιους».
Ο Στέφανος Παραστατίδης ανέδειξε την πολιτισμική πολιτική ως εργαλείο δημοκρατίας, μνήμης και φαντασίας, ιδιαίτερα στη συγκυρία των σύγχρονων προκλήσεων της επέλασης της Ακροδεξιάς και του νεοφιλελευθερισμού και της ταυτόχρονης υποχώρησης των δημοκρατικών αντανακλαστικών. Τόνισε ότι η πολιτική του πολιτισμού δεν μπορεί να μην έχει πρόσημο, καθώς και ότι η σύγχρονη προοδευτική πολιτική για τον πολιτισμό δεν μπορεί παρά να είναι συμμετοχική και πλουραλιστική, να αναγνωρίζει τη νεανική κουλτούρα, να απορρίπτει τον πατερναλισμό και να στοχεύει στην αναδιανομή πόρων και στις συνέργειες με αποκεντρωμένο τρόπο. Ο πολιτισμός, είπε, δεν είναι ιδεολογικά ουδέτερος· αποτελεί πεδίο σύγκρουσης αλλά και θεμέλιο της δημοκρατίας. Χρειάζεται επομένως, όπως τόνισε ο ομιλητής, να αλλάξουμε παράδειγμα.
Τέλος, η Σία Αναγνωστοπούλου ανέδειξε τον ρόλο του πολιτισμού στην ανατροπή των ανισοτήτων. Ακολουθώντας το συλλογισμό της Ζορμπά, υποστήριξε ότι οι πολιτισμικές ανισότητες ταυτίζονται με τις κοινωνικές ανισότητες, και μάλιστα τις παγιώνουν.
Στηριζόμενη στο ιστορικό παράδειγμα της Αριστεράς του 1960, περιέγραψε τον πολιτισμό ως πεδίο ηγεμονίας και συγκρότησης ενός άλλου κοινού νου. Υποστήριξε ότι η σύγχρονη πολιτισμική πολιτική οφείλει να είναι όχι μόνο συμπεριληπτική αλλά κυρίως αναδιαμορφωτική, ικανή να αμβλύνει τις κοινωνικές και πολιτισμικές ανισότητες – κάτι που ούτε ο νεοφιλελευθερισμός ούτε η Ακροδεξιά επιδιώκουν. Αντίθετα, με πρόσχημα τη συμπερίληψη, δημιουργούν χάσματα, μπροστά στα οποία η Αριστερά στέκεται αμήχανη.
Γι’ αυτό, τόνισε η ομιλήτρια, η Αριστερά χρειάζεται να ξανασυνδεθεί με την πραγματικότητα των λαϊκών στρωμάτων, να συμπυκνώσει τα αιτήματά τους και να διεκδικήσει την ορατότητά τους και μέσα από τον πολιτισμό και την πολιτική του.
Η εκδήλωση κατέδειξε ότι το έργο της Μυρσίνης Ζορμπά δεν είναι απλώς μια θεωρητική συμβολή, αλλά μια πρόταση πολιτικής σκέψης και πράξης που αξίζει να συζητηθεί σήμερα, στο φως των προκλήσεων της εποχής. Είναι μια παρακαταθήκη για την Αριστερά και τις προοδευτικές δυνάμεις στην Ελλάδα.
{https://www.youtube.com/live/aVb8m4_ErSA}
