Μια σημαντική ομιλία για τα αγροτικά παραχώρησε ο Κώστας Καραμανλής θέτοντας επί της ουσίας την πλατφόρμα του πρωτογενούς τομέα. Ο πρώην πρωθυπουργός, μιλώντας στην επετειακή εκδήλωση για τα 75 χρόνια από την ίδρυση της Κεντρικής Συνεταιριστικής Ένωσης Αμπελοοινικών Προϊόντων, τόνισε ότι τα προβλήματα συσωρεύτηκαν με τα ήδη διαρθρωτικά προβλήματα και τις παθογένειες που δεν αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς.
Κατά τον κ. Καραμανλή οι μεγάλες δομικές αδυναμίες, οι οποίες ναρκοθετούν την παραγωγικότητα και υποσκάπτουν την ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τομέα είναι:
-O μικρός και κατακερματισμένος κλήρος. Στην Ελλάδα το 75% των εκμεταλλεύσεων χρησιμοποιούν εκτάσεις μέχρι 50 στρέμματα. Είναι τόσο μικρές που δεν μπορούν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας. Μόνο το 3% των εκμεταλλεύσεων ξεπερνά τα 300 στρέμματα, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 11%. Την ίδια στιγμή ο κατακερματισμός της γης σε πολλές μικρές και συνήθως όχι όμορες εκτάσεις, απαιτεί επενδύσεις σε μέσα και εξοπλισμό. Επενδύσεις όμως που δεν οδηγούν σε αύξηση παραγωγικότητας.
Αυτή η πραγματικότητα αναπόδραστα μας οδηγεί στον μονόδρομο της ενθάρρυνσης και ουσιαστικής ενίσχυσης συλλογικών σχημάτων, σύγχρονων δηλαδή συνεταιρισμών νέου τύπου, που λειτουργούν ως επιχειρηματικές οντότητες. Που επενδύουν στην έρευνα και την καινοτομία. Στην τυποποίηση και την ποιότητα. Στην ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια. Συνεταιρισμοί με επαγγελματικές διοικήσεις, που υιοθετούν βιομηχανικά πρότυπα παραγωγής. Που διαπραγματεύονται και συνάπτουν απευθείας συμβάσεις με κέντρα λιανικής που ακολουθούν σύγχρονες πρακτικές οι οποίες διασφαλίζουν υψηλές τιμές παραγωγού και αξιοπρεπές εισόδημα.
-H γήρανση και η μη βιώσιμη ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού. Ο αγροτικός τομέας στηρίζεται, χρόνο με τον χρόνο όλο και περισσότερο, σε μεγαλύτερες ηλικίες. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της «ΔιαΝΕΟσις», από το 2008 έως το 2020 οι άνω των 55 ετών αγρότες αυξήθηκαν από το 33% στο 38% του συνόλου. Ο πρωτογενής τομέας χάνει νέους ανθρώπους, οι οποίοι απομακρύνονται από το επάγγελμα, αποξενώνονται από τη γη τους, εγκαταλείπουν την Περιφέρεια. Είναι μια έκφανση της δημογραφικής κρίσης, που αν δεν αξιολογηθεί ως εθνική πρόκληση και δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα ως τέτοια θα οδηγήσει στην εγκατάλειψη του αγροτικού τομέα, στον μαρασμό της Περιφέρειας. Αυτό πρέπει πάση θυσία να το αποτρέψουμε. Στην ύπαιθρο χτυπά η καρδιά της Ελλάδας. Ισχυρή Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς οικονομικά ευημερούσα παραγωγικά ακμαία και σφύζουσα από ζωή Περιφέρεια.
-Το χαμηλό επίπεδο κατάρτισης των αγροτών. Οι Έλληνες αγρότες, δυστυχώς, ας το ομολογήσουμε με παρρησία, είναι από τους λιγότερο καταρτισμένους στην ΕΕ. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ το 2023 μόλις το 6% είχε πλήρη ή έστω βασική κατάρτιση.
-Η αύξηση του κόστους παραγωγής. Πολλοί οι λόγοι γι΄ αυτό. Καθώς οφείλεται κυρίως στην τιμή του πετρελαίου να επισημάνω ότι για την ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα είναι αναγκαία προϋπόθεση η δραστική μείωση του ενεργειακού κόστους. Η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας, μέσω μικρών φωτοβολταϊκών μονάδων, μπορεί να προσφέρει σταθερότητα στο κόστος παραγωγής, μηδενίζοντας ουσιαστικά το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Ας δούμε τί γίνεται σε άλλες χώρες . Για παράδειγμα, στη Γερμανία όπου οι αγρότες κατέχοντας το 16% του συνόλου των φωτοβολταϊκών της χώρας μηδένισαν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή τους. Στην Ελλάδα, 450 χιλιάδες αγρότες, δηλαδή το 13% του εργατικού δυναμικού, κατέχει μόλις το 2% των φωτοβολταϊκών μονάδων.
