Πέντε εμβληματικές μεταρρυθμίσεις, που ως στόχο θα έχουν την πλήρη αλλαγή ως προς το πώς λειτουργεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση, αναμένεται να παρουσιάσει σήμερα, στις 12.00, στο «Σεράφειο» του δήμου Αθηναίων, η ΕΛΑΣ, με τον Αλέξη Τσίπρα να ετοιμάζεται να δώσει τις βασικές κατευθύνσεις, πριν περάσει ο λόγος στα αυτοδιοικητικά στελέχη της Συμπαράταξης.
Ανάμεσα στις πρότασης βρίσκεται η ανασυγκρότηση του αυτοδιοικητικού χάρτη με 100 ως 150 δήμων σε ολόκληρη τη χώρα, η εκλογή τοπικών συμβουλίων με άλλη κάλπη, η επαναφορά του δεύτερου γύρου που κατάργησε πρόσφατα η κυβέρνηση Μητσοτάκη και η μητροπολιτική Διακυβέρνηση σε Αθήνα & Θεσσαλονίκη. Όλα αυτά, συνδυασμένα με μεγαλύτερη αποκέντρωση, αλλά και αύξηση της χρηματοδότησης.
Θεσμικό και αναπτυξιακό πρόβλημα
Δεν είναι κρυφό πως στην Αμαλίας θεωρούν πως η Ελλάδα παραμένει μία από τις πιο συγκεντρωτικές χώρες της Ευρώπης. Και όπως αναφέρουν, αυτό δεν είναι απλώς ένα θεσμικό πρόβλημα. Είναι ένας από τους βασικούς λόγους που οι πολίτες βιώνουν περισσότερη γραφειοκρατία, καθυστερήσεις, άνιση ανάπτυξη και μια περιφέρεια που σταδιακά ερημώνει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι αποφάσεις συγκεντρώνονται στο κεντρικό κράτος, οι διαδικασίες παραμένουν χρονοβόρες, οι δήμοι διαθέτουν περιορισμένους πόρους και αρμοδιότητες, ενώ οι πολίτες έχουν ελάχιστες δυνατότητες ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους, είναι η βασική εκτίμηση στην οποία έχουν καταλήξει.
Εκτιμούν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό, είναι βαθιά κοινωνικό και αναπτυξιακό. Η περιφέρεια δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να παραμείνει τόπος ζωής, εργασίας και δημιουργίας. Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι μια ακόμη βαθμίδα της δημόσιας διοίκησης. Είναι το κράτος που συναντά καθημερινά ο πολίτης. Είναι ο δήμος που συντηρεί το σχολείο, τη γειτονιά, το πάρκο, τις κοινωνικές δομές, την πολιτική προστασία και την ποιότητα ζωής.
Στην Ελλάδα του 2026 η εικόνα της αυτοδιοίκησης παραμένει ότι η πλειονότητα των αποφάσεων λαμβάνεται από την κεντρική διοίκηση ή από ενδιάμεσους κρατικούς μηχανισμούς. Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επισημαίνουν σταθερά τις περιορισμένες αρμοδιότητες, την ασαφή κατανομή ευθυνών και την αδύναμη οικονομική αυτονομία της ελληνικής αυτοδιοίκησης.
Οι παθογένειες που σταθερά καταδεικνύονται από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν αποτελούν αφηρημένα θεσμικά ζητήματα. Μεταφράζονται σε προβλήματα της καθημερινότητας, σε καθυστερήσεις έργων, μεγαλύτερη γραφειοκρατία, λιγότερες υπηρεσίες, στέρηση πόρων, χαμένες ευκαιρίες ανάπτυξης και τελικά σε λιγότερες δυνατότητες για τους ανθρώπους να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Η χώρα χρειάζεται μια νέα συμφωνία αποκέντρωσης, που θα μεταφέρει πραγματική δύναμη αρμοδιότητες, πόρους και δημοκρατική ευθύνη στις τοπικές κοινωνίες. Οι Δήμοι και οι περιφέρειες δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως φορείς διαχείρισης περιορισμένων αρμοδιοτήτων αλλά ως πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου, αναφέρουν από την Αμαλίας.
Οι πέντε μεγάλες αλλαγές που προτάσσει η ΕΛΑΣ
1.Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη: Καθαρή ευθύνη, λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες διαδικασίες, διοίκηση κοντά στον πολίτη
Σήμερα η ευθύνη χάνεται ανάμεσα στα υπουργεία, τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, τις Περιφέρειες και τους Δήμους. Οι αρμοδιότητες αλληλοεπικαλύπτονται, οι εγκρίσεις πολλαπλασιάζονται, οι διαδικασίες καθυστερούν και ο πολίτης συχνά δεν γνωρίζει ποιος τελικά αποφασίζει και ποιος λογοδοτεί. Παράλληλα, η μεταφορά αρμοδιοτήτων προς την Αυτοδιοίκηση γίνεται χωρίς τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους, το προσωπικό και τα μέσα που απαιτούνται για την άσκησή τους, μετατρέποντας την αποκέντρωση σε μεταφορά ευθύνης χωρίς δυνατότητα εφαρμογής.
