Ελλάδα και Ιταλία «ιδρώνουν» κοιτάζοντας τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη, ωστόσο δυσκολεύονται να πείσουν τους συμμάχους τους να σπεύσουν για βοήθεια, παρά τις ενδείξεις ότι Τουρκία και Ρωσία λειτουργούν... με σχέδιο στην περιοχή της Μεσογείου.
«Μην εστιάζετε τόσο πολύ στην Ουκρανία, σας διαφεύγουν οι σοβαρές απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια που σχεδιάζονται στη Λιβύη». Αυτό είναι το μήνυμα που Ρώμη και Αθήνα προσπαθούν να μεταφέρουν σε ΕΕ και ΝΑΤΟ, ωστόσο χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.
Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη έχουν αυξητική πορεία, την ώρα που η Ρώμη ανησυχεί όλο και περισσότερο για την όλο και μεγαλύτερη επιρροή της Ρωσίας στο ασταθές βορειοαφρικανικό έθνος - μέσω των προμηθειών όπλων και της ναυτικής βάσης που θέλει να δημιουργήσει η Μόσχα στο βορειοανατολικό λιμάνι του Τομπρούκ.
Η Αθήνα από την πλευρά της έστειλε δύο πολεμικά πλοία για περιπολίες στα ανοικτά της Λιβύης, ως απάντηση στις αυξημένες μεταναστευτικές ροές, ενώ ανησυχεί ότι η Τουρκία συνεργάζεται με τους Λίβυους με στόχο τον «τεμαχισμό» της Μεσογείου σε θαλάσσιες ζώνες και την ενεργειακή εκμετάλλευση. Οι ζώνες αυτές επεκτείνονται νότια της Κρήτης, κάτι που η Ελλάδα θεωρεί παράνομο, βάσει του διεθνούς ναυτικού δικαίου.
Το «χαστούκι» του Χαφτάρ
Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι έχει περιγράψει τη Λιβύη ως «μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει από κοινού», ωστόσο την περασμένη εβδομάδα μια ευρωπαϊκή προσπάθεια να υπάρξει διπλωματική πρόοδος εξελίχθηκε σε... φιάσκο.
Ο Επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ Μάγκνους Μπρούνερ, συνοδευόμενος από υπουργούς της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Μάλτας, κηρύχθηκε «persona non grata» στη Βεγγάζη, την επικράτεια του ισχυρού άνδρα της ανατολικής Λιβύης Χαλίφα Χαφτάρ. Κατηγορούμενη για απροσδιόριστες «παραβιάσεις», η αντιπροσωπεία διατάχθηκε να αποχωρήσει.
«Ο ρόλος της Ρωσίας στη Λιβύη συνεχίζει να επεκτείνεται, χρησιμοποιώντας την ως κεντρικό κόμβο της στρατηγικής της στην Αφρική», προειδοποίησε ένας διπλωμάτης της ΕΕ που παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Ο διπλωμάτης πρόσθεσε ότι ένα πολιτικά συνδεδεμένο δίκτυο λαθρεμπορίου στη Λιβύη υποστηρίζει τις στρατηγικές προσπάθειες της Ρωσίας να παρακάμψει τις κυρώσεις, χρησιμοποιώντας ως «όπλο» το μεταναστευτικό.
Η απογοητευτική ανταπόκριση των συμμάχων
Η Ιταλία και η Ελλάδα γνωρίζουν, ωστόσο, ότι η αντιμετώπιση ενός τόσο σύνθετου προβλήματος όπως η Λιβύη - μια χώρα με μέγεθος υπερτριπλάσιο της Ισπανίας - θα απαιτήσει την υποστήριξη μεγάλων συμμάχων, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η ανταπόκριση από αυτούς τους συμμάχους δεν είναι ικανοποιητική.
Το μεταναστευτικό και πάλι στην κορυφή της ατζέντας
Η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε την Τετάρτη νέα, αυστηρά μέτρα για το μεταναστευτικό, με στόχο την αναχαίτιση των ροών από τη Λιβύη στην Κρήτη, στο αποκορύφωμα της τουριστικής περιόδου.
«Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης απαιτεί μέτρα έκτακτης ανάγκης και ως εκ τούτου η ελληνική κυβέρνηση έλαβε την απόφαση να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι προχωρά στην αναστολή της επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου, αρχικά για τρεις μήνες, για όσους φθάνουν στην Ελλάδα από τη Βόρεια Αφρική δια θαλάσσης», δήλωσε ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης στην ελληνική Βουλή.
Περίπου 9.000 άνθρωποι έχουν φτάσει στην Κρήτη από τη Λιβύη από την αρχή του έτους, οι περισσότεροι από αυτούς τις τελευταίες εβδομάδες, αριθμός σχεδόν διπλάσιος από το σύνολο του 2024.
Στα τέλη Ιουνίου η Ελλάδα ανέπτυξε δύο πολεμικά πλοία ανοικτά της Λιβύης, ωστόσο, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι αμφισβήτησαν την αποτελεσματικότητα αυτού του μέτρου, προειδοποιώντας ότι οι ναυτικές περιπολίες μπορεί να ενθαρρύνουν τους μετανάστες να πέσουν στο νερό για να αναζητήσουν διάσωση. Μόνο την τελευταία εβδομάδα περισσότεροι από 2.000 μετανάστες βγήκαν στην Κρήτη.
Η ελληνική κυβέρνηση δέχεται επίσης επικρίσεις για το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει εγκαταλείψει τον φάκελο της Λιβύης.
Τα νέα μέτρα της Ελλάδα προκαλούν ανησυχία στην Ιταλία ότι περισσότεροι μετανάστες θα ωθηθούν στα ιταλικά ύδατα.
«Ανησυχούμε για την κατάσταση στη Λιβύη και την πρόσφατη αύξηση των παράτυπων αναχωρήσεων», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πριν από την επίσκεψη της ΕΕ στην Ιταλία την περασμένη εβδομάδα.
Αναζητώντας λύσεις
Οι διπλωμάτες περιέγραψαν τη αποστολή της περασμένης εβδομάδας ως μια προσπάθεια να προσδιοριστούν οι λύσεις που θα μπορούσαν να είναι εφικτές.
Το 2023 η ΕΕ έκλεισε μια εξαιρετικά αμφιλεγόμενη συμφωνία με την Τυνησία, με στόχο τη μείωση των μεταναστευτικών ροών, ωστόσο οι διπλωμάτες αμφιβάλλουν ότι ανάλογη συμφωνία θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μια χώρα τόσο αποσταθεροποιημένη από αντίπαλες πολιτοφυλακές όπως η Λιβύη.
Η Ρωσία αναζητά ένα προπύργιο στη Μεσόγειο
Μια πρόσφατη επίδειξη ρωσικών όπλων στη Βεγγάζη, κατά τη διάρκεια στρατιωτικής παρέλασης, έδειξε πόσο «πλησιάζει» ο Πούτιν τον Χαφτάρ.
Η Ρωσία θέλει ένα προπύργιο στη Μεσόγειο, ειδικά μετά την ακύρωση σύμβασης για τη διαχείριση και τη λειτουργία του λιμανιού της Ταρτούς από τις νέες αρχές της Συρίας, μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Ο Ταγιάνι έχει προειδοποιήσει πολλές φορές ότι η Λιβύη είναι ο πιθανότερος προορισμός για μια ναυτική βάση αντικατάστασης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του πρακτορείου ειδήσεων Agenzia Nova, η Μόσχα θέλει επίσης να εγκαταστήσει πυραυλικά συστήματα σε στρατιωτική βάση στη Σεμπά στη νότια Λιβύη, η οποία ελέγχεται από τον Χαφτάρ, και να στρέψει τους πυραύλους προς την Ευρώπη.
Πολλοί αναλυτές και διπλωμάτες είναι επιφυλακτικοί αναφορικά με το σενάριο ότι Μόσχα στοχεύει στην Ευρώπη, με πυραύλους από τη Λιβύη, ωστόσο, ακόμη και χωρίς τους πυραύλους, η Ρωσία μπορεί να χρησιμοποιήσει αρκετές στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη για υλικοτεχνική υποδομή, «που θεωρητικά θα μπορούσε να πλήξει την Ευρώπη», δήλωσε ο Arturo Varvelli, ανώτερος συνεργάτης πολιτικής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.
Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει κυρίως λιβυκές βάσεις για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεών της στην υπόλοιπη Αφρική, λειτουργώντας κυρίως μέσω του Σώματος της Αφρικής, το οποίο υποστηρίζεται από το ρωσικό υπουργείο Άμυνας.
Υπάρχουν επίσης αυξανόμενοι φόβοι μεταξύ των αξιωματούχων της Νότιας Ευρώπης ότι η Ρωσία θα μπορούσε σύντομα να είναι σε θέση να αξιοποιήσει τη μετανάστευση από τη Λιβύη σε μια επανάληψη του υβριδικού πολέμου που εξαπέλυσε στο ανατολικό μέτωπο της ΕΕ, όταν ανάγκασε τους πρόσφυγες από τη Μέση Ανατολή να περάσουν τα σύνορα της Λευκορωσίας και να εισέλθουν στην Πολωνία.
Ωστόσο, δεν πάνε όλα όπως τα θέλει η Ρωσία. Ένας από τους διπλωμάτες δήλωσε ότι το κόστος του πολέμου στην Ουκρανία στερεί από το «Αφρικανικό Σώμα» την αναγκαία χρηματοδότηση για την πληρωμή των πολιτοφυλακών της Λιβύης, δημιουργώντας εντάσεις και με τον Χαφτάρ.
Αναζήτηση συμμάχων
Η Ιταλία και η Ελλάδα αγωνίζονται να πείσουν τους συμμάχους τους να αναλάβουν δράση.
Στις 4 Ιουνίου η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, συζήτησε το Λιβυκό με τον Γάλλο πρόεδρο, Εμανουέλ Μακρόν, σε τρίωρη συνάντηση στη Ρώμη.
Η Λιβύη «είναι φυσικά ένα θέμα καίριας σημασίας τόσο για την Ιταλία όσο και για τη Γαλλία», δήλωσε Ιταλός αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών μεταξύ Παρισιού και Ρώμης, τονίζοντας «τις κοινές ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια, την αυξανόμενη παρουσία της Ρωσίας εκεί και τη μετανάστευση».
Ο Ιταλός αξιωματούχος, ωστόσο, αναγνώρισε ότι υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των δύο χωρών «σχετικά με τις πιθανές πολιτικές λύσεις».
Η Λιβύη προστίθεται όλο και περισσότερο στην ατζέντα διπλωματικών συνομιλιών, πρακτικά ωστόσο ελάχιστα γίνονται.
Για τη Γαλλία το θέμα δεν είναι τόσο ζωτικής σημασίας όσο για τη Ρώμη.
«Για την Ιταλία, το ζήτημα της Λιβύης είναι πιο κεντρικό βραχυπρόθεσμα απ' ό,τι για τη Γαλλία», δήλωσε η Virginie Collombier, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης και ειδική σε θέματα Λιβύης.
Επίσης, με τις ΗΠΑ να κοιτάζουν όλο και περισσότερο προς τον Ειρηνικό, δεν υπάρχει μεγάλη ελπίδα ότι η Ουάσινγκτον θα επενδύσει πολύ πολιτικό κεφάλαιο στη σταθεροποίηση της χώρας.
Το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η πιο πρόσφατη διακήρυξη του ΝΑΤΟ, που υπογράφηκε στις 25 Ιουνίου στη Χάγη, δεν αναφέρει καν την Αφρική.
«Κανείς δεν ήθελε να συμπεριληφθούν διχαστικά ζητήματα, καθώς το ΝΑΤΟ έχει πλέον μια πολύ μινιμαλιστική ατζέντα», δήλωσε ο Alessandro Marrone, επικεφαλής του προγράμματος άμυνας, ασφάλειας και διαστήματος στο think tank Istituto Affari Internazionali με έδρα τη Ρώμη. Η Ρώμη πρέπει «τώρα να αντιμετωπίσει αυτή την πραγματικότητα», πρόσθεσε ο Marrone.
Με πληροφορίες από Politico
