Σύμφωνα με την ανεξάρτητη αρχή, βασική αιτία του προβλήματος αποτελεί η αδυναμία οργάνωσης αυτοτελών πολεοδοµικών υπηρεσιών από τους περισσότερους δήµους, (όπως προβλέπει το πρόγραμμα «Καλλικράτης»), με αποτέλεσμα το βάρος να πέφτει στους κεντρικούς δήμους, οι πολεοδομικές υπηρεσίες των οποίων είναι υποστελεχωμένες και με ελλείψεις σε υλικοτεχνική υποδομή.
Το πρόβλημα επισημαίνει ο αναπληρωτής Συνήγορος του Πολίτη Βασίλης Καρύδης με επιστολή του προς τους υπουργούς Εσωτερικών & Διοικητικής Ανασυγκρότησης, Παναγιώτη Κουρουμπλή, Περιβάλλοντος & Ενέργειας Παναγιώτη Σκουρλέτη και Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτο.
Στην επιστολή γίνεται λόγος για «ακραία προβλήματα κακοδιοίκησης», εξαιτίας σοβαρών καθυστερήσεων διεκπεραίωσης των πολεοδομικών ζητημάτων από τις αρμόδιες υπηρεσίες, καθώς σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώνεται αδυναμία άμεσης χρέωσης των υποθέσεων που εισέρχονται για εξέταση στους δήμους λόγω του σωρευμένου όγκου παλαιότερων αδιεκπεραίωτων φακέλων.
Ο ΣτΠ χαρακτηρίζει ανησυχητική την αδυναμία ελέγχου των αυθαίρετων κατασκευών, «η οποία φανερά συντείνει στην επέκταση των παραβατικών φαινομένων μέσω της ατιμωρησίας τους». Η μη τήρηση των διαδικασιών περί αυθαιρέτων έχει ως αποτέλεσμα να μην εισπράττονται τα πρόστιμα και να μην επιβάλλονται νέα, ενώ παρατηρούνται και μεγάλες καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών, με αρνητικές επιπτώσεις στην έτσι κι' αλλιώς υποτονική οικοδομική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον Συνήγορο, τα προβλήµατα αυτά διαιωνίζονται και πολλαπλασιάζονται λόγω των συνεχών παρατάσεων που δίνονται στην εφαρμογή της νομοθεσίας για τη σύσταση των υπηρεσιών δόµησης στους δήμους, με αποτέλεσμα την σχετική διοικητική υποστήριξη να αναλάβουν οι ΟΤΑ που είναι έδρες των νομών.
Στην επιστολή του ο κ. Καρύδης επισημαίνει ως προτεραιότητα τη µη περαιτέρω παράταση στην εφαρμογή των πολεοδοµικών αρµοδιοτήτων των δήμων, καθώς και τη θέσπιση καταληκτικής προθεσµίας για την υποχρεωτική περαίωση υλοποίησης των νέων δηµοτικών υπηρεσιών. Επίσης, σημειώνει ότι σηµαντική βοήθεια θα προσφέρει η δηµιουργία βάσης δεδοµένων στο υπουργείο Εσωτερικών για τη συγκέντρωση πληροφοριών, µε στόχο την εκτίµηση της ορθής λειτουργίας και των αναγκών των δήµων (πχ. στελέχωση - υλικοτεχνική υποδοµή), σε σχέση µε τις υπό σύσταση πολεοδοµικές υπηρεσίες.
