Στις 5 Οκτωβρίου 1937, η Αυστρία, κερδίζοντας στη Βιέννη με 2-1 τη Λετονία, προκρινόταν στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1938. Η θρυλική «Wunderteam» («Ομάδα θαύμα») του Hugo Meisl, τέταρτη στο προηγούμενο Μουντιάλ (1934) και δεύτερη στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, ήταν ένα από τα φαβορί για την κατάκτηση της κορυφής του Κόσμου. Τον Μάρτιο του 1938, τα ναζιστικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Αυστρία. Η ΦΙΦΑ δεν επέτρεψε τη συμμετοχή της Αυστρίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο, αφού η Αυστρία είχε προσαρτηθεί στη Γερμανία. Οι ποδοσφαιριστές της Αυστριακής ομάδας υποχρεώθηκαν να φορέσουν τη φανέλα της Γερμανίας. Μετά από 88 χρόνια, μία ακόμα ομάδα που προκρίθηκε στην τελική φάση του Μουντιάλ, απειλείται να μη λάβει μέρος: το Ιράν.
Όταν ισοπεδώνονται πόλεις, καταστρέφονται σχολεία, δολοφονούνται μαζικά άμαχοι, μεταξύ των οποίων παιδιά, το τελευταίο που θα μπορούσε να σκεφτεί κάποιος είναι αν το Ιράν θα πάει στο Μουντιάλ ή όχι. Το γεγονός αυτό όμως, μπορεί να κάνει κάποιον να προβληματιστεί: άραγε, το ρολόι της ανθρωπότητας κινείται προς τα μπροστά ή επιστρέφει 88 χρόνια πίσω…
Επικίνδυνες σχέσεις
Το 2018, η Παγκόσμια Συνομοσπονδία Ποδοσφαίρου (ΦΙΦΑ) αποφάσισε την ανάθεση του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2026 στις ΗΠΑ, το Μεξικό και τον Καναδά. Τότε, Πρόεδρος της ΦΙΦΑ ήταν ο Τζιάνι Ινφαντίνο και Πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Ντόναλντ Τραμπ. Και οι δύο φημίζονται για την αυταρχική τους διοίκηση, την αγάπη για τις μπίζνες και την αδιαφορία (αν όχι: απέχθεια) για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αρκούν αυτά τα χαρακτηριστικά για να αναπτυχθεί ανάμεσα στους δύο άντρες ένας στενός δεσμός.
Τόσο στενός, που το 2020 στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Ινφαντίνο δήλωσε ότι ο «Τραμπ έχει τη φλέβα των μεγάλων πρωταθλητών του ποδοσφαίρου». Στα χρόνια που πέρασαν ο Πρόεδρος της ΦΙΦΑ έσπευσε να δώσει συγχαρητήρια στον Τραμπ για τη δεύτερη εκλογή του στην Προεδρεία των ΗΠΑ, ισχυριζόμενος ότι η νέα θητεία θα είναι ευεργετική για τις ΗΠΑ, τον Κόσμο και το ποδόσφαιρο. Δεν προκύπτει…
Σε κάθε περίπτωση, ο Ινφαντίνο, τον περασμένο Δεκέμβρη, απένειμε στον Τραμπ το «Βραβείο Ειρήνης της ΦΙΦΑ», για τη συμβολή του στην παγκόσμια Ειρήνη. Ούτε αυτό προέκυψε...
