Η ημερίδα που διοργάνωσε στις 20 Μαΐου 2026 στην Κομοτηνή το Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του Ινστιτούτου ΕΝΑ, με θέμα «Ανατολική Μακεδονία-Θράκη σε μετάβαση: Παραγωγική ανασυγκρότηση, κοινωνική συνοχή και δημογραφική βιωσιμότητα», δεν αποτέλεσε μία ακόμη τυπική πολιτική ή επιστημονική εκδήλωση.
Αποτέλεσε έναν ουσιαστικό χώρο διαλόγου και πολιτικής επεξεργασίας για το μέλλον της περιοχής και συνολικά της χώρας. Έναν χώρο συνάντησης ανθρώπων με διαφορετικές πολιτικές διαδρομές, κοινωνικές αναφορές και επιστημονικές προσεγγίσεις, οι οποίοι όμως μοιράζονται μια κοινή αγωνία: πώς μπορούν οι τοπικές κοινωνίες να ξαναβρούν προοπτική μέσα σε μια περίοδο βαθιάς κοινωνικής ανασφάλειας, κρίσης εμπιστοσύνης στην πολιτική και αβεβαιότητας για το μέλλον.
Η συγκυρία μέσα στην οποία πραγματοποιήθηκε η ημερίδα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στις πολιτικές της κυβέρνησης διευρύνεται, όμως παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της διαμόρφωσης ενός αξιόπιστου πολιτικού και κοινωνικού υποκειμένου που να μπορεί να εκφράσει πειστικά τις ανάγκες και τις προσδοκίες των προοδευτικών πολιτών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αυτή η αντίφαση αποτυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Παρά τις διαρκείς εξαγγελίες περί «ανάπτυξης» και «γεωπολιτικής αναβάθμισης», η περιοχή συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις: δημογραφική συρρίκνωση, φυγή νέων ανθρώπων, παραγωγική αποδυνάμωση, χαμηλά εισοδήματα, ελλείψεις σε υποδομές και διεύρυνση των περιφερειακών ανισοτήτων.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αποτυχία του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης. Μια ανάπτυξη που συχνά παρουσιάζεται ως μακροοικονομική επιτυχία, χωρίς όμως ουσιαστική διάχυση στην κοινωνία και στην τοπική οικονομία. Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη δεν χρειάζεται άλλη μία αφήγηση «ανάπτυξης από τα πάνω». Χρειάζεται παραγωγική ανασυγκρότηση με κοινωνική συμμετοχή, στήριξη της εργασίας, ενίσχυση της τοπικής παραγωγής, βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση και δημοκρατικό σχεδιασμό.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η πρωτοβουλία του Παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του Ινστιτούτου ΕΝΑ.
Η ημερίδα δεν περιορίστηκε στην καταγραφή προβλημάτων. Ανέδειξε την ανάγκη η περιοχή να αντιμετωπιστεί όχι ως «περιφέρεια προβλημάτων», αλλά ως τόπος με σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες, στρατηγική σημασία και ενεργές κοινωνικές δυνάμεις που διεκδικούν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό του μέλλοντός της.
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων αναδείχθηκαν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την εργασία, τη δημογραφική κρίση, την ενεργειακή μετάβαση, τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την ανάγκη ενίσχυσης των δημόσιων πολιτικών στην περιφέρεια. Το σημαντικότερο όμως στοιχείο ήταν ότι δόθηκε βήμα στην ίδια την κοινωνία της περιοχής: σε ανθρώπους της αυτοδιοίκησης, της εργασίας, της παραγωγής, της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και σε νέους ανθρώπους που αναζητούν λόγο και συμμετοχή.
Η εμπειρία της Κομοτηνής ανέδειξε κάτι βαθύτερο: ότι η κρίση που βιώνουμε σήμερα δεν είναι κρίση αδιαφορίας της κοινωνίας, αλλά κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στο πολιτικό σύστημα και στις παραδοσιακές μορφές εκπροσώπησης.