Ενώ κατέληξε λέγοντας: «Με έμφαση στη δημιουργία ενός πιο φιλικού, βιώσιμου και ασφαλούς περιβάλλοντος μέσα στο οποίο να μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν με αξιοπρέπεια και να παράξουν με όρους ανταγωνιστικότητας οι νέες και οι νέοι της περιφέρειας. Με επένδυση στην εκπαίδευση, την επιμόρφωση, τη διαρκή επιστημονική στήριξη των νέων αγροτών. Με την επανένταξη στην παραγωγική διαδικασία των σχολαζουσών εκτάσεων, περίπου 6 εκτ. στρέμματα. Με χαμηλότοκα δάνεια προς νέους αγρότες, χωρίς αυστηρές εγγυήσεις.
Οι προκλήσεις είναι μπροστά μας. Και μας υπαγορεύουν να ανταποκριθούμε στο πατριωτικό μας χρέος. Με τις σκέψεις αυτές εύχομαι μια ακόμη πιο δημιουργική και παραγωγική συνέχεια στο έργο σας».
Αναλυτικά η ομιλία του Κώστα Καραμανλή
Κυρίες και Κύριοι,
Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Πρόεδρο κ. Χρήστο Μάρκου και τα μέλη του Δ.Σ της Κεντρικής Συνεταιριστικής Ένωσης Αμπελοοινικών Προϊόντων για την τιμητική πρόσκλησή τους.
Χαίρομαι όταν, όπως σήμερα, μοιράζομαι σκέψεις και προβληματισμούς με ανθρώπους της παραγωγής, της δημιουργίας, της προκοπής. Ιδιαίτερα με ανθρώπους που υπηρετούν τον πρωτογενή τομέα.
Είναι πολύ σημαντική η σημερινή εκδήλωση, για τα 75 χρόνια της ΚΕΟΣΟΕ. Της τριτοβάθμιας συνεταιριστικής οργάνωσης, της μόνης που απέμεινε να λειτουργεί, και συνεχίζει με συνέπεια, μαχητικά αλλά και υπεύθυνα, να προωθεί και να υπερασπίζεται τα συμφέροντα των συνεταιριστικών οινοποιείων και των Ελλήνων αμπελουργών. Για τη βιωσιμότητα, την αξιοπρέπεια, την δίκαιη ανταμοιβή των κόπων 160 χιλιάδων οικογενειών που δραστηριοποιούνται σήμερα στον κλάδο της αμπελοοινικής οικονομίας.
Στα 75 χρόνια λειτουργίας της η ΚΕΟΣΟΕ υπηρετεί αποτελεσματικά τους στόχους που εξαρχής έθεσε: Πρώτα απ΄όλα τη διαρκή βελτίωση της ποιότητας των ελληνικών αμπελοοινικών προϊόντων. Εστιάζοντας και επενδύοντας στην έρευνα και την καινοτομία. Και βεβαίως στην ανάδειξη της ποιοτικής υπεροχής τους, στην προβολή και την προώθησή τους στην εγχώρια και τις ξένες αγορές.
Εξ΄ ίσου σημαντική είναι και η λειτουργία της ΚΕΟΣΟΕ ως θεσμικού συνομιλητή και συμβούλου της Πολιτείας για τον σχεδιασμό, τη διαμόρφωση και την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής και των πολιτικών για την προστασία και στήριξη των προϊόντων στις αγορές. Για την ευόδωση αυτής της αποστολής της στην ΚΕΟΣΟΕ λειτουργεί το μοναδικό στη χώρα Παρατηρητήριο Αμπέλου και Οίνου, μέσω του οποίου σε ετήσια βάση παρακολουθούνται, καταγράφονται και αξιολογούνται τα μακροοικονομικά, διαρθρωτικά και στατιστικά μεγέθη του κλάδου. Παράδειγμα παραγωγικής συνεργασίας μεταξύ ΚΕΟΣΟΕ και πολιτείας είναι εκείνη που αναπτύχθηκε, το 2008, με τον τότε υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Αλέκο Κοντό. Καρπός του ειλικρινούς διαλόγου, της συναντίληψης και βεβαίως της διαπραγματευτικής ικανότητας του υπουργού υπήρξε η χορήγηση, για πρώτη φορά και η έκτοτε ετήσια καταβολή, στο πλαίσιο της ΚΑΠ, αποδεσμευμένης ενιαίας ενίσχυσης στους Έλληνες αμπελουργούς.
