Η καθηγήτρια Μαρί-Νικόλ Θεοδωράκη πέρασε δύο χρόνια ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ στις ΗΠΑ. Εκεί, διαπίστωσε πως είχε δοθεί ελάχιστη προσοχή από τους επιστήμονες στον τομέα των εξωσωμάτων-μικροσκοπικών κυστιδίων που εκκρίνονται από τα κύτταρα και μεταφέρουν πληροφορίες για το τι συμβαίνει στους ιστούς ή τους όγκους, σαν ένα είδος «εσωτερικής υπηρεσίας πληροφοριών» του σώματος.
Στρέφοντας προς τα εξωσώματα τον ερευνητικό της φακό, η ερευνήτρια αναγνώρισε γρήγορα τις δυνατότητές τους ως υγρών βιοδεικτών στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου, συνειδητοποιώντας πως, παρά το μικρό τους μέγεθος, έχουν μεγάλο αντίκτυπο. Την ίδια ακριβώς περίοδο, ο παππούς της διαγνώστηκε με καρκίνο και δυστυχώς αργότερα έφυγε από τη ζωή. Όπως η ίδια λέει, αν είχε γίνει έγκαιρα η διάγνωση, θα μπορούσε να είχε σωθεί.
Επιστρέφοντας το 2018 από τις ΗΠΑ στη Γερμανία, η Ελληνίδα επιστήμονας άρχισε να εμβαθύνει την έρευνά της πάνω στα εξωσώματα και λίγο αργότερα οραματίστηκε τη δημιουργία μιας διαγνωστικής πλατφόρμας βασισμένης σε αυτά τα νανοκυστίδια. Η ιδέα αυτή πήρε σάρκα και οστά, και κάπως έτσι προέκυψε η startup με την επωνυμία Bioexotec.
Αυτά μου λέει από τη Γερμανία η Δρ Θεοδωράκη λίγες μέρες πριν ανέβει στη σκηνή του Falling Walls Summit 2025 για να συμμετάσχει σε μια επιστημονική συνεδρία, όπου θα συζητηθούν ζητήματα πολιτικής, ασφάλειας και κρατικής χρηματοδότησης, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της πρόληψης του καρκίνου.
Δεκαπέντε χρόνια τώρα, το Falling Walls Summit, η εμβληματική παγκοσμίως αυτή δράση, διοργανώνεται στο Βερολίνο, στο πλαίσιο της επετείου της ιστορικής Πτώσης του Τείχους, θέτοντας σταθερά το ίδιο ερώτημα: «Ποια θα είναι τα επόμενα τείχη που θα πέσουν στον χώρο της επιστήμης και της κοινωνίας;» και συγκεντρώνοντας μερικούς από τους καλύτερους ερευνητές του κόσμου για να συζητήσουν και να γιορτάσουν τις τελευταίες παγκόσμιες ανακαλύψεις στην επιστήμη, που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση ορισμένων από τις μεγαλύτερες σύγχρονες προκλήσεις της ανθρωπότητας.
Η Μαρί-Νικόλ Θεοδωράκη εδώ και χρόνια προσπαθεί να «ρίξει τα δικά της τείχη» στην πρόληψη του καρκίνου. Ανώτερη Σύμβουλος με εξειδίκευση στην Ωτορινολαρυγγολογία και Χειρουργική Κεφαλής και Τραχήλου και Κύρια Ερευνήτρια στην Ογκολογική Ανοσολογία στην Κλινική Rechts der Isar και νωρίτερα στο Πανεπιστήμιο Ουλμ στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, θεωρείται μία από τις κορυφαίες ειδικούς στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου με χρήση υγρής βιοψίας, με έμφαση στον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου. Έχει ηγηθεί κλινικής και μεταφραστικής έρευνας σε ακαδημαϊκό και βιομηχανικό επίπεδο, συνεισφέροντας σημαντικά με επιστημονικές δημοσιεύσεις και εξασφαλίζοντας σημαντική χρηματοδότηση από τρίτους.
