Τα "Παιχνίδια Εξουσίας" αναδημοσιεύουν από τον "Ριζοσπάστη" του Σαββατοκύριακου ένα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ (αρχικά συντάκτη Δ.Μ.) για το ενδεχόμενο να ενωθούν τα πολεμικά μέτωπα Ουκρανίας και Μέσης Ανατολής, ένα ενδεχόμενο που αυξάνεται όλο και περισσότερο:
Η εμπλοκή του καθεστώτος Ζελένσκι στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής, στο πλευρό των ΗΠΑ και των συμμάχων τους ενάντια στο Ιράν, αναδεικνύεται σε ένα νέο, ιδιαίτερα επικίνδυνο στοιχείο της κλιμάκωσης των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων.
Σε συνδυασμό και με άλλες εξελίξεις, που περιγράφονται αναλυτικά στο διπλανό χρονολόγιο, έρχεται να επιβεβαιώσει ότι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος περνάει σε μια καινούργια φάση, όπου ο κίνδυνος γενίκευσης των δύο βασικών μετώπων και κυρίως ενοποίησής τους είναι πιο ορατός από ποτέ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η ουκρανική επίθεση σε ιρανικό εμπορικό πλοίο στην Κασπία, οι καταγγελίες του Ιράκ για δράση ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών στο έδαφός του και οι απειλές της Τεχεράνης για αντίποινα είναι πρόσθετα στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι οι δύο βασικές εστίες, σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, διαπλέκονται όλο και περισσότερο.
Κάτω από αυτές τις εξελίξεις, ευρωατλαντικά επιτελεία και «δεξαμενές σκέψης» ομολογούν τώρα ότι οι συγκρούσεις αυτές δεν μπορούν να εξετάζονται ως ανεξάρτητες «περιφερειακές» κρίσεις και ότι αποτελούν αλληλοσυνδεόμενα θέατρα μιας ευρύτερης σύγκρουσης, με υπόβαθρο τη «μητέρα των μαχών», τον ανταγωνισμό δηλαδή ΗΠΑ - Κίνας και των συμμάχων τους για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα.
Σ' αυτήν την κατεύθυνση εξετάζουν και την πορεία ενοποίησης των πολεμικών μετώπων σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, που όπως όλα δείχνουν επιταχύνεται.
Αλλωστε, οι πολεμικές συγκρούσεις και το πραγματικό τους υπόβαθρο, δηλαδή η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου που αναπαράγει τις καπιταλιστικές κρίσεις και οι ανταγωνισμοί για την αναδιανομή αγορών, δρόμων και σφαιρών επιρροής, συγκροτούν ένα ενιαίο πεδίο αντιπαράθεσης και συνέχεια των ανταγωνισμών στην «ειρηνική» περίοδο του καπιταλισμού.
Ταυτόχρονα οι εξελίξεις σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή επιδρούν ευρύτερα στον παγκόσμιο συσχετισμό δυνάμεων, αλλά και στις αντιθέσεις που οξύνονται μέσα στο ευρωατλαντικό στρατόπεδο.
Για παράδειγμα οι Ευρωπαίοι ΝΑΤΟικοί θέλουν μεγαλύτερη δέσμευση των ΗΠΑ στον πόλεμο της Ουκρανίας, και αντίστροφα οι ΗΠΑ εξαρτούν ακόμα και το μέλλον της ευρωατλαντικής συμμαχίας από την εμπλοκή των Ευρωπαίων συμμάχων τους στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής. Ενα πλέγμα ανειρήνευτων ανταγωνισμών, αλλά και συμμαχικών συμφερόντων που συγκλίνουν και αποκλίνουν, σπρώχνει τις εξελίξεις σε ανεπίστρεπτη πορεία κλιμάκωσης...
Τα «περιφερειακά μέτωπα» και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός
Χαρακτηριστική είναι πρόσφατη έκθεση του Center for a New American Security (CNAS) με τίτλο «Forecasting the Future of the Axis of Upheaval» («Προβλέποντας το μέλλον του άξονα της αναταραχής»).