Η δική μας πρόταση αλλάζει αυτή τη λογική από τη βάση της. Προχωρούμε σε έναν συνολικό ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη με σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, ώστε κάθε δημόσια ευθύνη να αντιστοιχεί σε έναν μόνο φορέα και κάθε φορέας να διαθέτει τους απαραίτητους πόρους, το προσωπικό, τον εξοπλισμό και την κοστολόγηση για να την ασκήσει αποτελεσματικά.
Το κεντρικό κράτος αναλαμβάνει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη νομοθέτηση και την εγγύηση της νομιμότητας. Οι Περιφέρειες οργανώνουν και συντονίζουν τις πολιτικές περιφερειακής κλίμακας. Οι Δήμοι διοικούν τον τόπο τους και λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες. Έτσι αποκαθίσταται η αρχή ότι κάθε επίπεδο διακυβέρνησης κάνει αυτό που μπορεί να κάνει καλύτερα και πιο κοντά στον πολίτη. Στο πλαίσιο αυτό καταργούνται οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ένας ενδιάμεσος κρατικός μηχανισμός που λειτουργεί σήμερα ως γραφειοκρατικό φίλτρο και επιβραδύνει την υλοποίηση έργων και επενδύσεων.
Οι αρμοδιότητές τους μεταφέρονται στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους πόρους, ενώ όσες έχουν πραγματικά εθνικό ή υπερτοπικό χαρακτήρα επιστρέφουν στα αρμόδια υπουργεία. Ταυτόχρονα επανεξετάζουμε τον αυτοδιοικητικό χάρτη με κριτήριο όχι το μέγεθος αλλά τη συνοχή κάθε τοπικής κοινωνίας. Οι συνενώσεις του «Καλλικράτη» δημιούργησαν σε αρκετές περιπτώσεις υπερβολικά μεγάλους, γεωγραφικά ασύνδετους και κοινωνικά ανομοιογενείς δήμους. Η λύση δεν είναι ούτε η διατήρηση ενός προβληματικού χάρτη ούτε μια νέα οριζόντια συγχώνευση. Είναι δήμοι που ανταποκρίνονται στην πραγματική γεωγραφική, κοινωνική και παραγωγική φυσιογνωμία κάθε περιοχής και συνεργάζονται μεταξύ τους όπου αυτό είναι αναγκαίο. Η μεταρρύθμιση αυτή θεμελιώνεται σε έναν νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος δεν περιορίζεται στην κωδικοποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας, αλλά επανακαθορίζει τη σχέση κράτους, αυτοδιοίκησης και πολίτη. Στόχος είναι μια δημόσια διοίκηση πιο αποτελεσματική, πιο αποκεντρωμένη, πιο δημοκρατική και με σαφή λογοδοσία απέναντι στον πολίτη.
2.Αναγέννηση κοινοτήτων: Ισχυρές τοπικές κοινωνίες
Η αποκέντρωση δεν ολοκληρώνεται αν σταματήσει στον δήμο. Πρέπει να φτάσει μέχρι τη γειτονιά και το χωριό. Σήμερα οι τοπικές κοινότητες και τα δημοτικά διαμερίσματα διαθέτουν περιορισμένο ρόλο, χωρίς ουσιαστικές αρμοδιότητες, χωρίς πόρους και χωρίς πραγματική δυνατότητα να επηρεάζουν τις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των κατοίκων τους.
Η πρότασή μας αλλάζει αυτή τη λογική. Οι κοινότητες και τα διαμερισματικά συμβούλια αποκτούν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και στις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών. Εκλογή των συμβουλίων των κοινοτήτων με αυτοτελή κάλπη. Επαναφέρουμε τα τοπικά διαμερίσματα και τις δημοτικές ενότητες με ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό των έργων και του προϋπολογισμού. Οι κοινότητες αποκτούν συγκεκριμένες αρμοδιότητες για ζητήματα καθημερινότητας, δικό τους προϋπολογισμό, σταθερή και απευθείας χρηματοδότηση, καθώς και θεσμοθετημένο συμμετοχικό προϋπολογισμό.
3.Ουσιαστική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: Συνεργασία αντί συγκεντρωτισμού, Αποκέντρωση και Ζωντανή περιφέρεια
Η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και αποκέντρωση γίνεται εργαλείο δημογραφικής ανασυγκρότησης, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους. Η Ελλάδα αποκτά με την πρότασή μας μια νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, όπου κάθε επίπεδο αναλαμβάνει τον ρόλο που μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικότερα. Υπάρχουν προβλήματα που ξεπερνούν τα όρια ενός δήμου – όπως οι μεταφορές, η αντιπλημμυρική προστασία, η διαχείριση των υδάτων, οι μεγάλες υποδομές ή η πολιτική προστασία – αλλά δεν χρειάζεται να επιστρέφουν στο κεντρικό κράτος. Η λύση είναι η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: ισχυροί σύνδεσμοι συνεργασίας μεταξύ των δήμων, μητροπολιτικός συντονισμός στις μεγάλες πόλεις, ενισχυμένος ρόλος των Περιφερειών και μια νέα Εθνική Πολιτική Γεωγραφικής Ισότητας, ώστε η γεωγραφία να μην καθορίζει τις ευκαιρίες των πολιτών. Στόχος είναι μια διοίκηση που συνεργάζεται, αξιοποιεί οικονομίες κλίμακας και παρέχει καλύτερες υπηρεσίες χωρίς να απομακρύνει τη λήψη των αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες.