Οι μαζικότερες κοινωνικές κινητοποιήσεις των τελευταίων χρόνων στη χώρα δείχνουν ότι ιδιαίτερα η νέα γενιά όχι μόνο δεν αδιαφορεί, αλλά συνεχίζει να ενδιαφέρεται, να πολιτικοποιείται και να αναζητά συλλογικές απαντήσεις, έστω και με διαφορετικούς όρους, μορφές και τρόπους συμμετοχής από εκείνους των προηγούμενων δεκαετιών.
Το παράδειγμα των Τεμπών είναι χαρακτηριστικό. Οι μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις που ακολούθησαν δεν εκφράζουν μόνο μια αντίδραση απέναντι σε μια τραγωδία. Εκφράζουν μια βαθύτερη απαίτηση για δικαιοσύνη, ασφάλεια, αξιοπρέπεια και λογοδοσία. Δείχνουν ότι η κοινωνία δεν είναι αποπολιτικοποιημένη· αναζητά όμως μια πολιτική που να συνδέεται ξανά με την πραγματική ζωή και τις καθημερινές αγωνίες των ανθρώπων.
Γι’ αυτό και η ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα μόνο κορυφαίων συνεννοήσεων, επικοινωνιακών ισορροπιών ή κλειστών κομματικών διεργασιών. Χρειάζεται κοινωνική γείωση, προγραμματικό βάθος και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, των ανθρώπων της εργασίας, των νέων επιστημόνων και των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας.
Σε αυτή τη συγκυρία, το Ινστιτούτο ΕΝΑ καλείται να λειτουργήσει ως χώρος τεκμηριωμένου διαλόγου, πολιτικής σύνθεσης και επανασύνδεσης της πολιτικής με την κοινωνία.
Από το 2023, το Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης έχει αναπτύξει μια σταθερή δημόσια παρουσία στην περιοχή μέσα από εκδηλώσεις, παρεμβάσεις και ανοιχτές συζητήσεις σε πόλεις όπως η Ξάνθη, η Κομοτηνή και η Καβάλα, επιδιώκοντας τη σύνδεση της έρευνας και της πολιτικής τεκμηρίωσης με τις πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμμετοχή του Ινστιτούτου ΕΝΑ σε εθνικά και ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, καθώς και η συνεργασία του με φορείς της αυτοδιοίκησης και της κοινωνικής οικονομίας, με στόχο την προώθηση εφαρμοσμένων πολιτικών για την περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή, την ενεργειακή μετάβαση και τη στήριξη της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, μέσα από κοινωνικά δίκαιες και βιώσιμες παρεμβάσεις.
Κεντρική αντίληψη αυτής της προσπάθειας είναι ότι η γνώση αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν μετατρέπεται σε κοινωνικά χρήσιμη πράξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δημιουργία και στήριξη της Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης RIZAE στην ορεινή Ροδόπη, η οποία μέσα από βιωματικές δράσεις, συμμετοχικά εργαστήρια και πολιτιστικές και περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες επιδιώκει να δημιουργήσει χώρους συνεργασίας, συμμετοχής και ανταλλαγής γνώσης, ενισχύοντας την τοπική κοινωνία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η ημερίδα στην Κομοτηνή δεν έδωσε έτοιμες λύσεις. Άνοιξε όμως έναν αναγκαίο χώρο πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου. Έδειξε ότι υπάρχουν δυνάμεις στην κοινωνία που αναζητούν μια νέα σχέση πολιτικής και κοινωνίας, ένα σχέδιο που να συνδέει τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η συζήτηση που άνοιξε δεν ολοκληρώνεται εδώ. Αντίθετα, αποτελεί αφετηρία για τη συνέχιση ενός ουσιαστικού διαλόγου με τεκμηρίωση, συμμετοχή και πραγματική σύνδεση με τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Γιατί τελικά η κοινωνία προηγείται των κομμάτων και των μηχανισμών.
Και η νέα γενιά αναζητά συμμετοχή και όχι ανάθεση.
(Ο Στάθης Γιαννακίδης είναι υπεύθυνος Παραρτήματος Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης Ινστιτούτου ΕΝΑ, πρ. υπουργός – Άρθρο στο Ινστιτούτο ΕΝΑ)
