Για όσους μεγάλωσαν εκείνη την περίοδο, η καθημερινότητα ήταν γεμάτη μικρά, σκληρά μαθήματα. Δεν υπήρχαν οδηγοί γονεϊκότητας, ούτε ειδικοί που εξηγούσαν πώς πρέπει να μεγαλώνουν τα παιδιά. Υπήρχαν μόνο συνέπειες.
Έπεφτες από το ποδήλατο; Σηκωνόσουν μόνος σου.
Έχανες τα χρήματα του μεσημεριανού; Έμενες νηστικός μέχρι το βράδυ.
Αν αντιμιλούσες στον δάσκαλο, οι συνέπειες στο σπίτι ήταν ακόμη χειρότερες.
Η αποτυχία δεν συνοδευόταν από «δεύτερες ευκαιρίες» ή τρόπαια συμμετοχής. Ήταν απλώς μέρος της ζωής.
Σύμφωνα με ερευνητές που έχουν μελετήσει αυτή τη γενιά, οι μικρές αποτυχίες τότε αποτελούσαν κομμάτι της καθημερινότητας. Ήταν δυσάρεστες αλλά όχι καταστροφικές.
Αντίθετα, σήμερα πολλοί ενήλικες προσπαθούν να απομακρύνουν κάθε εμπόδιο από τη ζωή των παιδιών τους, στερώντας τους την ευκαιρία να χτίσουν ανθεκτικότητα βήμα - βήμα.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι επιλογή
Η ανθεκτικότητα σπάνια είναι συνειδητή επιλογή. Δημιουργείται όπως οι κάλοι στα χέρια. Μέσα από επαναλαμβανόμενη έκθεση σε δυσκολίες μέχρι το άτομο να αλλάξει τρόπο αντιμετώπισης της ζωής.
Πολλοί άνθρωποι εκείνης της γενιάς μεγάλωσαν σε οικογένειες που δούλευαν ασταμάτητα για να επιβιώσουν. Οι γονείς εργάζονταν από την αυγή μέχρι το βράδυ, χωρίς παράπονα, χωρίς εξηγήσεις. Η σιωπή και η αντοχή ήταν μέρος της καθημερινότητας.
Αυτό το περιβάλλον δίδαξε στα παιδιά ότι η δυσφορία δεν αποτελεί κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Είναι απλώς κάτι που πρέπει να αντέξεις.
Τα αόρατα δίχτυα ασφαλείας
Πολλοί πιστεύουν ότι τα παιδιά εκείνης της εποχής μεγάλωσαν χωρίς στήριξη. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη.
Σε αρκετές χώρες, ιδιαίτερα στη Δύση, τα κρατικά προγράμματα κοινωνικής προστασίας, που δημιουργήθηκαν τη δεκαετία του 1960 και του 1970, βοήθησαν σημαντικά τις οικογένειες. Προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας, σίτισης και εκπαίδευσης μείωσαν τη φτώχεια και βελτίωσαν τις εκπαιδευτικές προοπτικές πολλών παιδιών.
Ωστόσο, αυτά τα δίχτυα ασφαλείας ήταν κυρίως οικονομικά και θεσμικά, όχι συναισθηματικά. Υπήρχαν προγράμματα σίτισης, αλλά όχι προγράμαμτα ψυχολογικής υποστήριξης.
Υπήρχε επιβίωση, όχι ανάλυση των συναισθημάτων.
Το τίμημα της σιωπηλής δύναμης
Η σκληρότητα που απέκτησε αυτή η γενιά συχνά θεωρήθηκε αρετή. Η αντοχή, η αυτονομία και η ικανότητα να προχωράς χωρίς βοήθεια επαινέθηκαν για δεκαετίες.
Ωστόσο, οι σύγχρονες ψυχολογικές μελέτες δείχνουν ότι η πρώιμη έκθεση σε έντονες δυσκολίες μπορεί να αφήσει βαθιά σημάδια. Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς συναισθηματική υποστήριξη, συχνά μαθαίνουν να καταπιέζουν τα συναισθήματά τους και να αποφεύγουν να εκδράσουν την ευαλωτότητά τους.
Έτσι, πολλοί ενήλικες σήμερα δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια, να μιλήσουν για τις δυσκολίες τους ή να αποδεχθούν τη θεραπεία ως κάτι φυσιολογικό.
Η στωικότητα που κάποτε θεωρήθηκε δύναμη, αποδεικνύεται συχνά μια μορφή συναισθηματικής αποφυγής.
Τι κέρδισε – και τι έχασε αυτή η γενιά
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εκείνη η γενιά ανέπτυξε εξαιρετική αντοχή. Έμαθε να περιμένει, να υπομένει και να επιμένει. Πολλοί άνθρωποι εκείνης της εποχής έγιναν ιδιαίτερα ευρηματικοί, μαθαίνοντας να δημιουργούν λύσεις ακόμη και όταν οι πόροι ήταν ελάχιστοι.
Αλλά τα ίδια χαρακτηριστικά που τους βοήθησαν να επιβιώσουν συχνά τους δυσκολεύουν σήμερα.
- Η ανεξαρτησία μπορεί να μετατραπεί σε απομόνωση
- Η αντοχή μπορεί να γίνει συναισθηματική καταπίεση
- Η αυτονομία μπορεί να κάνει τη βοήθεια να μοιάζει με αδυναμία
Το δύσκολο μάθημα της αποδοχής
Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για πολλούς ανθρώπους αυτής της γενιάς σήμερα είναι να «ξεμάθουν» κάποια από τα μαθήματα που τους κράτησαν ζωντανούς στο παρελθόν.
Γιατί το να ζητάς βοήθεια δεν σημαίνει αποτυχία.
Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις τα όριά σου.
Η σκληρότητα που κάποτε ήταν απαραίτητη για την επιβίωση μπορεί να γίνει εμπόδιο για μια πραγματικά γεμάτη ζωή.
Η γενιά του ’60 και του ’70 έμαθε να επιβιώνει σε έναν κόσμο που δεν εξηγούσε πολλά και δεν προσέφερε εύκολες λύσεις. Κατάφερε να σταθεί όρθια μέσα σε δυσκολίες και να δημιουργήσει το μέλλον της με ελάχιστα μέσα.
Όμως η επιβίωση και η ζωή δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Η επιβίωση σε κρατά ζωντανό.
Η ζωή σε κάνει να νιώθεις ζωντανός.
Και για πολλούς ανθρώπους αυτής της γενιάς, η πραγματική πρόκληση σήμερα δεν είναι να αντέξουν, αυτό το ξέρουν ήδη.
Η πραγματική πρόκληση είναι να μάθουν να ζουν χωρίς την πανοπλία που κάποτε τους προστάτευε.