4.Συμμετοχική δημοκρατία: Οι πολίτες αποφασίζουν
Η ανανέωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αφορά μόνο περισσότερες αρμοδιότητες και περισσότερους πόρους. Αφορά και έναν διαφορετικό τρόπο λήψης των αποφάσεων. Στόχος μας είναι να περάσουμε από μια λογική τυπικών διαβουλεύσεων σε μια πραγματική συμμετοχική διακυβέρνηση, όπου οι πολίτες δεν περιορίζονται στον ρόλο του παρατηρητή αλλά γίνονται συνδιαμορφωτές των τοπικών πολιτικών. Γι' αυτό προτείνουμε ένα νέο πλαίσιο συμμετοχικής διακυβέρνησης που περιλαμβάνει δεσμευτικό συμμετοχικό προϋπολογισμό, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα, συνδυασμό ψηφιακής και δια ζώσης συμμετοχής, δημόσια παρακολούθηση της πορείας των έργων, υποχρεωτική αιτιολόγηση κάθε απόρριψης πρότασης πολιτών, κληρωτές συνελεύσεις πολιτών για σύνθετα ζητήματα, διαφάνεια και αξιολόγηση όλων των διαδικασιών συμμετοχής. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογή των εκπροσώπων. Συνεχίζεται καθημερινά μέσα από τη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν, να ελέγχουν και να συνδιαμορφώνουν τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους.
5.Οικονομική Ενδυνάμωση: Χωρίς πόρους δεν υπάρχει Αυτοδιοίκηση
Πραγματική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς οικονομική αυτονομία. Σήμερα οι περισσότεροι δήμοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αποφάσεις και επιχορηγήσεις της κεντρικής κυβέρνησης, γεγονός που δημιουργεί καθυστερήσεις, αβεβαιότητα και αδυναμία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Ο μέσος δείκτης δημοσιονομικής αυτονομίας των δήμων ανέρχεται μόλις στο 24,9%, ενώ οι μισοί περίπου δήμοι της χώρας καλύπτουν λιγότερο από το 20% των τακτικών τους εσόδων από ίδιες πηγές. Παράλληλα, καταγράφεται χρηματοδοτική απόκλιση άνω των 2,5 δισ. ευρώ για λειτουργικές και επενδυτικές ανάγκες.
Η πρότασή μας κατοχυρώνει σταθερούς και προβλέψιμους πόρους για όλη τη διάρκεια της δημοτικής θητείας, ενισχύει τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, αποδίδει στους δήμους το τέλος ανθεκτικότητας, αυξάνει τη χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, εξασφαλίζει μόνιμο μερίδιο από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και δημιουργεί νέο επενδυτικό πρόγραμμα «Φιλόδημος». Παράλληλα, παρέχει τεχνική υποστήριξη και εργαλεία ωρίμανσης έργων, ώστε οι πόροι να μετατρέπονται σε υποδομές, υπηρεσίες και ανάπτυξη. Ο στόχος είναι σαφής: κάθε δημοτική αρχή να γνωρίζει με ποιους πόρους θα κυβερνήσει, να σχεδιάζει με ορίζοντα πενταετίας και να λογοδοτεί στους πολίτες για τα αποτελέσματα, όχι στο υπουργείο για την επόμενη έγκριση.
Η μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αφορά μόνο τους δήμους και τις περιφέρειες. Αφορά το ίδιο μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας. Η επιλογή είναι σαφής: είτε ένα συγκεντρωτικό κράτος που αποφασίζει για όλα από το κέντρο είτε μια Ελλάδα που εμπιστεύεται τις τοπικές κοινωνίες, ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή, μεταφέρει αρμοδιότητες μαζί με πόρους εκεί όπου παράγονται οι ανάγκες και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ισόρροπη ανάπτυξη σε κάθε γωνιά της χώρας. Ένα μοντέλο αποκεντρωμένης, πολυεπίπεδης και συμμετοχικής δημοκρατίας.
Η αποκέντρωση δεν είναι μια διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι μεταρρύθμιση της καθημερινότητας γιατί οι τοπικές κοινωνίες ξέρουν τα προβλήματα και μπορούν να δώσουν λύσεις. Είναι η απάντηση στην ερήμωση των χωριών και της υπαίθρου. Είναι η απάντηση στην ολοένα και απομάκρυνση των πολιτών από τα κοινά. Είναι προϋπόθεση για ταχύτερο και αποτελεσματικότερο κράτος, αποκεντρωμένη δημοκρατία, ισχυρότερη Αυτοδιοίκηση και μια Ελλάδα στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να ζουν και να δημιουργούν στον τόπο τους.
