Για ακόμη μία χρονιά, το 2027, περίπου 1,3 εκατομμύρια συνταξιούχοι αναμένεται να δουν τις επικουρικές τους συντάξεις να παραμένουν αμετάβλητες. Κι αυτό ενώ, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ, ο κλάδος επικουρικής ασφάλισης (ΕΤΕΑΕΠ) εμφάνισε το 2025 πλεόνασμα που εκτιμάται ότι ξεπέρασε τα 188 εκατ. ευρώ, έναντι αρχικής πρόβλεψης 115 εκατ. ευρώ. Παρά το θετικό οικονομικό αποτέλεσμα, δεν προβλέπεται αναπροσαρμογή των επικουρικών, με αποτέλεσμα εκατομμύρια δικαιούχοι να παραμένουν εκτός των αυξήσεων που έχουν δοθεί στις κύριες συντάξεις.
Η κυβερνητική επιλογή έχει σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο. Από το 2023 έως και το 2026 οι κύριες συντάξεις αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 15,58%, ενώ οι επικουρικές παρέμειναν καθηλωμένες. Οι δικαιούχοι δεν έλαβαν την αύξηση 7,78% του 2023, ούτε την αύξηση 3% του 2024, αλλά ούτε και τις αυξήσεις 2,4% το 2025 και 2,4% το 2026. Πρόκειται για τέσσερις διαδοχικές χρονιές κατά τις οποίες η αναπροσαρμογή των κύριων συντάξεων δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση των επικουρικών.
Απώλειες 740 εκατ. ευρώ
Οι απώλειες για τους συνταξιούχους από τη μη αναπροσαρμογή των επικουρικών την τελευταία τετραετία υπολογίζονται σε περίπου 740 εκατ. ευρώ. Το ποσό αποτυπώνει τη σωρευτική επιβάρυνση που προκαλεί η διατήρηση των συντάξεων στα ίδια επίπεδα, καθώς κάθε χρόνο οι δικαιούχοι στερούνται την πρόσθετη παροχή που θα προέκυπτε από τις αυξήσεις. Η επίπτωση είναι μεγαλύτερη για όσους διαθέτουν χαμηλό συνολικό εισόδημα και εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τη σύνταξή τους για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών.
Η μη καταβολή αυξήσεων συνδέεται με τη ρήτρα εξισορρόπησης που θεσπίστηκε με τον νόμο 4387/2016. Το άρθρο 96 του συγκεκριμένου νόμου αντικατέστησε το άρθρο 42 του Ν. 4052/2012 και καθόρισε τον μηχανισμό αναπροσαρμογής των επικουρικών συντάξεων. Ειδικότερα, προβλέπει ότι σε περίπτωση ελλειμμάτων ενεργοποιείται μηχανισμός που αποκλείει την αναπροσαρμογή. Η παράγραφος 3 συνδέει τη μη αναπροσαρμογή με αρνητικό οικονομικό αποτέλεσμα, δηλαδή όταν τα έξοδα υπερβαίνουν τα έσοδα, με βάση τα απολογιστικά στοιχεία της προηγούμενης χρήσης. Η διάταξη δεν προβλέπει αυτομάτως αύξηση όταν υπάρχει πλεόνασμα, αλλά ούτε περιγράφει την ύπαρξη θετικού αποτελέσματος ως λόγο απαγόρευσης αναπροσαρμογής. Για τον λόγο αυτό, η δημοσιοποίηση των οικονομικών και αναλογιστικών δεδομένων του κλάδου έχει ιδιαίτερη σημασία.
Παράλληλα, από την 1η Ιανουαρίου 2015 άλλαξε ο τρόπος υπολογισμού των επικουρικών συντάξεων, με δυσμενέστερα αποτελέσματα για αρκετές κατηγορίες νέων συνταξιούχων. Εφαρμόζεται πλέον διπλός τρόπος υπολογισμού, ανάλογα με τον χρόνο ασφάλισης. Για τα έτη έως το 2014, η επικουρική σύνταξη υπολογίζεται με συντελεστή 0,45% ανά έτος και με βάση τις συντάξιμες αποδοχές της περιόδου 2002-2014. Για τα έτη από το 2015 και μετά, το ποσό συνδέεται με τις καταβληθείσες εισφορές και την ηλικία συνταξιοδότησης. Έτσι, το ύψος της παροχής εξαρτάται από το ασφαλιστικό ιστορικό κάθε εργαζομένου και τις εισφορές που έχουν καταβληθεί.
Στο τμήμα σύνταξης για τα έτη ως το 2014 επιβάλλεται μείωση 6% ως 30% στην επικουρική όταν ο ασφαλισμένος αποχωρεί με καθεστώς μειωμένης σύνταξης. Αντίθετα, για τα έτη από 2015 και μετά η ποινή πρόωρης εξόδου «αντικαταστάθηκε» από τους συντελεστές μείωσης των επικουρικών ανάλογα με την ηλικία αποχώρησης.
Σημαντικές παραμένουν και οι καθυστερήσεις στην απονομή των επικουρικών συντάξεων. Ο χρόνος αναμονής φθάνει περίπου τα τρία χρόνια, ενώ το απόθεμα των εκκρεμών αιτήσεων υπολογίζεται σε 31.500. Οι καθυστερήσεις επιβαρύνουν ασφαλισμένους που έχουν ήδη ολοκληρώσει τον εργασιακό τους βίο, αλλά εξακολουθούν να περιμένουν την έκδοση της επικουρικής τους απόφασης και την καταβολή της αντίστοιχης παροχής.
Πρόσφατα ψηφίστηκε ειδική νομοθετική ρύθμιση, η οποία προβλέπει ότι την αποκλειστική αρμοδιότητα για την έκδοση της επικουρικής σύνταξης θα έχει πλέον το τελευταίο Ταμείο στο οποίο ασφαλίστηκε ο εργαζόμενος, ανεξάρτητα από τον χρόνο ασφάλισης που έχει πραγματοποιήσει σε άλλα Ταμεία. Η αλλαγή αποσκοπεί στην κατάργηση των χρονοβόρων διαδικασιών εσωτερικής αλληλογραφίας μεταξύ των ασφαλιστικών φορέων και στην επιτάχυνση της έκδοσης των αποφάσεων. Η διάταξη, ωστόσο, δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί, ενώ μένει να αποδειχθεί στην πράξη κατά πόσο θα περιορίσει τις εκκρεμότητες και τον χρόνο αναμονής των ασφαλισμένων.