Η έκθεση υποστηρίζει ότι η συνεργασία Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας δεν συγκροτεί μια κλασική στρατιωτική συμμαχία, αλλά ένα ευέλικτο και προσαρμοστικό δίκτυο συνεργασίας («adaptive network»), το οποίο επιτρέπει στα συμμετέχοντα κράτη να αυξάνουν την πίεση προς τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους σε πολλαπλά γεωγραφικά θέατρα, χωρίς απαραίτητα να εμπλέκονται άμεσα στις συγκρούσεις των εταίρων τους.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, η Μόσχα αντιμετωπίζει πλέον τις σχέσεις με το Ιράν, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα ως αναπόσπαστο στοιχείο της μακροπρόθεσμης αντιπαράθεσής της με τις ΗΠΑ.
Παράλληλα επισημαίνεται ότι η ρωσική υποστήριξη στο Ιράν κατά την επιχείρηση «Epic Fury» αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας μορφής συνεργασίας: Πολιτική στήριξη, ανταλλαγή πληροφοριών, μεταφορά τεχνογνωσίας από τον πόλεμο στην Ουκρανία, παροχή προηγμένων μη επανδρωμένων συστημάτων, αλλά αποφυγή άμεσης εμπλοκής απέναντι στις ΗΠΑ.
Η λογική αυτή αποτυπώνεται και σε άλλες «δυτικές» αναλύσεις. Το «Atlantic Council» σε εκδήλωση με τίτλο «A New Nexus: How can we understand Russia and Iran's unprecedented cooperation?» («Ενας νέος άξονας: Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε την πρωτοφανή συνεργασία Ρωσίας και Ιράν;») υπογραμμίζει ότι μετά το 2022 η συνεργασία Ρωσίας - Ιράν απέκτησε πρωτοφανές βάθος.
Η μεταφορά ιρανικών UAV στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία, η δημιουργία κοινής βιομηχανικής παραγωγής drones και οι συζητήσεις για ανταλλαγή προηγμένων οπλικών συστημάτων δείχνουν ότι οι δύο χώρες δεν ανταλλάσσουν απλώς όπλα, αλλά διαμορφώνουν κοινές στρατιωτικές και βιομηχανικές δυνατότητες.
Θυμίζουμε βέβαια ότι η στρατηγική αυτή σχέση άρχισε να οικοδομείται πολύ πριν την κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία, και συγκεκριμένα κατά την περίοδο του εμφυλίου και της ιμπεριαλιστικές επέμβασης στη Συρία (2017), όπου η Ρωσία συνεργάστηκε στενά με την Τουρκία και το Ιράν μέσω της Διαδικασίας της Αστάνα, απέναντι και στα αμερικανοΝΑΤΟικά σχέδια που έγινε προσπάθεια να κυριαρχήσουν στην περιοχή με πρόσχημα την αντιμετώπιση των τζιχαντιστών.
Κομμάτια του ίδιου παζλ
Οι ίδιες αναλύσεις επισημαίνουν ότι η «τεχνογνωσία» από ένα θέατρο επιχειρήσεων μεταφέρεται πλέον άμεσα σε ένα άλλο. Οπως αναφέρει το «Newsweek» επικαλούμενο αναλυτές του «Wilson Center», «ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν μένει εκεί» αλλά παράγει ευρύτερες επιπτώσεις στον Περσικό Κόλπο, στην τεχνολογία αντιμετώπισης drones και στις διεθνείς ενεργειακές διαδρομές.
Η επίθεση ουκρανικών δυνάμεων σε ιρανικά συμφέροντα στην Κασπία και οι φόβοι για επέκταση της αστάθειας στην περιοχή συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, καθώς επηρεάζουν τον λεγόμενο Middle Corridor (Κεντρικό Διάδρομο) και τις μελλοντικές προμήθειες φυσικού αερίου από την Κεντρική Ασία.
