Το 2021, μόλις λίγους μήνες μετά την κυκλοφορία των πρώτων εμβολίων κατά του κορονοϊού, κορυφώνεται η ανησυχία για μια εξαιρετικά σπάνια αλλά ορισμένες φορές θανατηφόρα επιπλοκή που συνδεόταν με δύο συγγενή εμβόλια - το ένα της AstraZeneca και το άλλο της Johnson & Johnson.
Τώρα οι ερευνητές πιστεύουν ότι έχουν λύσει το μυστήριο.
Διαθέτουν ισχυρά στοιχεία για το πώς προκλήθηκαν οι καταγεγραμμένες θρομβώσεις και εκτιμούν πως τα ευρήματά τους θα μπορούσαν να συμβάλουν στο να γίνουν παρόμοια εμβόλια ακόμη πιο ασφαλή. Η κατανόηση του προβλήματος της θρόμβωσης είναι σημαντική, υποστηρίζουν, επειδή τα εμβόλια αυτού του τύπου ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικά για την προστασία του πληθυσμού σε μελλοντικές πανδημίες.
Επιστημονικό άρθρο του New England Journal of Medicine (NEJM) εξηγεί πως στα συγκεκριμένα εμβόλια χρησιμοποιείται μια πρωτεΐνη του αδενοϊού που ενεργοποιεί, σε άτομα με συγκεκριμένο γενετικό υπόβαθρο, την παραγωγή «λανθασμένων» αντισωμάτων.
Το άρθρο του NEJM, που παρουσιάζει την αρχική μελέτη για το φαινόμενο, τιτλοφορείται «Adenoviral Inciting Antigen and Somatic Hypermutation in VITT». Το VITT είναι ακρωνύμιο για την θρομβοπενία και την θρόμβωση που προκαλούνται από εμβόλια.
Στην περίληψη του άρθρου η λέξη «σπάνιο» εμφανίζεται ήδη από την πρώτη γραμμή, ενώ η σπανιότητα του φαινομένου τονίζεται και σε όλο το επεξηγηματικό άρθρο του Science.
Περίπου 3 στους 100.000 ανθρώπους που έλαβαν το εμβόλιο της AstraZeneca (AZ) στο Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου 1 στους 200.000 που έλαβαν το εμβόλιο της Johnson & Johnson (J&J) στις ΗΠΑ εμφάνισαν θρομβοπενία και θρόμβωση προκαλούμενη από το εμβόλιο (VITT). Μέχρι τον Απρίλιο του 2021, 34 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη είχαν εμβολιαστεί με AstraZeneca και είχαν καταγραφεί 222 περιστατικά VITT.
Παρότι αυτές οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν σαφώς σπάνιες, οι υγειονομικές αρχές συχνά συνέστηναν τη χορήγηση διαφορετικών εμβολίων - ιδίως σε νεότερα άτομα, που φαινόταν να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για τη συγκεκριμένη παρενέργεια — καθώς σε πολλές χώρες υπήρχαν εναλλακτικές επιλογές εμβολιασμού.
Τι απέγινε όμως το αφήγημα του «100% ασφαλές και 100% αποτελεσματικό» που συνόδευε την κυκλοφορία όλων των εμβολίων για την COVID-19, συμπεριλαμβανομένων των εκδόσεων της Johnson & Johnson και της AstraZeneca;
Τα δύο αυτά εμβόλια χρησιμοποιούσαν διαφορετική τεχνολογία από τα εμβόλια των Pfizer και Moderna, τα οποία βασίζονται στην τεχνολογία mRNA. Τα εμβόλια της Johnson & Johnson και της AstraZeneca χρησιμοποιούσαν αδενοϊούς ως φορείς για το DNA της πρωτεΐνης ακίδας του κορονοϊού που μεταφερόταν μέσω του εμβολίου.
Φαίνεται ότι οι αδενοϊικοί φορείς - που χρησιμοποιούνται και σε άλλα εμβόλια - βρίσκονται στο επίκεντρο του προβλήματος θρόμβωσης.
Σύμφωνα με το άρθρο του Science, «η πρωτεΐνη του αδενοϊού πυροδοτεί "ατίθασα" αντισώματα σε άτομα με έναν ατυχή συνδυασμό γενετικού υπόβαθρου και συγκεκριμένης μετάλλαξης στα Β-κύτταρα που παράγουν αντισώματα». Αξιοσημείωτη είναι η χρήση της λέξης «ατυχής».
Τα αντισώματα που παράγονται ως απάντηση στην πρωτεΐνη ακίδας υποτίθεται ότι στοχεύουν τον ιό της COVID-19. Ωστόσο, τα λεγόμενα «ατίθασα» αντισώματα συνδέονται με τον παράγοντα πήξης PF4 στο αίμα. Αυτό προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που αρχικά οδηγεί σε θρόμβωση και στη συνέχεια σε αιμορραγία, καθώς εξαντλούνται τα αιμοπετάλια που είναι απαραίτητα για την πήξη.
Υπενθυμίζεται πως πολλές χώρες περιόρισαν τη χρήση του εμβολίου της AstraZeneca και ότι το προϊόν της Johnson & Johnson τελικά εγκαταλείφθηκε. Ωστόσο, η διακοπή τους δεν αποδίδεται ρητά στα περιστατικά θρομβώσεων.
