Λιτανείες με θρησκευτική ευλάβεια και βυζαντινή μεγαλοπρέπεια, παραδοσιακά πανηγύρια και ειδικά φαγητά. Μερικές από τις Παναγιές της Δωδεκανήσου που ξεχωρίσουν είναι:
Στη Ρόδο, το μεγαλύτερο πανηγύρι είναι αυτό της Παναγιάς της Κρεμαστής, το οποίο διαρκεί 15 μέρες (από τις 10 έως τις 23 Αυγούστου).
Συμμετέχουν σ’ αυτό χιλιάδες Pοδίτες, ενώ στο πλαίσιο του πανηγυριού λειτουργεί και έκθεση παραδοσιακών προϊόντων εδώ και δεκαετίες. Είναι το πανηγύρι με τη μεγαλύτερη συμμετοχή κόσμου σε όλα τα Δωδεκάνησα
Στην Αστυπάλαια, το πανηγύρι της Παναγίας της Πορταΐτισσας, οι εκδηλώσεις του οποίου διαρκούν τρεις μέρες. Ξεκινούν από το βράδυ της παραμονής, μετά τον Εσπερινό, στον περίβολο της εκκλησίας υπό τους ήχους βιολιού και λύρας, με παραδοσιακούς χορούς. Ανήμερα, οι Αστυπαλαιώτισσες μαγειρεύουν και προσφέρουν στους επισκέπτες τοπικούς μεζέδες και αρνί γεμιστό. Το εορταστικό τριήμερο κλείνει με τα «Κουκάνια», που διοργανώνονται στον Πέρα Γιαλό και είναι μια σειρά από παιχνίδια με πρωταγωνιστές μικρά και μεγάλα «παιδιά». Το γιαουρτοτάϊσμα, δηλαδή αλληλοτάισμα γιαουρτιού με κλειστά μάτια, το τράβηγμα του σχοινιού, αγώνες κολύμβησης και αβγομαχίες, αλλά και ο «πετεινός», ένα παιχνίδι όπου προσπαθούν να πιάσουν ένα καλάθι με έναν ψεύτικο κόκορα στην άκρη μιας αλειμμένης με γράσο κολόνας πάνω από τη θάλασσα είναι μερικά από αυτά.
Στη Νίσυρο, γιορτάζει η Παναγιά η Σπηλιανή ένα από τα πιο γνωστά μοναστήρια που προσελκύει πλήθος κόσμου από όλα τα Δωδεκάνησα. Το έθιμο θέλει τις λεγόμενες «εννιαμερίτισσες» να καταφτάνουν από τα γύρω νησιά στη μονή εννιά μέρες πριν, για να πραγματοποιήσουν μια ξεχωριστή τελετουργία που λήγει ανήμερα της Παναγιάς. Την παραμονή προσφέρονται στους επισκέπτες ρεβίθια και πατάτες και ανήμερα κρέας με πατάτες στο γλέντι που γίνεται στην αυλή του σχολείου κάτω από την εκκλησία.
Στην Όλυμπο της Καρπάθου, η Παναγιά γιορτάζεται με τον πιο κατανυκτικό τρόπο. Εδώ, οι λειτουργίες είναι βαθιά συνδεδεμένες με το πένθος για τη Παναγία που «έφυγε». Αποκορύφωμα του εορτασμού είναι ο παραδοσιακός Κάτω Χορός που ξεκινά από τους άντρες σε σταθερό, αργόσυρτο βήμα και κατανυκτική διάθεση. Ακολουθούν οι γυναίκες ντυμένες με τις εκπληκτικής ομορφιάς παραδοσιακές στολές τους.
Στην Κάσο, γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι του νησιού. Όλα τα πατροπαράδοτα έθιμα τηρούνται ευλαβικά και δεν είναι λίγοι οι ξενιτεμένοι Κασιώτες που επιλέγουν αυτή τη μέρα για να επισκεφθούν τον τόπο τους, να δοκιμάσουν ντολμαδάκια και πιλάφι και να ξεφαντώσουν με λύρες και λαούτα.
Στο νησί της Πάτμου, το νησί της Ορθοδοξίας, όπου τα πάντα περιστρέφονται γύρω από το ιστορικό μοναστήρι της Αποκάλυψης, οι μοναχοί του τηρούν το έθιμο του επιταφίου της Παναγίας, ένα έθιμο με βυζαντινές καταβολές.
Ο χρυσοποίκιλτος επιτάφιος της Παναγίας περιφέρεται στα σοκάκια του νησιού σε μεγαλοπρεπή πομπή, ενώ οι καμπάνες του μοναστηριού και των άλλων εκκλησιών ηχούν ασταμάτητα.