Η ΦΙΦΑ, και πριν τον Ινφαντίνο, έχει παράδοση σε αναθέσεις Παγκοσμίου Κυπέλλου σε καθεστώτα με… ελαστική προσέγγιση σε ό,τι αφορά τη Δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το 1934 το Μουντιάλ ανατέθηκε στην φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι και το 1978 στην Αργεντινή του δικτάτορα Βιδέλα. Βέβαια, η ανάθεση της διοργάνωσης στην Αργεντινή είχε γίνει από το 1970, όταν στην Αργεντινή υπήρχε ακόμα δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση. Όταν, όμως, ο Βιδέλα το 1976 ανέτρεψε το δημοκρατικό καθεστώς, οι ευρωπαϊκές ομοσπονδίες πίεσαν τη ΦΙΦΑ να της πάρει τη διοργάνωση και να την αναθέσει στη Βραζιλία. Ο Αργεντίνος δικτάτορας πίεσε τη ΦΙΦΑ για το αντίθετο…
Ο τότε Πρόεδρος της ΦΙΦΑ Ζοάο Χαβελάνζε, αν και Βραζιλιάνος, προτίμησε να ακούσει τον Δικτάτορα, ο οποίος το χρησιμοποίησε για να καταστήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο μία διαφήμιση του αιμοσταγούς καθεστώτος του.
Πήρε, μάλιστα, και τα εύσημα του Χένρι Κίσινγκερ που, μετά το τέλος της διοργάνωσης – ντροπής για την ιστορία του Μουντιάλ, διέγνωσε ότι «αυτή η χώρα (η Αργεντινή) έχει ένα λαμπρό μέλλον σε όλα τα επίπεδα». Ο Κίσινγκερ, προφανώς δεν εννοούσε το ποδόσφαιρο. Αλλά και ο αρχηγός της Εθνικής Δυτικής Γερμανίας Μπέρτι Φογκτς βοήθησε στο ξέπλυμα του Βιδέλα: «Η Αργεντινή είναι μία χώρα στην οποία βασιλεύει η τάξη. Εγώ δεν είδα πουθενά έστω και έναν πολιτικό κρατούμενο». Ίσως, γιατί ήταν καλά φυλαγμένοι στα μπουντρούμια της Σχολής Μηχανικών Υπαξιωματικών του Ναυτικού (ESMA). Ή γιατί θα τους είχαν πετάξει στον Ατλαντικό από στρατιωτικά αεροπλάνα. Πάντως, ο Φογκτς δεν τους είδε…
Το 2018 το Παγκόσμιο Κύπελλο διοργανώθηκε στη Ρωσία του Πούτιν. Μία χώρα που διακρίνεται για την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την καταπίεση των ΛΟΑΤΚΙ κοινοτήτων, το νόμο κατά των ομοφυλόφιλων και τη χρησιμοποίηση παράνομων μεταναστών για την οικοδόμηση των αθλητικών εγκαταστάσεων. Τέσσερα χρόνια πριν από το εναρκτήριο λάκτισμα, το 2014, η Ρωσία είχε προσαρτήσει στα εδάφη της την Κριμαία. Ο τότε Πρόεδρος της ΦΙΦΑ Σεπ Μπλάτερ, το 2014 έκλεισε τα αφτιά του σε όσους τον καλούσαν να αποσύρει το Μουντιάλ από τους Ρώσους, δηλώνοντας: «Το Παγκόσμιο Κύπελλο ανατέθηκε στη Ρωσία και με αυτή θα προχωρήσουμε τη δουλειά». Ακριβώς όπως το είπε: «τη δουλειά». Γιατί, για την ηγεσία της ΦΙΦΑ το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι μία οικουμενική αθλητική διοργάνωση. Είναι «δουλειά» ή αλλιώς «μπίζνες».
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022,στο Κατάρ, πριν το αποκαλέσουν ως «το Μουντιάλ του Μέσι», είχε προλάβει να χαρακτηριστεί ως «ματωμένο». Χιλιάδες εργάτες έχασαν τη ζωή τους δουλεύοντας στα εργοτάξια των υπερσύγχρονων γηπέδων. Χιλιάδες, μετανάστες από την Ινδία, το Μπαγκλαντες και το Πακιστάν δεν επέστρεψαν στο σπίτι τους, καθώς ξεψύχησαν από θερμοπληξία στα κοντέινερ όπου διέμεναν στιβαγμένοι, για ένα κομμάτι ψωμί…
Επομένως, ο έρωτας ανάμεσα στον Ινφαντίνο και τον Τραμπ δεν είναι παρά ένα ακόμα πετραδάκι σε αυτή τη θλιβερή ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων ποδοσφαίρου, που διοργανώνει η ΦΙΦΑ. Και δεν είναι το τελευταίο. Με απόφαση της ΦΙΦΑ του Ινφαντίνο, το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034 έχει ανατεθεί στη Σαουδική Αραβία… Άλλη μία… «Μέκκα» των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μάλιστα, για τη συγκεκριμένη διοργάνωση είχε ακουστεί ότι συνδιοργανωτές θα ήταν η Αίγυπτος και η Ελλάδα. Ευτυχώς, η χώρα μας, (η «κοιτίδα της Δημοκρατίας») απέφυγε παρόμοιο διασυρμό.
