Σε μια δραματική κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία, δεκάδες ρωσικοί πύραυλοι έπεσαν βροχή σε στόχους σε ολόκληρη τη χώρα στις 10 Οκτωβρίου, προκαλώντας, εκτός από θανάτους αμάχων, και καταστροφές σε πολλά κρατικά κτίρια και ακαδημαϊκά ιδρύματα. Ένας πύραυλος που έπεσε στο Shevchenko Park του Κιέβου προκάλεσε ζημιές στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Κιέβου “Taras Shevchenko”, στο Φιλολογικό Ινστιτούτο, στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και στο Υπουργείου Παιδείας και Επιστημών. Επίσης ζημιές από την έκρηξη υπέστησαν τα κεντρικά γραφεία της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Ουκρανίας (NASU), χωρίς ευτυχώς να σημειωθούν ανθρώπινες απώλειες, αφού το μεγαλύτερο μέρος του προσωπικού είχε τηλεργασία εκείνη την ημέρα.
Για τον 71χρονο Πρόεδρο της ακαδημίας της Ουκρανίας, Anatoliy Zagorodny, η επισκευή των κεντρικών γραφείων του κτιρίου είναι το τελευταίο που τον απασχολεί. Στην κορυφή των προτεραιοτήτων βρίσκεται η διατήρηση ενός ερευνητικού παλμού στα 160 ινστιτούτα και τις 38 R&D επιχειρήσεις, καθώς κορυφαίοι ερευνητές, αργά ή γρήγορα, θα κληθούν να ενισχύσουν τις στρατιωτικές δυνάμεις της χώρας, και η εξασφάλιση του μισθού των περίπου 27.000 μελών του προσωπικού της ακαδημίας.
Καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις σε μη στρατιωτικές υποδομές, ο Πρόεδρος Zagorodny, που είναι θεωρητικός φυσικός, καλείται επίσης να αντιμετωπίσει διακοπές ρεύματος, θέρμανσης και νερού σε ινστιτούτα που θα μπορούσαν να βλάψουν ευαίσθητα όργανα και να χαλάσουν ερευνητικά δείγματα. Μόλις τελειώσει ο πόλεμος, θα πρέπει να προσελκύσει ξανά εκατοντάδες ταλαντούχους ερευνητές που εγκατέλειψαν τη χώρα και τώρα εργάζονται σε εργαστήρια στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τον ίδιο μόνο στην Πολωνία έχουν βρει καταφύγιο 600 Ουκρανοί επιστήμονες. Συνολικά υπολογίζει όσους έχουν φύγει γύρω στους 1300.
«Χαιρόμαστε που βρήκαν καταφύγιο οι συνάδελφοί μας, αλλά πρέπει να σκεφτούμε πώς να τους προσελκύσουμε για να επιστρέψουν μετά τη νίκη. Το ίδιο ισχύει και για τη νέα γενιά. Πολλοί Ουκρανοί φοιτητές σπουδάζουν αλλού στην Ευρώπη, επομένως υπάρχει έλλειψη φοιτητών στα πανεπιστήμιά μας. Πρέπει να επεκτείνουμε τη διεθνή συνεργασία με κάθε δυνατό τρόπο, αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίσουμε ότι αυτή η συνεργασία δεν θα συμβάλλει στη διαρροή εγκεφάλων», λέει ο ίδιος σε συνέντευξή του στο περιοδικό Science.
Ο Πρόεδρος της Ακαδημίας της Ουκρανίας περιγράφει τη στιγμή της εισβολής της Ρωσίας στη χώρα τον περασμένο Φεβρουάριο: «Ξύπνησα στις 5 το πρωί από τον ήχο των εκρήξεων και συνειδητοποίησα ότι ήταν μια επίθεση με πύραυλο κρουζ σε ένα αεροδρόμιο κοντά στο Κίεβο. Στις 7:30 ήμουν στο γραφείο μου μαζί με τους αντιπροέδρους της ακαδημίας. Συζητήσαμε τη λήψη άμεσων μέτρων για τα ινστιτούτα, όπως η τηλεργασία, η προετοιμασία καταφυγίων, η μεταφορά πολύτιμου εξοπλισμού σε ασφαλή μέρη, η ασφάλεια των παραθύρων από τα ωστικά κύματα και η προστασία των μουσειακών εκθεμάτων».
Ο ίδιος αναφέρει στο Science ότι από τη στιγμή της εισβολής δεν είχε καμία επαφή με τη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών και σοκάρεται που ως τώρα κανείς δεν έχει καταδικάσει την επιθετικότητα ή εκφράσει την παραμικρή συμπάθεια για τον ουκρανικό λαό ή για τους Ουκρανούς επιστήμονες.
Στην ερώτηση τι θα γίνει με τους επιστήμονες που παρέμειναν στην Ουκρανία ο Anatoliy Zagorodny εξηγεί πως υπάρχει μια πρόοδος στην επιχορήγηση ερευνητικών προγραμμάτων. Η Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών, η ALLEA (όλες οι Ευρωπαϊκές Ακαδημίες), η Ακαδημία της Πολωνίας και άλλες έχουν ανακοινώσει ή πρόκειται να ανακοινώσουν ειδικές προσκλήσεις για υποστήριξη των ερευνητών. Η Ακαδημία απευθύνθηκε επίσης σε κορυφαίους κατασκευαστές επιστημονικού εξοπλισμού, και τέσσερις εταιρείες, οι Agilent, Bruker, Carl Zeiss και Analytik Jena αποφάσισαν ευγενικά να δωρίσουν απαραίτητα όργανα, συνολικού ύψους άνω των 4 εκατομμυρίων δολαρίων.
Με τη Ρωσία να εντείνει τις επιθέσεις της σε μη στρατιωτικές υποδομές, η Ακαδημία κάνει συστάσεις στα ινστιτούτα σχετικά με τον τρόπο εξοικονόμησης εξοπλισμού και ερευνητικών υποδομών εάν χαθεί η θέρμανση. «Τέτοιες επιθέσεις σε σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας ή ύδρευσης είναι τρομοκρατία, καθαρή και απλή. Αλλά ο ουκρανικός λαός είναι ενωμένος. Δεν ξέρω κανέναν που να μην πιστεύει ότι θα βγούμε νικητές».