Στην Κάλυμνο, σε εκκλησίες και ξωκλήσια αναβιώnουν έθιμα και παραδόσεις. Η Παναγιά της Χώρας η Κεχαριτωμένη, η Γαλατιανή στ’ Αργινώντα, η Κυρά Ψιλή στον Βαθύ, η Παναγιά του Γλυκιού στο λιμάνι, η Παναγιά στους Βοθύνους, η Παναγιά της Τελέντου, η Παναγιά στην Ψέριμο, η Μυρτιώτισσα και πολλά μικρά ξωκλήσια θ’ ανοίξουν τις πύλες τους για να υποδεχθούν ντόπιους και επισκέπτες από κάθε γωνιά της Ελλάδας και του εξωτερικού που θα σπεύσουν να προσκυνήσουν τη χάρη της Παναγιάς.
Δυτική Πελοπόννησος
Στην Αχαΐα, πλήθος πιστών συρρέει από την παραμονή της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην ιερά μονή της Παναγίας της Γηροκομίτισσας, στην Πάτρα, για να προσκυνήσουν την ιερή εικόνα, να ανάψουν ένα κερί και να προσευχηθούν. Μάλιστα, δεν είναι λίγοι που φθάνουν με τα γόνατα μέχρι την εικόνα της Παναγίας, θέλοντας έτσι να εκπληρώσουν κάποιο τάμα τους.
Η ιερά μονή είναι από τις παλαιότερες στην Ελλάδα, αφού ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα και είναι κτισμένη σε λόφο, κοντά στην πόλη της Πάτρας.
Στην περιοχή των Καλαβρύτων, εορτάζει η ιστορική μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, που έχει κτισθεί στο άνοιγμα ενός μεγάλου φυσικού σπηλαίου της οροσειράς του Χελμού. Κάθε χρόνο, πλήθος πιστών φθάνει στη μονή για να προσκυνήσει την ιερή εικόνα της Παναγίας της Μεγαλοσπηλαιώτισσας, που είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Επίσης, στα Καλάβρυτα, ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, εορτάζει η ιερά μονή Μακελλαριάς, η οποία κτίστηκε το 532, πάνω σε ένα απότομο βράχο και κτήτοράς της θεωρείται ο στρατηγός του Ιουστινιανού, Βελισάριος. Η ιερά μονή βρίσκεται σε απόσταση περίπου 30 χιλιομέτρων από την πόλη των Καλαβρύτων.
Στην Ηλεία, ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, πλήθος πιστών συρρέουν σε ιερές μονές που είναι αφιερωμένες στην Παναγία. Ένα από τα πιο σημαντικά προσκυνήματα είναι η ιερά μονή Κοίμησης της Θεοτόκου στην Λαμπεία που βρίσκεται στην ορεινή Ηλεία, κοντά στα σύνορα με την Αχαΐα και χρονολογείται από τον 18ο αιώνα.
Ακόμη, πλήθος πιστών επισκέπτεται την ιερά μονή της Παναγίας στη Σκαφιδιά, η οποία περιστοιχίζεται από μεσαιωνικό φρούριο και χρονολογείται από τον 10ο αιώνα.
Η ιερά μονή εκτός από την αξιόλογη αρχιτεκτονική της, έχει και πολλούς θησαυρούς, όπως ιερά σκεύη, άμφια, λειψανοθήκες, στολές, όπλα, εικόνες, νομίσματα, αναθήματα και το λάβαρο της Μονής από χειροκέντητη εικόνα. Σημαντικό είναι το αρχείο της μονής και η βιβλιοθήκη με πολλά χειρόγραφα βιβλία, που αναφέρονται σε λειτουργικά, μουσικά, αγιογραφικά και άλλα θέματα, όπως στην ιστορία της μονής και τη συμμετοχή της στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Ακόμη η ιερά μονή Καθολικής στη Γαστούνη, η οποία ανεγέρθηκε το 920 προς τιμή της Παναγίας, θεωρείται σημαντικό βυζαντινό μνημείο, που προσελκύει πολλούς πιστούς κάθε χρόνο, όπως και η ιερά μονή της Κρεμαστής, η οποία είναι κτισμένη πάνω σε βράχο και χρονολογείται από τον 12ο αιώνα. Επίσης, σημαντικής ιστορικής αξίας είναι ο ιερός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, που ήταν το καθολικό της βυζαντινής μονής της Φραγκαβίλλας, στην περιοχή της Αμαλιάδας.
