Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στην ομιλία του για την Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, αναφέρθηκε στη διαχρονική και οικουμενική αξία της ελληνικής γλώσσας, με αφορμή την επίσημη αναγνώρισή της από την UNESCO.
Υπογράμμισε ότι η ελληνική δεν αποτελεί απλώς εργαλείο επικοινωνίας, αλλά θεμέλιο της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της δημοκρατίας και του διαλόγου, διαμορφώνοντας επί χιλιετίες την ανθρώπινη σκέψη και τις βασικές αξίες του δυτικού πολιτισμού.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας την ανάγκη προστασίας και ουσιαστικής καλλιέργειας της γλώσσας, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στη δημόσια σφαίρα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δείτε την ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη
{https://youtu.be/c-OXNiQs0aA?si=SJ3eCOsew4TpM2LU}
Αναλυτικά η ομιλία
«Εξοχότατε κ. Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, δύσκολη η αποστολή να ακολουθήσω στο βήμα τους δύο εξαίρετους καθηγητές, οι οποίοι μίλησαν με τόση περιεκτικότητα για τη σημασία της ελληνικής γλώσσας. Θα επιχειρήσω, όμως, σύντομα, να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις για τη σημασία της σημερινής ημέρας.
Θέλω να θυμίσω στο εκλεκτό ακροατήριο, κ. καθηγητά, ότι πέρασαν σχεδόν 70 χρόνια από τότε που το διεθνές κοινό άκουγε και καταλάβαινε τον Ξενοφώντα Ζολώτα να του απευθύνεται στα αγγλικά, χρησιμοποιώντας, όμως, αποκλειστικά ελληνικούς όρους, αγγλικές λέξεις με ελληνική ρίζα.
Και να που σήμερα η οικουμενικότητα της ελληνικής γλώσσας αναδεικνύεται και επίσημα, αποκτώντας τη δική της, ξεχωριστή, τιμητική ημέρα, στο πάνθεον των διεθνώς αναγνωριζόμενων γλωσσών της UNESCO. Νομίζω είναι μία εξέλιξη που αξίζει να γίνει και μία νέα αφετηρία προόδου στο μεγάλο ταξίδι της ελληνικής γλώσσας στον χρόνο.
Μιλάμε άλλωστε για μία γλώσσα που, όπως ειπώθηκε, είναι ουσιαστικά πανταχού παρούσα: στη φιλοσοφία, στο θέατρο, στη λογοτεχνία, στις επιστήμες και, βέβαια, στην πολιτική. Ένα γλωσσικό σύστημα παραγωγής εννοιών και αποτύπωσης της πραγματικότητας, που έχει «σμιλέψει» την ανθρώπινη σκέψη από τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες της μυκηναϊκής εποχής μέχρι τους καιρούς μας, θέτοντας πάντα στο επίκεντρο την αναζήτηση της αλήθειας μέσω του διαλόγου. Και χαίρομαι, κ. καθηγητά, που επισημάνατε τη σημασία της έννοιας της λέξης του διαλόγου, που ουσιαστικά απαντιέται σε πάρα πολλές άλλες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά και της γνώσης μέσω της απόδειξης.
Είναι, επίσης, η πρώτη γλώσσα που αναγνώρισε τον άνθρωπο ως πολίτη, αναγνώρισε το μέτρο ως αναγκαιότητα, την ευθύτητα ως αρετή και την ελευθερία μαζί με το κάλλος ως αυταξίες. Είναι στοιχεία ελληνικά, που τα δηλώνουν τα τόσα πολλά μνημεία, οι επιγραφές, οι εκατοντάδες χιλιάδες επιγραφές στις οποίες αναφερθήκατε.
Αλλά είναι και ιδέες που, από γενιά σε γενιά, έδωσαν το δικό τους ξεχωριστό περιεχόμενο στην Αναγέννηση και στον Διαφωτισμό, ιδέες και έννοιες που ενέπνευσαν αργότερα σημαντικότατα πολιτικά γεγονότα, όπως η Γαλλική και η Αμερικανική Επανάσταση και βέβαια, λίγο μετά τον πόλεμο της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, το 1821.
