Επιστήμονες ανακάλυψαν ασυνήθιστες, στενές σήραγγες μέσα σε αρχαία ερημικά πετρώματα στη Ναμίμπια, το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία. Αυτά τα παράλληλα κανάλια δεν μοιάζουν με τις τυπικές γεωλογικές δομές. Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο ότι μικροοργανισμοί, γνωστοί για τη διαβίωσή τους μέσα σε πετρώματα, δημιούργησαν αυτούς τους τακτικούς διαδρόμους. Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να επεκτείνει την κατανόησή μας για τη ζωή σε ακραία περιβάλλοντα και να καθοδηγήσει την αναζήτηση εξωγήινης ζωής.
Οι έρημοι της Ναμίμπια, του Ομάν και της Σαουδικής Αραβίας δεν αποκαλύπτουν εύκολα τα μυστικά τους. Αν μείνετε εκεί αρκετή ώρα, θα νιώσετε πως τίποτα δεν έχει αλλάξει για χιλιάδες χρόνια. Ο άνεμος σπρώχνει την άμμο πάνω από την ανοιχτή γη. Η ζέστη πιέζει προς τα κάτω. Το μάρμαρο και ο ασβεστόλιθος αναδύονται από το έδαφος σε χλωμές, σιωπηλές ράχες.
Γι’ αυτό αυτό που ανακάλυψαν οι επιστήμονες μέσα σε μερικά από αυτά τα πετρώματα φαντάζει τόσο απρόσμενο. Δεν αναζητούσαν ζωή. Μελετούσαν πέτρα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αντίθετα, παρατήρησαν λεπτές σήραγγες να διατρέχουν το συμπαγές πέτρωμα. Όχι πλατιές ρωγμές. Όχι ανώμαλες θραύσεις. Ήταν στενοί διάδρομοι, μόλις μισό χιλιοστό σε διάμετρο, μήκους μέχρι τρία εκατοστά. Ακόμα πιο περίεργο, εμφανίζονταν σε παράλληλες γραμμές — τακτικές, επαναλαμβανόμενες, σχεδόν μετρημένες.
Τα πετρώματα συνήθως δεν κάνουν τακτικά σχήματα.
Ένα μοτίβο που δεν ακολουθεί τα γεωλογικά δεδομένα
Οι δομές τεκμηριώθηκαν από τον καθηγητή Cees Passchier του Πανεπιστημίου Johannes Gutenberg Mainz και περιγράφηκαν φέτος στο Geomicrobiology Journal. Η ομάδα του τα ονόμασε «μικρο-τούνελ» γιατί δεν ταίριαζαν με γνωστές γεωλογικές διαδικασίες. Όταν η πέτρα σπάει υπό πίεση, ακολουθεί μοτίβα τάσης. Όταν διαβρώνεται από νερό, η επιφάνεια γίνεται τραχιά και ακανόνιστη. Αυτά τα κανάλια είναι διαφορετικά. Είναι λείες εσωτερικά. Διατρέχουν την ίδια κατεύθυνση. Εμφανίζονται σε ομάδες. Ορισμένες από τις σήραγγες περιέχουν ακόμα ασβέστιο και αμυδρά χημικά ίχνη που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν βιολογικό υλικό. Εκεί η συζήτηση αλλάζει. Όχι δραματικά, αλλά αθόρυβα.
Μήπως κάτι πέρασε μέσα από αυτή την πέτρα; Για την ώρα, αυτό παραμένει υπόθεση εργασίας. Αλλά δεν προέρχεται από το πουθενά.
Η ζωή μέσα στην πέτρα δεν είναι επιστημονική φαντασία
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και δεκαετίες ότι μικρόβια μπορούν να ζουν μέσα σε πέτρα. Οι ενδολίθιοι (endoliths) επιβιώνουν σε ακραίες συνθήκες, παίρνοντας καταφύγιο μέσα στην πέτρα. Σε μια μελέτη του 2010 στο Nature Reviews Microbiology, ο Geoffrey Michael Gadd περιέγραψε πώς ορισμένα βακτήρια και μύκητες απορροφούν θρεπτικά συστατικά απευθείας από τα μέταλλα — δηλαδή παίρνουν ενέργεια από την πέτρα.
Στην Ανταρκτική και σε μερικές από τις πιο ξηρές ερήμους της Γης, αυτά τα μικρόβια ζουν ακριβώς κάτω από την επιφάνεια. Η πέτρα τα προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία και τις θερμοκρασιακές διακυμάνσεις. Αναπτύσσονται αργά, τόσο αργά που η δραστηριότητά τους εξελίσσεται σε γεωλογικά χρονοδιαγράμματα.
Αλλά εδώ υπάρχει μια διαφορά. Η γνωστή ενδολιθική δραστηριότητα αφήνει συνήθως ακανόνιστες υφές, όχι μακριά, παράλληλα κανάλια. Οι ερημικοί διάδρομοι φαίνονται πιο οργανωμένοι από ό,τι παρατηρείται συνήθως διαβάζουμε στο m.economictimes.com.