Στην Αιτωλοακαρνανία, πλήθος πιστών συρρέει κάθε χρόνο στο μοναστήρι της Παναγίας της Αμπελακιώτισσας, που βρίσκεται περίπου 28 χιλιόμετρα από την Ελατού της Ναυπακτίας. Μάλιστα, η ιστορική και θρησκευτική αξία της μονής είναι τέτοια που την αποκαλούν «κιβωτό» της Ναυπακτίας. Η ιερά μονή είναι γνωστή για την εικόνα της Παναγίας, τα άγια λείψανα, το χρυσοκέντητο επιτάφιο και το λαμπρό πανηγύρι το Δεκαπενταύγουστο.
Στην Αρκαδία, κάθε χρόνο πολλοί πιστοί συρρέουν στην Τεγέα για να προσκυνήσουν την εικόνα Παναγία της Επισκοπής όπως και στο Λεωνίδιο όπου βρίσκεται η μονή της Παναγίας της Έλωνας κτισμένη σε κοκκινόβραχο του Πάρνωνα. Επίσης εορτάζουν η Παναγία η Πραστιώτισσα στον Πραστό και η Παναγία της Μαλεβής, στον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας. Μάλιστα, η εικόνα της Παναγίας της Μαλεβής θεωρείται έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Ακόμη, στις 17 Αυγούστου αναβιώνει στο Βαλτεσινίκο, το παραδοσιακό αλώνισμα, το οποίο πραγματοποιείται, σε πλακόστρωτο αλώνι, πολύ κοντά στην ιερά μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Στη Λακωνική Μάνη, επίκεντρο του εορτασμού του Δεκαπενταύγουστου αποτελούν τα Κονάκια Γυθείου, με τον Επιτάφιο της Θεοτόκου και τα εγκώμια της Παναγίας. Επίσης, πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης για την ιστορική επέτειο της τριήμερης μάχης που δόθηκε στην περιοχή, κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ.
Στην Αργολίδα, και συγκεκριμένα στην περιοχή της Νέας Επιδαύρου πανηγυρίζει η ιστορική μονή Παναγίας Αγνούντος, όπου φυλάσσεται η ομώνυμη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Η Παναγία έλαβε αυτό το προσωνύμιο, λόγω της θέσης που βρίσκεται, δηλαδή πάνω σ' ένα μικρό λόφο, δίπλα από την εθνική οδό Ισθμού- Επιδαύρου.
Στην Κορινθία, εορτάζει η ιερά Μονή της Παναγίας της Φανερωμένης, που βρίσκεται στο Χιλιομόδι και έχει χαρακτηριστεί ως σπουδαίο βυζαντινό μνημείο, και κορυφαίο αρχιτεκτονικό έργο. Η ιερά μονή κτίστηκε τον 13ο αιώνα, απέναντι από τον βράχο όπου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας, από βοσκούς της περιοχής και υπάρχει μεγάλος θησαυρός αγίων Λειψάνων, όπως η κάρα του Αγίου Σωφρονίου, Πατριάρχου Ιεροσολύμων, τεμάχιο λειψάνου του Αγίου Νεκταρίου κ. α.
Στην Μεσσηνία, επίκεντρο του εορτασμού είναι η ιερά μονή Βουλκάνου, που ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα και είναι κτισμένη πάνω στο όρος Ιθώμη. Εκεί φυλάσσεται εικόνα της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας, που φέρει την επιγραφή «Η Οδηγήτρια η επονομαζομένη τω όρει Βουλκάνω» και αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά.
Δεκαπενταύγουστος στην Ήπειρο
Το αντάμωμα των ξενιτεμένων στα χωριά τους, τα ήθη και τα έθιμα που παραδίδονται από γενιά σε γενιά, τα πανηγύρια με τους ήχους από τα κλαρίνα να σχίζουν τις βουνοκορφές, η κατάνυξη στα μοναστήρια και στους ναούς της Παναγιάς, αναδεικνύουν την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, ίσως τη μεγαλύτερη γιορτή για τους Ηπειρώτες.
Από τα Τζουμέρκα μέχρι τον Σμόλικα και από τους Φιλιάτες, μέχρι την Άρτα και την Πρέβεζα, στους «δρόμους της Παναγιάς» κάθε χρόνο συρρέουν πιστοί για να γιορτάσουν στις εκκλησιές της, τη μεγάλη μέρα της Ορθοδοξίας.