Η μάχη των συμβόλων
Έχουμε πολλές φορές υπογραμμίσει από τη φιλόξενη διαδικτυακή σελίδα του dnews ότι το ποδόσφαιρο και γενικά ο αθλητισμός δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Έχει όμως, ευθεία ανάμειξη σε αυτό που πολλοί ονομάζουν «μάχη των συμβόλων». Μπορεί, δηλαδή, μέσα από τους συμβολισμούς και τις αξίες που πρεσβεύει να μεταδώσει μηνύματα Ισότητας, Αξιοκρατίας, Δικαιοσύνης, Ελευθερίας, Ειρήνης. Είναι πολύ πιθανό οι κανόνες που διέπουν έναν ποδοσφαιρικό αγώνα, μετεξελιγμένοι σε κοινωνικό – πολιτικό επίπεδο, να βοηθήσουν στην οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου.
Την ίδια εποχή που άνθρωποι πιστεύουν ότι τα τυραννικά καθεστώτα ανατρέπονται με βομβαρδισμούς ή ότι η προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών διασφαλίζεται με την ισοπέδωση σχολείων όπου φοιτούν μικρά κορίτσια, στα γήπεδα διαγωνίζονται νέοι άνθρωποι. Παλεύουν επί ίσοις όροις για την κατάκτηση μίας έντιμης αθλητικής νίκης. Θέλοντας και μη, γίνονται προπαγανδιστές ενός άλλου, όμορφου κόσμου. Σε αυτή τη μάχη των συμβόλων, η ΦΙΦΑ έχει απεμπολήσει προ πολλού το δικαίωμα, αλλά και την υποχρέωσή της να σταθεί στη σωστή πλευρά.
Έχουμε μπει σε μία χρονική περίοδο, όπου κάποιοι (πολλοί) πανηγυρίζουν για την αποστολή πολεμικών πλοίων και μαχητικών αεροσκαφών σε διάφορες ζώνες της γης. Υπάρχουν, όμως, και κάποιοι άλλοι (πολλοί είναι και αυτοί) που, επίμονα και (ίσως) ρομαντικά, πανηγυρίζουν για μία μαγική ντρίμπλα, μία απίθανη απόκρουση και ένα υπέροχο γκολ. Η νίκη του ανθρώπου που ξεπερνάει τον εαυτό του για να δημιουργήσει κάτι όμορφο και όχι κάτι καταστροφικό. Αυτή είναι μία ξεκάθαρη μάχη συμβόλων.
Στον πόλεμο, η μάχη μεταξύ υπερσύγχρονων μέσων καταστροφής με άμαχους είναι ξεκάθαρα άνιση. Στον αθλητισμό όμως, ο αγώνας είναι ισότιμος.
Στο τέλος της ημέρας, η ανθρωπότητα προχωράει μπροστά. Ο αθλητισμός και το ποδόσφαιρο ειδικά έχει βρεθεί στη σωστή πλευρά της ιστορίας. Οι επικίνδυνες σχέσεις του Ινφαντίνο και της ΦΙΦΑ δύσκολα θα ανακόψουν αυτή την πορεία…
(Ο Κώστας Καρβουναρίδης είναι Δικηγόρος – Μάστερ Αθλητικού Δικαίου και Μάνατζμεντ Διεθνές Κέντρο Αθλητικών Σπουδών CIES – FIFA)