Τα ελληνικά έγιναν, έτσι, ο φορέας της εθνικής μας ταυτότητας, φορέας της παράδοσης, «κρίκος» της κοινωνικής μας συνοχής. Ταυτόχρονα όμως, τα ελληνικά έγιναν και η «γέφυρά» μας με τον κόσμο, τοποθετώντας τελικά τη σύγχρονη Ελλάδα στην καρδιά της Δύσης, στην καρδιά της Ευρώπης.
Είναι, όπως είπε και ο κ. Υπουργός, μία άυλη πηγή προόδου, αλλά και μία πηγή διεθνούς κύρους, που ήδη δίνει στη χώρα μας έναν διακριτό ρόλο και λόγο σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται, που αλλάζει με τόσο μεγάλες ταχύτητες.
Κυρίες και κύριοι, μπορεί στην καθημερινότητά μας να αντιλαμβανόμαστε τη γλώσσα μας ουσιαστικά ως ένα απλό μέσο επικοινωνίας. Συχνά, μάλιστα, με μεγάλο «ενθουσιασμό» ενίοτε την υποκαθιστούμε με τα αγγλικά, είτε για λόγους πρακτικούς είτε για να μετέχουμε στη διεθνή συζήτηση, υιοθετώντας τους κώδικές της.
Όμως ποτέ δεν παύει η γλώσσα μας να έχει αυτή τη μοναδική ικανότητα να δίνει σχήμα σε εξαιρετικά περίπλοκα νοήματα, μεταφέροντάς τα με τον τρόπο που να διατηρεί ακόμα και τις πιο λεπτές τους αποχρώσεις. Γίνεται, με άλλα λόγια, η ελληνική γλώσσα ένα διαχρονικό πολύτιμο «ανταλλακτήριο» ιδεών.
Παράλληλα, όπως μας υπενθυμίζετε, κ. Μπαμπινιώτη, για όλα υπάρχει μια λέξη ελληνική. Αποτελεί, συνεπώς, μία πολύ ενδιαφέρουσα πρόκληση να εντοπίζει κανείς την ελληνική απόδοση λέξεων καθιερωμένων στις κυρίαρχες γλώσσες.
Όπως πολύ γοητευτική είναι και η γνωριμία μας με την ποικιλομορφία των ελληνικών, καθώς στη μακρά τους διαδρομή γίνονται δανειστές αλλά και δανειζόμενοι, πάροχοι επιστημονικών και φιλοσοφικών όρων, αλλά και ανοιχτοί υποδοχείς νέων λεξιλογικών στοιχείων.
Όλα αυτά αποτελούν «ψηφίδες» της ιστορίας και της μνήμης μας, με την ελληνική γλώσσα όχι απλά να επιβεβαιώνει, αλλά να εμπλουτίζεται και να μεταδίδεται, παρά το γεγονός -και να το τονίσουμε αυτό- ότι επί αιώνες απουσίαζε ένα ενιαίο κράτος που θα την προστάτευε.
Κι όμως, αυτή διατήρησε την εσωτερική της συνοχή μαζί με τις επιμέρους διαλέκτους που της δίνουν χρώμα και της δίνουν και ρυθμό. Γι’ αυτό και παραμένει και σε ισχύ η θέση του Μανώλη Τριανταφυλλίδη ότι η ενότητα της ελληνικής δεν είναι η ομοιομορφία αλλά η συνέχειά της μέσα από τη διαφορά.
Μια κληρονομιά προνόμιο, κατά τον Ελύτη, να «λέμε τον ουρανό “ουρανό” και τη θάλασσα “θάλασσα”», όπως ο Όμηρος και ο Πλάτωνας πριν από 2.500 χρόνια.