Οι ερευνητές εξετάζουν τώρα αν η χημειοταξία (chemotaxis) παίζει ρόλο. Η χημειοταξία είναι η ικανότητα μικροοργανισμών να κινούνται προς χημικά σήματα. Μια ανασκόπηση του 2004 στο Annual Review of Microbiology από τους Wadhams και Armitage εξηγεί πώς τα μικρόβια μπορούν να ανταποκρίνονται σε χημικά gradients με συντονισμένο τρόπο. Με την πάροδο του χρόνου, η κίνηση καθοδηγούμενη από θρεπτικά συστατικά θα μπορούσε, θεωρητικά, να δημιουργήσει οργανωμένα μονοπάτια.
Είναι πιθανό. Αλλά πιθανό δεν σημαίνει αποδεδειγμένο.
Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο ότι οι μικροοργανισμοί δημιούργησαν αυτούς τους οργανωμένους διαδρόμους. Αν ισχύει, θα επεκταθεί η κατανόηση της ζωής σε ακραία περιβάλλοντα και θα καθοδηγήσει την αναζήτηση εξωγήινης ζωής.
Κάτω από τα πόδια μας υπάρχει κάτι που οι επιστήμονες ονομάζουν βαθιά βιοσφαίρα — ένα τεράστιο υπόγειο οικοσύστημα που επιβιώνει χωρίς φως. Μια μελέτη του 2012 στο Science από τους Edwards και συνεργάτες έδειξε ότι μικροβιακή ζωή μπορεί να διατηρηθεί χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια, τροφοδοτούμενη από χημικές αντιδράσεις αντί για φωτοσύνθεση.
Αν αυτές οι πέτρινες σήραγγες αποδειχθούν βιολογικές, θα προσθέσουν άλλο ένα κομμάτι σε αυτό το παζλ. Θα δείξουν ότι η ζωή όχι μόνο επιβιώνει σε ακραία, ξηρά περιβάλλοντα, αλλά μπορεί να διαμορφώνει το περιβάλλον της με πιο οργανωμένο τρόπο από ό,τι είχε αναγνωριστεί προηγουμένως.
Υπάρχει και μια πλανητική διάσταση. Στην αναζήτηση παρελθοντικής ζωής στον Άρη, οι επιστήμονες επικεντρώνονται συχνά σε υπόγεια περιβάλλοντα. Οι επιφανειακές συνθήκες εκεί είναι σκληρές, αλλά τα υπόγεια καταφύγια μπορεί να παρείχαν προστασία. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα μικρόβια αλληλεπιδρούν με την πέτρα στη Γη μπορεί να καθοδηγήσει τι πρέπει να αναζητήσουμε αλλού. Μερικές φορές, μια στενή σήραγγα σε ασβεστόλιθο έχει συνέπειες που φτάνουν πολύ πέρα από μια έρημο.
Προσοχή στις εύκολες απαντήσεις
Παρόλα αυτά, οι ερευνητές είναι προσεκτικοί. Οι γεωλόγοι μαθαίνουν να αμφισβητούν τις πρώτες εντυπώσεις. Τα μοτίβα μπορεί να προκύψουν μόνο από χημεία. Ασυνήθιστες ορυκτές αντιδράσεις μπορεί να δημιουργήσουν σχήματα που μοιάζουν με βιολογικά ίχνη. Ο ψυχολόγος Daniel Kahneman έγραψε κάποτε για το πώς οι άνθρωποι συνδέουν φυσικά ανεπαρκή στοιχεία. Η επιστήμη λειτουργεί αντιστεκόμενη σε αυτήν την παρόρμηση.
Οι ομάδες χρησιμοποιούν τώρα υψηλής ανάλυσης απεικόνιση και χημικές δοκιμές για να εντοπίσουν οργανικά μόρια μέσα στα κανάλια. Σχεδιάζονται επίσης εργαστηριακά πειράματα για να δουν αν γνωστά μικρόβια μπορούν να αναπαράγουν παρόμοιες δομές υπό ελεγχόμενες συνθήκες.
Για την ώρα, οι σήραγγες παραμένουν ένα ανοικτό ερώτημα. Και ίσως αυτό τις κάνει τόσο συναρπαστικές. Σε τοπία που φαίνονται άδεια, σε πέτρες που μοιάζουν αρχαίες και άκαμπτες, μπορεί να υπάρχουν ιστορίες που εξελίσσονται σε κλίμακα τόσο μικρή που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Μερικές φορές η ανακάλυψη δεν έρχεται με δραματική έκρηξη. Μερικές φορές ξεκινά όταν κάποιος κοιτάζει προσεκτικά μια πέτρα — και παρατηρεί ότι οι γραμμές δεν ταιριάζουν ακριβώς.