Κυρίες και Κύριοι,
Τα τελευταία χρόνια, τόσο στην Ευρώπη όσο και -μάλιστα με ιδιαίτερη ένταση- στη χώρα μας, ο αγροτικός κόσμος βιώνει μια εξαιρετικά δύσκολη, θα έλεγα ανυπόφορη πραγματικότητα. Την διαμορφώνει η ταυτόχρονη εκδήλωση έκτακτων συνθηκών και η όξυνση χρόνιων προβλημάτων. Σταχυολογώ:
- H πανδημία Covid 19. Το κλείδωμα των οικονομιών, η κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα, η αργή και επίπονη επανεκκίνηση μετά το lock down, το πρώτο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.
- Ο πόλεμος στην Ουκρανία. Έντονες αναταράξεις στις αγορές λιπασμάτων και ζωοτροφών. Εκτόξευση του ενεργειακού κόστους. Πρόβλημα που επιδεινώθηκε και κινδυνεύει να οδηγηθεί εκτός ελέγχου από την παράταση της σύγκρουσης Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ και την πιθανή επανέναρξη των εχθροπραξιών, μετά τη λήξη της άγονης έως αυτή την ώρα, εκεχειρίας. Πέραν της γεωπολιτική διάστασης, η διαφαινόμενη έλλειψη καυσίμων και η περαιτέρω άνοδος της τιμής τους θα επιδεινώσουν μια ήδη προβληματική κατάσταση, προκαλώντας συνέπειες.
- Υπέρογκη οικονομική επιβάρυνση, ειδικά για τους μικρομεσαίους αγρότες, από την εφαρμογή των βεβιασμένων, απερίσκεπτων και άκαιρων αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενεργειακή μετάβαση.
Στη χώρα μας, πάνω σε αυτά τα προβλήματα ήρθαν να κουμπώσουν:
- Η ραγδαία αύξηση του κόστους παραγωγής.
- Η μείωση των τιμών παραγωγού και η υποχώρηση του αγροτικού εισοδήματος.
- Εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές, σε φυτικό και ζωικό κεφάλαιο. από φυσικές καταστροφές, ασθένειες και ζωονόσους.
- Καθυστερήσεις στην καταβολή των σχετικών αποζημιώσεων.
- Αδιαφανή, ενίοτε σκανδαλώδη και πελατειακής αντίληψης διαχείριση των κοινοτικών ενισχύσεων.
- Κοντόφθαλμες λογικές στην προτεραιοποίηση των αναγκών και, συνεπώς, μη παραγωγική κατανομή και χαμηλή αποδοτικότητα των ευρωπαϊκών πόρων.
- Όλα αυτά ήρθαν να σωρευτούν πάνω σε διαρθρωτικά προβλήματα και παθογένειες που δεν αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς και με την πάροδο των ετών κακοφορμίζουν και εξελίσσονται σε σοβαρές απειλές για τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα και την προοπτική της περιφέρειας.
Σήμερα όλοι τα αναγνωρίζουμε και τα αξιολογούμε ως μείζονες προκλήσεις. Το ερώτημα είνα τί θα κάνουμε πριν είναι αργά, για να τα αντιμετωπίσουμε.
Οι μεγάλες δομικές αδυναμίες, οι οποίες ναρκοθετούν την παραγωγικότητα και υποσκάπτουν την ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τομέα είναι:
- O μικρός και κατακερματισμένος κλήρος. Στην Ελλάδα το 75% των εκμεταλλεύσεων χρησιμοποιούν εκτάσεις μέχρι 50 στρέμματα. Είναι τόσο μικρές που δεν μπορούν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας. Μόνο το 3% των εκμεταλλεύσεων ξεπερνά τα 300 στρέμματα, όταν ο ατίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 11%. Την ίδια στιγμή ο κατακερματισμός της γης σε πολλές μικρές και συνήθως όχι όμορες εκτάσεις, απαιτεί επενδύσεις σε μέσα και εξοπλισμό. Επενδύσεις όμως που δεν οδηγούν σε αύξηση παραγωγικότητας.
Αυτή η πραγματικότητα αναπόδραστα μας οδηγεί στον μονόδρομο της ενθάρρυνσης και ουσιαστικής ενίσχυσης συλλογικών σχημάτων, σύγχρονων δηλαδή συνεταιρισμών νέου τύπου, που λειτουργούν ως επιχειρηματικές οντότητες. Που επενδύουν στην έρευνα και την καινοτομία. Στην τυποποίηση και την ποιότητα. Στην ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια. Συνεταιρισμοί με επαγγελματικές διοικήσεις, που υιοθετούν βιομηχανικά πρότυπα παραγωγής. Που διαπραγματεύονται και συνάπτουν απευθείας συμβάσεις με κέντρα λιανικής που ακολουθούν σύγχρονες πρακτικές οι οποίες διασφαλίζουν υψηλές τιμές παραγωγού και αξιοπρεπές εισόδημα.