Είναι, λοιπόν, ένα πολιτιστικό κεφάλαιο 3.000 και πλέον χρόνων που εξακολουθεί να τροφοδοτεί τον κόσμο του πνεύματος. Και μία γλώσσα έτοιμη να ταξιδέψει στο απέραντο σύμπαν των αλγορίθμων και της τεχνητής νοημοσύνης, και να διεκδικήσει και εκεί τον δικό της ρόλο απέναντι στο μέλλον και στους πιο διαδεδομένους γλωσσικούς κώδικες.
Θα επιμείνω σε αυτό και στην πολύ μεγάλη σημασία, κ. Υπουργέ, που αποδίδω να δημιουργήσουμε το πρώτο ελληνικό μεγάλο γλωσσικό μοντέλο στον «ΦΑΡΟ», ένα από τα πρώτα επτά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, ώστε τα δεδομένα της παγκόσμιας γνώσης να αποθηκεύονται πλέον και στην ελληνική ως πηγή των συμπερασμάτων της.
Και, προφανώς, όσο καλύτερο είναι το περιεχόμενο της ελληνικής με το οποίο τροφοδοτούμε τα μοντέλα της τεχνητής νοημοσύνης τόσο καλύτερα θα αποδοθεί και η ελληνική γλώσσα στις αναζητήσεις που θα γίνονται.
Αυτό πρέπει να το κάνουμε -και είχε πολύ δίκιο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας που το ανέφερε- όχι από κάποιον αόριστο εθνοκεντρισμό. Δεν τιμούμε σήμερα την ελληνική γλώσσα γιατί τη θεωρούμε, με κάποιο τρόπο, ανώτερη από άλλες γλώσσες.
Το κάνουμε με στόχο η τεχνολογία να συμβαδίσει με το ανθρωπιστικό φορτίο το οποίο μόνο ο λόγος αυτού του τόπου εμπεριέχει, γιατί -το πιστεύω ακράδαντα- πρόοδος μακριά από τον άνθρωπο δεν είναι ουσιαστικά πρόοδος.
Πολύ περισσότερο όταν ήδη μεταξύ των νέων μας -και νομίζω τα παιδιά του Μουσικού Σχολείου, τα οποία «διανθίζουν» και εμπλουτίζουν τη σημερινή εκδήλωση, θα καταλάβουν ακριβώς τι λέω- η οθόνη έχει αντικαταστήσει πρακτικά το χαρτί, οι συντομογραφίες και οι εικόνες, τα emojis, σχεδόν ιερογλυφικά της εποχής της τεχνολογικής επανάστασης, έχουν αντικαταστήσει τη γραφή.
Σκεφτείτε πόσο παράξενο είναι να αποδίδουμε τα συναισθήματα μας με μια εικόνα αλλά όχι με τη γλώσσα. Αυτό είναι κάτι το οποίο ας μας προβληματίσει λίγο περισσότερο, γιατί τελικά πίσω από τη γραφή κρύβεται ο στοχασμός και η κρίση.
Αυτά είναι στοιχεία τα οποία δεν πρέπει να χαθούν. Ειδικά μάλιστα σήμερα, όταν μπορεί να αναθέσουμε σε μια μηχανή να γράφει και θα το κάνει πολύ καλά, εντυπωσιακά καλά. Σκεφτείτε ότι αυτό το οποίο έκανε πάντα τον άνθρωπο να ξεχωρίζει από όλα τα άλλα έμβια όντα ήταν η δυνατότητα να εκφράζεται, να γράφει και να ομιλεί. Και για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας εκχωρήσαμε αυτό το προνόμιο της ανθρώπινης φύσης σε ένα τεχνολογικό εργαλείο.
Και ναι, το ξέρω, το ξέρουν και τα παιδιά που μας ακούν, πόσο εύκολος και πόσο μεγάλος είναι ο πειρασμός να αναθέσεις σε μια μηχανή να γράψει ένα κείμενο. Αλλά για να σκεφτούμε τι χάνουμε στην πορεία. Εάν χάσουμε αυτή τη δυνατότητα να εκφραζόμαστε, ουσιαστικά εκχωρώντας σε μηχανές ένα στοιχείο το οποίο τελικά είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, μπορεί μετά να αρχίσουμε να αναθέτουμε σε μηχανές και άλλες αποφάσεις που αφορούν το «τιμόνι» της ίδιας της ζωής των νέων μας.