Στην Άρτα δύο μοναδικά έθιμα, το πρώτο στα ορεινά Θεοδώριανα και το δεύτερο στο Μοναστήρι του Θεοτοκιού, προσδίδουν έντονο θρησκευτικό συναίσθημα στον Δεκαπενταύγουστο.
Στα 1000 μέτρα υψόμετρο, εκεί που αρχίζουν τα λιβάδια της Κωστηλάτας στα Θεοδώριανα, βρίσκεται το ξωκλήσι της Παναγιάς και γιορτάζει στις 15 Αυγούστου. Ο εορτασμός είναι διήμερος και τα έθιμα αναβιώνουν με τον παραδοσιακό χορό «διπλοκάγκελο», αλλά και με τη λιτάνευση της εικόνας από το ξωκλήσι στο χωριό.
Το κτύπημα της καμπάνας το πρωί, οδηγεί τους πιστούς στο εκκλησάκι της Κοίμησης της Θεοτόκου στην είσοδο του οροπεδίου της Κωστηλάτας, όπου χρειάζεται να περπατήσουν 40 λεπτά με τα πόδια. Όταν τελειώσει η θεία λειτουργία, ξεκινάει η λιτάνευση της εικόνας από το ξωκλήσι μέχρι την πλατεία των Θεοδώριανων. Καθ' όλη την διάρκεια της διαδρομής, οι καμπάνες δεν σταματούν να χτυπούν χαρμόσυνα. Όταν η εικόνα φτάσει στο προαύλιο του ενοριακού Ναού του Αη-Γιώργη, γίνεται δέηση και ακολουθεί το προσκύνημα. Στο κεφαλοχώρι των Τζουμέρκων που το χειμώνα ερημώνει για τον Αύγουστο γίνεται το μεγαλύτερο αντάμωμα για το ιστορικό τους, όπως λένε, πανηγύρι της Παναγιάς.
Ανήμερα της γιορτής, αλλά και την επομένη στις 7 το απόγευμα, το κτύπημα της καμπάνας δίνει το σύνθημα. Όλοι συγκεντρώνονται στην πλατεία για να χορέψουν τον παραδοσιακό «διπλοκάγκελο». Τα χέρια δεμένα σταυρωτά, στην πρώτη σειρά οι γυναίκες και πίσω τους οι άνδρες, ενώ με μία φωνή τραγουδούν και χορεύουν, «ψηλά στην Κωστηλάτα».
Ο Δημήτρης Τεριούλης Πρόεδρος του Συλλόγου «οι Ορεινοί» , εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πως η «Κωστηλάτα», είναι το τραγούδι που εμπνεύστηκαν οι Θεοδωριανοί, όταν μετά από ένοπλη εξέγερση που συμμετείχαν και τα γυναικόπαιδα με πέτρες και ξύλα, ξαναπήραν τη γη τους, που οι Τούρκοι φεύγοντας το 1883, πούλησαν σε τσιφλικάδες.
Ο Επιτάφιος της Παναγίας
Στους πρόποδες του λόφου του Πέτα, στη θέση Ζερμή, απέναντι από την πόλη της Άρτας, στο γυναικείο Μοναστήρι του Θεοτοκιού, ο επιτάφιος της Θεοτόκου αποτελεί ένα μοναδικό έθιμο στην Ήπειρο. Την παραμονή της Κοιμήσεως, μετά την πρωινή ακολουθία οι τρεις μοναχές μαζί με γυναίκες από την περιοχή στολίζουν το χρυσοκεντημένο επιτάφιο της Παναγίας.
Όπως αναφέρει μία μοναχή στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πνευματικός της Μονής το 1980 έφερε από την Ιερουσαλήμ τα «εγκώμια» της Θεοτόκου και από τότε την παραμονή της μεγάλης εορτής γίνεται περιφορά του επιταφίου της Κοιμήσεως. Στις 8:30 το βράδυ της 14ης Αυγούστου, μετά το τέλος του εσπερινού, πλήθος κόσμου φτάνει στη Μονή για να παρακολουθήσουν την περιφορά του επιταφίου, που γίνεται τρεις φορές γύρω από τον ναό του μοναστηριού. Μοναχές, ψάλτες και πιστοί ψάλλουν εγκώμια της Παναγίας μέσα σε ατμόσφαιρα κατάνυξης.
Στην Ήπειρο, υπάρχουν δεκάδες ιεροί ναοί αφιερωμένοι στην Παναγία, γεγονός που καταδεικνύει πως οι Ηπειρώτες, που βίωσαν σκλαβιά και ξενιτιά, στήριξαν τις ελπίδες στη Θεοτόκο.
με πληροφορίες από ΑΠΕ
