Οι στατίνες αποτελούν μία από τις πιο συχνά συνταγογραφούμενες κατηγορίες φαρμάκων για τη μείωση της LDL χοληστερίνης, της λεγόμενης «κακής» χοληστερόλης. Παρά την ευρεία χρήση τους, εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία σε αρκετούς ασθενείς, κυρίως εξαιτίας πιθανών παρενεργειών.
Ένας καρδιολόγος εξηγεί ποιες από αυτές τις ανησυχίες έχουν επιστημονική βάση, ποιες είναι εξαιρετικά σπάνιες και γιατί, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα οφέλη της θεραπείας υπερτερούν σημαντικά των κινδύνων.
Γιατί οι στατίνες θεωρούνται τόσο σημαντικές
Οι στατίνες μειώνουν τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης στο αίμα, η οποία συνδέεται με την ανάπτυξη αθηρωματικής πλάκας και αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει ο ειδικός, η θεραπεία με στατίνη μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων. Για τον λόγο αυτό, οι στατίνες θεωρούνται ένα από τα φάρμακα με την ισχυρότερη τεκμηρίωση ως προς την πρόληψη καρδιαγγειακών συμβάντων.
Παράλληλα, μια μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet το 2026, με περισσότερους από 154.000 συμμετέχοντες σε 23 τυχαιοποιημένες δοκιμές, δεν διαπίστωσε αυξημένο κίνδυνο για τη μεγάλη πλειονότητα των παθήσεων που αναφέρονται ως πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες των στατινών.
Μυϊκοί πόνοι: Ο συχνότερος φόβος
Οι μυϊκοί πόνοι, η κόπωση και οι ενοχλήσεις στις αρθρώσεις αποτελούν έναν από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους ορισμένοι ασθενείς διακόπτουν τη θεραπεία.
Ωστόσο, ο μυϊκός πόνος που προκαλείται πραγματικά από τη στατίνη φαίνεται να είναι πολύ λιγότερο συχνός από όσο πιστεύεται.
Μελέτη του 2022 από ερευνητές του Oxford Population Health εκτίμησε ότι, για κάθε 1.000 ανθρώπους που λαμβάνουν στατίνη μέτριας έντασης, περίπου 11 μπορεί να εμφανίσουν ένα ήπιο επεισόδιο μυϊκού πόνου ή αδυναμίας κατά τον πρώτο χρόνο.
Ένας από τους λόγους που η συχνότητα των συμπτωμάτων εμφανίζεται υψηλότερη στην καθημερινή πράξη είναι το λεγόμενο «φαινόμενο nocebo». Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ένα σύμπτωμα είναι πραγματικό, αλλά η προσδοκία ότι ένα φάρμακο θα προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνισή του.
Σε κλινικές δοκιμές όπου οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν αν λάμβαναν στατίνη ή εικονικό φάρμακο, τα μυϊκά συμπτώματα εμφανίζονταν σε παρόμοια ποσοστά.
Τι γίνεται όταν οι μυϊκές ενοχλήσεις επιμένουν
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς που εμφανίζουν μυϊκούς πόνους πρέπει να αγνοούν τα συμπτώματά τους.
Στην περίπτωση που υπάρχει υποψία ότι η στατίνη ευθύνεται για τις ενοχλήσεις, ο γιατρός μπορεί να προχωρήσει σε προσωρινή διακοπή της θεραπείας και στη συνέχεια σε επαναχορήγηση, ώστε να αξιολογηθεί η σχέση μεταξύ του φαρμάκου και των συμπτωμάτων.
Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί χαμηλότερη δόση ή διαφορετική στατίνη. Εάν τα προβλήματα συνεχιστούν, υπάρχουν και άλλες φαρμακευτικές επιλογές για τη μείωση της LDL.
Ραβδομυόλυση: Εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή
Η ραβδομυόλυση, δηλαδή η σοβαρή μυϊκή βλάβη, αποτελεί πραγματική αλλά εξαιρετικά σπάνια ανεπιθύμητη ενέργεια των στατινών.
Υπολογίζεται ότι εμφανίζεται περίπου σε ένα έως τρία άτομα ανά 100.000 που λαμβάνουν στατίνη κάθε χρόνο. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι υψηλότερος σε μεγάλες δόσεις, σε συνδυασμό με συγκεκριμένα άλλα φάρμακα, καθώς και σε άτομα με προβλήματα στους νεφρούς ή το ήπαρ ή με υποθυρεοειδισμό.
Τα στοιχεία δείχνουν, ωστόσο, ότι ο κίνδυνος αυτός είναι εξαιρετικά μικρός σε σχέση με τον αριθμό των σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων που μπορούν να προληφθούν.
Μικρή αύξηση του κινδύνου για διαβήτη
Οι στατίνες μπορούν να προκαλέσουν μία μικρή αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα.
Η θεραπεία έχει συσχετιστεί με αύξηση της πιθανότητας διάγνωσης διαβήτη κατά περίπου 0,5% έως 1% σε διάστημα πέντε ετών.