Να, λοιπόν, πώς η γλώσσα αναδεικνύεται σε καταλύτη της εξέλιξης, αλλά τελικά και της δημοκρατίας σε μια κοινωνία. Μόνο έτσι, άλλωστε, και οι αυριανοί πολίτες θα γίνουν συνδιαμορφωτές της πραγματικότητας και όχι παθητικοί θεατές των εξελίξεων, με «όπλο» τη γλώσσα και όσα αυτή συνεπάγεται, με «όπλο» τον διάλογο και τα επιχειρήματα, την ομορφιά την οποία βρίσκει κανείς στο να εκφράζεται με ακρίβεια και με λιτότητα, είτε στον γραπτό είτε στον προφορικό λόγο.
Η καλή χρήση της γλώσσας σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει φλυαρία. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι στο σχολείο που είχα το προνόμιο να φοιτώ, στα τετράδια στα οποία γράφαμε τότε -και το τετράδιο αρχίζει να είναι μια ξεπερασμένη έννοια πια για τους νέους μας- υπήρχε ένα μικρό κείμενο στο οπισθόφυλλο, το οποίο έλεγε: «Ζητώ συγγνώμη που έκανα αυτό το κείμενο πιο μακρύ από ό,τι θα ήθελα. Δεν είχα χρόνο να το κάνω συντομότερο».
Λοιπόν, η στήριξη της Ελληνικής γλώσσας θεωρώ ότι είναι μία εθνική προτεραιότητα. Έχουμε 81 έδρες, προγράμματα σε 33 χώρες και πιστεύω ότι εδώ πράγματι, κ. Υπουργέ και κα Υπουργέ Παιδείας, μας δίνεται μία μεγάλη ευκαιρία.
Εδώ στη γλώσσα και τη δυνατότητα εκμάθησης της Ελληνικής, είτε της προφορικής είτε της γραπτής, η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα υπερπολύτιμο εργαλείο.
Τίποτα, προφανώς, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη φυσική διδασκαλία, αλλά εδώ πράγματι μας δίνεται μια μεγάλη ευκαιρία να μπορέσουμε να «ανοίξουμε» την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, όχι μόνο σε παιδιά τα οποία έλκουν με κάποιο τρόπο την καταγωγή τους από την Ελλάδα, και είναι πολλά αυτά, Ελληνόπουλα δεύτερης, τρίτης γενιάς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Αυστραλία, τα οποία θα ήθελαν να μάθουν την ελληνική γλώσσα και προφανώς δεν μπορούμε να έχουμε δασκάλους ελληνικών παντού. Εκεί η τεχνολογία μπορεί, πράγματι, να είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο και πιστεύω ότι στον τομέα αυτό σύντομα θα μπορέσουμε να δείξουμε μετρήσιμα αποτελέσματα.
Έχουμε να κάνουμε πολλή δουλειά, από την ουσιαστικότερη διδασκαλία, με έναν τρόπο που πραγματικά θα κάνει τα παιδιά να αγαπήσουν και τα αρχαία και τα νέα ελληνικά. Το πώς διδάσκουμε τα αρχαία στα σχολεία μας, με έναν τρόπο που δεν θα το αντιλαμβάνονται οι μαθητές μας ως αγγαρεία είναι κάτι το οποίο νομίζω ότι πρέπει να μας απασχολήσει όλους. Αλλά, βέβαια, και από την χρήση της Ελληνικής στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπου συχνά «κακοποιείται», πότε από την απαράδεκτη άγνοια των καθημερινών σχολιαστών και πότε από την προσπάθεια η εντύπωση να επικρατήσει της ουσίας.