Ως CEO της νεοσύστατης Bioexotec, η επιστήμονας προσπαθεί μαζί με τους συνεργάτες της να «βγάλει» από το εργαστήριο τη μακροχρόνια έρευνά της πάνω στην πρόληψη του καρκίνου και να την εισαγάγει στην κλινική πρακτική.
«Το όραμα της BioExoTec είναι να ανιχνεύει τον καρκίνο το συντομότερο δυνατό, ιδανικά πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Πολλοί όγκοι διαγιγνώσκονται σήμερα σε προχωρημένο στάδιο, όπου το ποσοστό επιβίωσης των ασθενών μειώνεται στο 50%. Και όμως, περισσότερο από το 85% όλων των περιπτώσεων καρκίνου είναι ιάσιμοι στα αρχικά στάδια», αναφέρει η ίδια στο Dnews.
Ένα τεστ που ανιχνεύει τους όγκους
Η BioExoTec αναπτύσσει ένα τεστ ανίχνευσης καρκίνου κεφαλής και τραχήλου σε πολύ πρώιμα στάδια, χρησιμοποιώντας ένα απλό δείγμα αίματος ή σάλιου. Είναι ελάχιστα επεμβατικό, εξαιρετικά ευαίσθητο και ακριβές και δίνει σημαντικά νωρίτερα αποτελέσματα από τις τρέχουσες μεθόδους, σύμφωνα με τους εμπνευστές του.
«Πολλές υπάρχουσες διαδικασίες υγρής βιοψίας βασίζονται στο κυκλοφορούν DNA όγκου (ctDNA) ή στα καρκινικά κύτταρα (CTCs). Το πρόβλημα είναι ότι αυτοί οι βιοδείκτες είναι συχνά ανιχνεύσιμοι στο αίμα μόνο σε μεταγενέστερα στάδια που συνήθως είναι πολύ αργά. Τα εξωσώματα, από την άλλη πλευρά, εκκρίνονται από τα καρκινικά κύτταρα διαρκώς και σε πρώιμο στάδιο, παρέχοντας έναν πλούτο πληροφοριών συμπεριλαμβανομένων RNA, πρωτεϊνών και λιπιδίων. Η BioExoTec χρησιμοποιεί αυτόν τον πλούτο δεδομένων με μια κατοχυρωμένη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μοριακή ‘υπογραφή’ για την ακριβή αναγνώριση όγκων, ακόμη και στα πρώιμα στάδιά τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα αποτελέσματα της θεραπείας και η 5ετής συνολική επιβίωση μπορούν να αυξηθούν σημαντικά στο μέλλον», σημειώνει η κα. Θεοδωράκη.
Όπως η ίδια λέει, τα εξωσώματα, λόγω των βιομορίων που κουβαλούν, παρέχουν μια ολοκληρωμένη εικόνα του όγκου και λόγω των πληροφοριών σχετικά με την προέλευσή τους, χρησιμεύουν ως ‘επαγγελματική κάρτα’ του γονικού κυττάρου. «Τα καρκινικά κύτταρα λειτουργούν ως ένα ‘hot spot’ παραγωγής εξωσωμάτων».
Η ερευνητική ομάδα της Μαρί-Νικόλ Θεοδωράκη έχει δείξει ότι τα καρκινικά κύτταρα κεφαλής και τραχήλου παράγουν ολοένα και περισσότερο εξωσώματα και ότι αυτά τα εξωσώματα μεταδίδουν ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών στα ανοσοκύτταρα, αναστέλλοντάς τα ή ενεργοποιώντας τα.
«Εμείς διερευνούμε την αλληλεπίδραση των εξωσωμάτων με τα ανοσοκύτταρα και τους μηχανισμούς που είναι υπεύθυνοι για αυτήν την αλληλεπίδραση», σημειώνει.
Η μεγάλη ευκαιρία της BioExoTec
Η έγκαιρη ανίχνευση είναι το «κλειδί» για την καλύτερη θεραπεία του καρκίνου, και ακριβώς εδώ έγκειται η μεγάλη ευκαιρία της εταιρείας BioExoTec και της μεθόδου που ανέπτυξε.
