Η αναρρίχηση στον πάγο είναι αναμφισβήτητα το πιο ‘ύπουλο’ και επικίνδυνο σπορ στο βουνό γιατί πραγματοποιείται σε δύσκολες, συχνά υπό το μηδέν θερμοκρασίες και σε εξαιρετικά λείες επιφάνειες με λίγα κρατήματα σε ένα μεταβλητό στοιχείο, τον πάγο. Οι αθλητές καλούνται κάθε φορά να διακρίνουν αν ο πάγος είναι συμπαγής ή εύθραυστος, προκειμένου να προχωρήσουν.
Παρότι το άθλημα είναι δημοφιλές, δυστυχώς απειλείται από την ίδια τη φύση. Στις ευρωπαϊκές Άλπεις, οι παγετώνες εξαφανίζονται, το χιόνι γίνεται όλο και πιο σπάνιο και οι χειμώνες μικραίνουν. Μόνο τα δύο τελευταία καλοκαίρια, το απόθεμα παγετώνων της Ελβετίας έχασε το 10% του όγκου του. Οι επιστήμονες προειδοποιούν στο Science ότι οι αλπικές περιοχές θερμαίνονται εξαιρετικά γρήγορα σε σύγκριση με την παγκόσμια μέση θερμοκρασία, η οποία συνεχίζει να κινείται ανοδικά. Σε αθλήματα που βασίζονται στο χιόνι και τον πάγο, αυτό προκαλεί μεγάλο πρόβλημα και ειδικά για την αναρρίχηση στον πάγο, η γενική πρόγνωση είναι σαφής: ο πάγος θα γίνεται όλο και λιγότερο διαθέσιμος.
Όμως ποιες αλλαγές αναμένουμε συγκεκριμένα και πότε, αυτό παραμένει ένα μυστήριο. Οι αλλαγές στα πρότυπα ξεπαγώματος των ποταμών και των ρεμάτων είναι από τις λιγότερο μελετημένες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις ορεινές περιοχές. Δεν υπάρχει σχεδόν καμία έρευνα για τα παγωμένα περιβάλλοντα αναρρίχησης, ενώ το πάγωμα των ορεινών ρεμάτων και των καταρρακτών λαμβάνει ελάχιστη προσοχή στην τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) για τις περιοχές που καλύπτονται από πάγο και χιόνι στον κόσμο.
Οι ίδιοι οι αναρριχητές είναι αυτοί που έχουν αυτή τη στιγμή την καλύτερη γνώση για το πώς αλλάζουν οι καταρράκτες πάγου. Αυτό που έχουν αντιληφθεί είναι ότι το περιβάλλον του αθλήματος γίνεται όλο και πιο επισφαλές. «Ο πάγος στα ορεινά ρέματα γίνεται πιο ασταθής και η χειμερινή κατάψυξη μειώνεται», λέει στο WIRED ο Ελβετός λάτρης του βουνού και αναρριχητής πάγου Dani Arnold. «Αυτό δε σημαίνει μόνο λιγότερο πάγο για αναρρίχηση, αλλά και λιγότερο αξιόπιστο. Είχαμε ασταθείς συνθήκες στο παρελθόν, αλλά δεν ήταν τόσο συχνές όσο σήμερα», συμπληρώνει.
Σύμφωνα με τους αναρριχητές, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πάγος είναι εξαιρετικά συμπαγής και ασφαλής, αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει ριζικά μέσα σε λίγες μόνο ώρες εάν η θερμοκρασία περιβάλλοντος αυξηθεί. Και καθώς ο κόσμος θερμαίνεται δραματικά, από μια σκάλα στον παράδεισο, ένας καταρράκτης πάγου μπορεί να μετατραπεί σε μια θανατηφόρα παγίδα. Όταν αποσταθεροποιηθεί από το λιώσιμο, ένας παγωμένος καταρράκτης, μπορεί να αποκολληθούν κομμάτια πάγου τόσο ογκώδη όσο ένα φορτηγό και να κατρακυλήσουν στην πλαγιά του βουνού. Για τους ορειβάτες μια τέτοια κατάρρευση μπορεί να είναι μοιραία.
Οι αλλαγές στα μοτίβα παγώματος των ποταμών στο βουνό εκτείνονται πολύ πέρα από τον κόσμο του αθλητισμού. «Η αναρρίχηση στον πάγο είναι η κορυφή ενός παγόβουνου», λέει στο WIRED ο Francesco Avanzi, υδρολόγος στο Cima Research Foundation στην Ιταλία, το οποίο ερευνά τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα. «Τα αποθέματα νερού στο βουνό είναι κρίσιμα για τις καλλιέργειες στα κατάντη (στις εκβολές ποταμών στα πεδινά)». Η υπερθέρμανση του πλανήτη σημαίνει λιγότερο χιόνι και περισσότερη βροχή στις ορεινές περιοχές, πράγμα που σημαίνει ότι το νερό, αντί να παραμένει παγωμένο για μήνες στα βουνά και στη συνέχεια να απελευθερώνεται την άνοιξη και το καλοκαίρι, ρέει σε ποτάμια και ρυάκια το χειμώνα, όταν το χρειάζεται λιγότερο η γεωργία».
«Χωρίς μέτρα προστασίας του κλίματος, προς το τέλος του αιώνα θα υπάρχει κατά μέσο όρο 30% περισσότερο νερό στα ποτάμια το χειμώνα, αλλά 40% λιγότερο το καλοκαίρι από ό,τι στο παρελθόν», αναφέρει το Ελβετικό Εθνικό Κέντρο Υπηρεσιών για το Κλίμα.
Η Michela Rogora, ερευνήτρια στο εθνικό ινστιτούτο έρευνας νερού της Ιταλίας, IRSA-CNR, επισημαίνει ότι ο λιγότερος πάγος στα ρυάκια και στις λίμνες των παγετώνων, καθώς και η μείωση της παγοκάλυψης επηρεάζει επίσης τα ορεινά οικοσυστήματα. «Στην περίπτωση των λιμνών η πρώιμη απόψυξη αλλάζει τη στρωματοποίησή τους και την κυκλοφορία του νερού, τη χημεία, την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και, κατά συνέπεια, επηρεάζει τις βιολογικές κοινότητες και τη βιοποικιλότητα από το πλαγκτόν ως τα ψάρια».
Παρόλα αυτά, έρευνα δείχνει ότι οι αναρριχητές δεν θέλουν να εγκαταλείψουν το άθλημα και ότι είναι έτοιμοι να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους για να συνεχίσουν την αναρρίχηση. Οι στρατηγικές περιλαμβάνουν τη μετάβαση σε δραστηριότητες που σχετίζονται και που είναι πιο συμβατές με το νέο περιβάλλον ή την αναζήτηση νέων σημείων στα βουνά για να εξασκήσουν το άθλημα. Έτσι αναμένεται η εύρεση καλού πάγου να γίνει πιο ανταγωνιστική.
Ωστόσο, ένας απλός νόμος της φύσης λέει ότι εάν κάτι γίνει πιο επικίνδυνο και ο αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται σε αυτόν τον κίνδυνο αυξάνεται ταυτόχρονα, τότε ο κίνδυνος ατυχημάτων αυξάνεται.