Ο κίνδυνος αφορά κυρίως ανθρώπους που ήδη βρίσκονται κοντά στο όριο, όπως άτομα με αντίσταση στην ινσουλίνη ή παχυσαρκία.
Ωστόσο, πρόκειται συχνά για ανθρώπους που έχουν επίσης αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και επομένως μπορούν να αποκομίσουν σημαντικό όφελος από τη μείωση της LDL. Η υιοθέτηση υγιεινής διατροφής, η άσκηση και η διακοπή του καπνίσματος μπορούν να συμβάλουν παράλληλα στη μείωση του συνολικού κινδύνου.
Τι ισχύει για το ήπαρ
Οι στατίνες μπορεί σε ορισμένους ασθενείς να προκαλέσουν αύξηση των ηπατικών ενζύμων στις αιματολογικές εξετάσεις.
Η αύξηση αυτή, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, αφορά περίπου τέσσερις στους 1.000 ανθρώπους που ξεκινούν θεραπεία. Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και σπάνια αποτελεί λόγο οριστικής διακοπής της θεραπείας.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι οι στατίνες αυξάνουν μετρήσιμα τον κίνδυνο θανάτου από ηπατική ανεπάρκεια.
Προκαλούν άνοια;
Η σύνδεση των στατινών με την άνοια αποτελεί έναν από τους πιο διαδεδομένους ισχυρισμούς γύρω από τις παρενέργειές τους.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν ότι οι στατίνες προκαλούν γνωστική εξασθένηση ή άνοια. Η μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2026 στο The Lancet δεν βρήκε τέτοια συσχέτιση.
Μάλιστα, υπάρχει το ενδεχόμενο η προστασία των αγγείων από τις στατίνες να συμβάλλει έμμεσα στη μείωση του αγγειακού κινδύνου για τον εγκέφαλο. Ορισμένες παρατηρητικές μελέτες έχουν δείξει πιθανή σχέση μεταξύ μακροχρόνιας χρήσης στατινών και χαμηλότερου κινδύνου άνοιας, χωρίς όμως να θεωρείται ακόμη αποδεδειγμένη αιτιώδης σχέση.
Προβλήματα ύπνου και έντονα όνειρα
Οι κλινικές δοκιμές δεν έχουν δείξει σχέση μεταξύ των στατινών και των διαταραχών ύπνου.
Ορισμένοι ασθενείς, ωστόσο, αναφέρουν έντονα όνειρα ή διαταραγμένο ύπνο, ιδιαίτερα όταν λαμβάνουν στατίνες που μπορούν να περάσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, όπως η σιμβαστατίνη ή η ατορβαστατίνη.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει την αλλαγή της ώρας λήψης ή τη μετάβαση σε διαφορετική στατίνη, ανάλογα με την περίπτωση.
Δεν φαίνεται να προκαλούν στυτική δυσλειτουργία
Η στυτική δυσλειτουργία συχνά αποδίδεται λανθασμένα στις στατίνες.
Η σεξουαλική δυσλειτουργία είναι συχνή σε ανθρώπους με καρδιαγγειακά προβλήματα και ορισμένα άλλα φάρμακα, όπως οι β-αναστολείς, μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι στατίνες προκαλούν στυτική δυσλειτουργία. Αντίθετα, ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο να έχουν θετική επίδραση μέσω της βελτίωσης της αγγειακής λειτουργίας.
Πρησμένοι αστράγαλοι: Πολύ σπάνια παρενέργεια
Το οίδημα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους πρησμένους αστραγάλους, μπορεί να εμφανιστεί, αλλά θεωρείται ιδιαίτερα σπάνιο με τις στατίνες.
Σύμφωνα με την ανάλυση του 2026, αντιστοιχεί σε περίπου επτά επιπλέον περιστατικά ανά 10.000 άτομα ετησίως, δηλαδή περίπου 0,07%.
Για σύγκριση, η αμλοδιπίνη, ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο για την αρτηριακή πίεση, μπορεί να προκαλέσει οίδημα στους αστραγάλους σε περίπου 5%-10% των ασθενών, ανάλογα με τη δόση.
Τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων
Οι στατίνες, όπως κάθε φάρμακο, δεν είναι απαλλαγμένες από ανεπιθύμητες ενέργειες. Ορισμένοι ασθενείς πράγματι εμφανίζουν συμπτώματα και οι ανησυχίες τους δεν πρέπει να απορρίπτονται.
Ωστόσο, η επιστημονική εικόνα δείχνει ότι οι σοβαρές παρενέργειες είναι εξαιρετικά σπάνιες, ενώ το όφελος από τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου μπορεί να είναι σημαντικό.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι ότι η απόφαση για έναρξη ή διακοπή μιας στατίνης πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό, αφού συνεκτιμηθούν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος, οι τιμές της χοληστερόλης, το ιατρικό ιστορικό και τυχόν συμπτώματα.
Η αυθαίρετη διακοπή της θεραπείας εξαιτίας του φόβου για παρενέργειες μπορεί να στερήσει από έναν ασθενή ένα σημαντικό μέσο προστασίας από το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο.