- H γήρανση και η μη βιώσιμη ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού. Ο αγροτικός τομέας στηρίζεται, χρόνο με τον χρόνο όλο και περισσότερο, σε μεγαλύτερες ηλικίες. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της «ΔιαΝΕΟσις», από το 2008 έως το 2020 οι άνω των 55 ετών αγρότες αυξήθηκαν από το 33% στο 38% του συνόλου. Ο πρωτογενής τομέας χάνει νέους ανθρώπους, οι οποίοι απομακρύνονται από το επάγγελμα, αποξενώνονται από τη γη τους, εγκαταλείπουν την Περιφέρεια. Είναι μια έκφανση της δημογραφικής κρίσης, που αν δεν αξιολογηθεί ως εθνική πρόκληση και δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα ως τέτοια θα οδηγήσει στην εγκατάλειψη του αγροτικού τομέα, στον μαρασμό της Περιφέρειας. Αυτό πρέπει πάση θυσία να το αποτρέψουμε. Στην ύπαιθρο χτυπά η καρδιά της Ελλάδας. Ισχυρή Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς οικονομικά ευημερούσα παραγωγικά ακμαία και σφύζουσα από ζωή Περιφέρεια.
- Το χαμηλό επίπεδο κατάρτισης των αγροτών. Οι Έλληνες αγρότες, δυστυχώς, ας το ομολογήσουμε με παρρησία, είναι από τους λιγότερο καταρτισμένους στην ΕΕ. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ το 2023 μόλις το 6% είχε πλήρη ή έστω βασική κατάρτιση.
- Η αύξηση του κόστους παραγωγής. Πολλοί οι λόγοι γι΄ αυτό. Καθώς οφείλεται κυρίως στην τιμή του πετρελαίου να επισημάνω ότι για την ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα είναι αναγκαία προϋπόθεση η δραστική μείωση του ενεργειακού κόστους. Η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας, μέσω μικρών φωτοβολταϊκών μονάδων, μπορεί να προσφέρει σταθερότητα στο κόστος παραγωγής, μηδενίζοντας ουσιαστικά το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Ας δούμε τί γίνεται σε άλλες χώρες . Για παράδειγμα, στη Γερμανία όπου οι αγρότες κατέχοντας το 16% του συνόλου των φωτοβολταϊκών της χώρας μηδένισαν το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή τους. Στην Ελλάδα, 450 χιλιάδες αγρότες, δηλαδή το 13% του εργατικού δυναμικού, κατέχει μόλις το 2% των φωτοβολταϊκών μονάδων.
Φίλες και φίλοι,
Αυτή είναι η πραγματικότητα. Ας την κοιτάξουμε κατάματα, ας την αποδεχθούμε χωρίς εξωραϊσμούς και υπεκφυγές. Η σημασία του πρωτογενούς τομέα για την για την οικονομία, την επισιτιστική ασφάλεια, την περιφερειακή ανάπτυξη, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή, είναι αυταπόδεικτη.
Τώρα λοιπόν, πριν χαθεί οριστικά κάθε δυνατότητα παρέμβασης, με αίσθημα εθνικής και κοινωνικής ευθύνης, σε πνεύμα συνεννόησης και με την ευρύτερη δυνατή συναίνεση απαιτείται η εκπόνηση, η επαρκής χρηματοδότηση και η έγκαιρη υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για τη στήριξη του αγροτικού κόσμου και την βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας.
Με έμφαση στη δημιουργία ενός πιο φιλικού, βιώσιμου και ασφαλούς περιβάλλοντος μέσα στο οποίο να μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν με αξιοπρέπεια και να παράξουν με όρους ανταγωνιστικότητας οι νέες και οι νέοι της περιφέρειας. Με επένδυση στην εκπαίδευση, την επιμόρφωση, τη διαρκή επιστημονική στήριξη των νέων αγροτών. Με την επανένταξη στην παραγωγική διαδικασία των σχολαζουσών εκτάσεων, περίπου 6 εκτ. στρέμματα. Με χαμηλότοκα δάνεια προς νέους αγρότες, χωρίς αυστηρές εγγυήσεις.
Κυρίες και κύριοι,
Οι προκλήσεις είναι μπροστά μας. Και μας υπαγορεύουν να ανταποκριθούμε στο πατριωτικό μας χρέος. Με τις σκέψεις αυτές εύχομαι μια ακόμη πιο δημιουργική και παραγωγική συνέχεια στο έργο σας.