Και όσο μεγάλη αξία μπορεί να έχει η ατάκα της στιγμής ή και το πόσο δύσκολο είναι να χωρέσεις μερικές φορές μία έννοια σε ένα tweet των 140 χαρακτήρων, υπάρχουν έννοιες που εκ των πραγμάτων απαιτούν περισσότερο χρόνο και στις οποίες πρέπει να δίνεται περισσότερος χώρος, προκειμένου αυτές να μπορούν να εκφραστούν με τον καλύτερο τρόπο.
Ας θυμηθούμε εδώ και τον Γιώργο Σεφέρη, που έγραφε ότι «έχουμε μία γλώσσα ανθεκτική, με εξαίρετες δυνατότητες, φτάνει να μην την κακομεταχειριζόμαστε», κάτι το οποίο ισχύει βέβαια και στην πολιτική επικοινωνία, ένα πεδίο στο οποίο, επίσης, η διατύπωση μπορεί να διαστρεβλώνεται και μέσα από τις διάφορες κομματικές αργκό. Τάχα μπορεί να δηλώνουν, υποτίθεται, μία ιδεολογική ταυτότητα, το αποτέλεσμα όμως μπορεί να είναι το λάθος ή ακόμα πιο συχνά και το ψέμα.
Ο Αναγνωστάκης μας προειδοποιούσε ότι οι λέξεις καρφώνονται «σαν πρόκες» και πράγματι, ο δημόσιος λόγος παράγει πράξη. Γι’ αυτό οφείλει να είναι αληθινός και η παραμόρφωση της γλώσσας συχνά παραμορφώνει και τον ίδιο τον λογισμό.
Να κλείσω πιο αισιόδοξα και να πω και πάλι πόσο σημαντικό είναι ότι σήμερα τα ελληνικά αναγνωρίζονται από την UNESCO ως μία παγκόσμια σταθερά και μία σημαντική πολιτιστική αξία.
Νομίζω ότι σήμερα μπορούμε όλοι να είμαστε υπερήφανοι. Είναι σωστό αυτό το οποίο είπατε ότι η προσπάθεια αυτή είναι ουσιαστικά διαχρονική. Έγινε πράξη όμως. Σημαντικοί συντελεστές της επιτυχίας, μάλιστα οι πιο πολλοί έχουν το ίδιο όνομα, ο Γιώργος Γεραπετρίτης, ο Υπουργός μας, ο Γιώργος Κώτσηρας, ο Γιώργος Κουμουτσάκος -θέλω να τον μνημονεύσω ξεχωριστά, διότι από το Παρίσι έκανε μία πολύ σπουδαία δουλειά-, ο κ. Γιώργος Μπαμπινιώτης κι ένας Γιάννης, βέβαια, ο Γιάννης Λοβέρδος, μαζί με τους συνεργάτες τους.
Όπως είπα και στην αρχή, είναι μία μεγάλη ευκαιρία αυτή η μέρα. Αξίζει να μην είναι απλά μία ημέρα τιμής ή να θυμόμαστε την ελληνική γλώσσα μόνο την 9η Φεβρουαρίου. Νομίζω ότι είναι μια μέρα η οποία θα έπρεπε να γίνει μια καινούργια αφετηρία, με διαρκή στόχο η γλώσσα μας να κατακτήσει τη θέση που της αρμόζει στο διεθνές στερέωμα της επικοινωνίας, της γνώσης και της σκέψης, όχι απλά να τη μιλούν πολύ περισσότεροι.
Εγώ παίρνω πάντα, ξέρετε, πολύ μεγάλη χαρά όταν πηγαίνω σε εκδηλώσεις και βλέπω παιδιά, νέα παιδιά του Δημοτικού, του Γυμνασίου, του Λυκείου, τα οποία εκφράζονται σε σωστά Ελληνικά.
Είναι κάτι το οποίο νομίζω ότι σε όλους μας, μας δίνει μία μεγάλη ικανοποίηση, γιατί, όπως έγραφε και ο Καζαντζάκης, «είναι μεγάλη, είναι μαγική η δύναμη μίας λέξης, με αυτήν μπορούμε να σώσουμε και να σωθούμε».