«Το τεστ εξωσωμάτων όχι μόνο επιτρέπει τη διάγνωση σε πολύ πρώιμο στάδιο, αλλά συνεισφέρει αποτελεσματικά και στην παρακολούθηση της προόδου της θεραπείας και στην έγκαιρη ανίχνευση υποτροπών. Η πλατφόρμα είναι ευέλικτη και έχει τη δυνατότητα να εφαρμοστεί σε άλλους τομείς της ιατρικής μακροπρόθεσμα. Τα εξωσώματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα νέο πρότυπο για μια ελάχιστα επεμβατική διαγνωστική με εξαιρετική ακρίβεια», λέει η κα. Θεοδωράκη.
Το τεστ, που προς το παρόν αφορά όγκους κεφαλής και τραχήλου, όπου η τεχνολογία της Bioexotec είναι ιδιαίτερα προηγμένη, απευθύνεται κυρίως σε εξειδικευμένες ογκολογικές κλινικές και μελλοντικά και σε γενικούς ιατρούς για χρήση όχι μόνο στη διάγνωση και την παρακολούθηση, αλλά και ως προληπτικός έλεγχος για ασθενείς υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με την ίδια. Η ομάδα σχεδιάζει επίσης την επέκταση της δοκιμής, ώστε να συμπεριλάβει τέσσερις επιπλέον τύπους καρκίνου.
Παράλληλα, η ομάδα εργάζεται πάνω σε πρόσθετες ενδείξεις και σε ένα τεστ σάλιου που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας στο ιατρείο, το οποίο έχει ήδη ολοκληρώσει με επιτυχία την πρώτη κλινική του δοκιμή. Με το τεστ σάλιου η έγκαιρη ανίχνευση θα γίνει ακόμη πιο εύκολη και πιο προσβάσιμη, που είναι ένα επόμενο βήμα προς την ολοκληρωμένη πρόληψη.
Η BioExoTec συνεργάζεται τώρα στενά με ιατρικούς εταίρους. Οκτώ πανεπιστημιακά νοσοκομεία χρησιμοποιούν το τεστ, παρέχοντας έγκαιρη ανατροφοδότηση για την περαιτέρω ανάπτυξη της δοκιμής. Ο στόχος είναι μια απλή δοκιμή να μπορεί να πραγματοποιηθεί με τον υπάρχοντα εργαστηριακό εξοπλισμό και να ενσωματώνεται εύκολα στην κλινική πράξη.
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει τώρα η Ελληνίδα ερευνήτρια είναι και σε επιστημονικό και σε επιχειρηματικό επίπεδο. «Από επιστημονικής άποψης, η απλοποίηση της εξέτασης αποτελεί βασική πρόκληση. Πρέπει να παραμείνει εξαιρετικά ακριβής, αλλά ταυτόχρονα να είναι αρκετά απλή, ώστε να μπορεί να διενεργηθεί σε οποιοδήποτε εμπορικό εργαστήριο. Παράλληλα, χρειάζονται περαιτέρω κλινικές μελέτες, οι οποίες απαιτούν χρόνο και σημαντικούς οικονομικούς πόρους», λέει η ίδια.
Από επιχειρηματικής άποψης, η κανονιστική πολυπλοκότητα αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο. Διαδικασίες έγκρισης, κλινική επικύρωση και αποζημίωση από ασφαλιστικούς φορείς, απαιτούν το καθένα από αυτά σημαντικά βήματα που πρέπει να σχεδιάζονται στρατηγικά.
Η διαδικασία της έρευνας και ανάπτυξης του τεστ διήρκεσε περίπου μια δεκαετία, αλλά η ομάδα της BioExoTec διαθέτει πλέον ένα ισχυρό δίκτυο εμπειρογνωμόνων για να την υποστηρίξει στην πορεία και αρκετή επιμονή και υπομονή, γιατί, όπως λέει η κα Θεοδωράκη: «η καινοτομία στην υγειονομική περίθαλψη δεν είναι σπριντ, αλλά μαραθώνιος!»