Ανάλογη είναι η προσέγγιση του «Brookings Institution», που εκτιμά ότι τόσο ο πόλεμος στην Ουκρανία όσο και η αντιπαράθεση των ΗΠΑ με το Ιράν αποτελούν κρίσεις που δοκιμάζουν ταυτόχρονα τη ρωσική και την αμερικανική ισχύ. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι δύο συγκρούσεις αποκαλύπτουν τα όρια της στρατιωτικής ισχύος των μεγάλων δυνάμεων και αναγκάζουν Ευρώπη, Ουκρανία και άλλους περιφερειακούς παράγοντες να αναζητήσουν νέες μορφές συνεργασίας και ασφάλειας.
Ετσι, χωρίς να γίνεται λόγος για έναν ενιαίο παγκόσμιο πόλεμο με την κλασική έννοια, οι ευρωατλαντικές στρατηγικές αναλύσεις αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο τα ενεργά μέτωπα των ιμπεριαλιστικών πολέμων ως αλληλένδετα θέατρα ενός ενιαίου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, όπου η στρατιωτική ισχύς, η τεχνολογία, η Ενέργεια και η οικονομία λειτουργούν ως αδιαχώριστες διαστάσεις της ίδιας αντιπαράθεσης.
Η Τουρκία ως συνδετικός κρίκος των δύο πολεμικών μετώπων
Η σταδιακή ενοποίηση των θεάτρων του πολέμου, που καταγράφεται στις αναλύσεις ευρωατλαντικών επιτελείων, αντανακλάται και στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται ο ρόλος της Τουρκίας.
Ενώ κατά το παρελθόν η Αγκυρα εξεταζόταν είτε ως παράγοντας της Μαύρης Θάλασσας είτε ως περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου, σήμερα αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως ο γεωπολιτικός κρίκος που συνδέει τα δύο σημαντικότερα μέτωπα του ιμπεριαλιστικού πολέμου.
Η «μετατόπιση» αυτή δεν περιορίζεται στη γεωγραφία. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωατλαντικές στρατηγικές αναλύσεις αντιλαμβάνονται πλέον την αλληλεπίδραση των συγκρούσεων.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στη Μέση Ανατολή, οι ενεργειακοί διάδρομοι, οι θαλάσσιες οδοί και οι εφοδιαστικές αλυσίδες περιγράφονται όλο και περισσότερο ως στοιχεία ενός «ενιαίου στρατηγικού χώρου». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η Τουρκία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς βρίσκεται στο μοναδικό γεωγραφικό σημείο όπου τέμνονται η Μαύρη Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος, ο Καύκασος και οι χερσαίοι διάδρομοι που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία.
Το «Center for Strategic and International Studies» (CSIS) υποστηρίζει ότι η Τουρκία αποτελεί ίσως τον μοναδικό σύμμαχο του ΝΑΤΟ που διατηρεί ταυτόχρονα λειτουργικές σχέσεις με το Κίεβο, τη Μόσχα και τη «Δύση». Η Αγκυρα εξόπλισε την Ουκρανία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar, εφάρμοσε τη Συνθήκη του Μοντρέ, περιορίζοντας τη διέλευση πολεμικών πλοίων από τα Στενά, συμμετείχε στη Συμφωνία Σιτηρών της Μαύρης Θάλασσας και συνέβαλε σε συμφωνίες για ανταλλαγές αιχμαλώτων.
Παράλληλα όμως απέφυγε να συμμετάσχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και διατήρησε ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με το Κρεμλίνο. Το CSIS μιλάει για «στρατηγική εξισορρόπησης», που επιτρέπει στην Αγκυρα να διατηρεί επιρροή σε όλα τα εμπλεκόμενα στρατόπεδα.
Πιο κοντά σε «σταυροδρόμι»
Ανάλογη είναι η προσέγγιση και για τον ρόλο της στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με το «Brookings Institution» η Τουρκία επιδιώκει να αποτρέψει και μια στρατηγική επικράτηση του Ιράν, αλλά και μια πλήρη αποσταθεροποίησή του. Μια γενικευμένη σύγκρουση, σημειώνει η ανάλυση, θα μπορούσε να προκαλέσει νέες προσφυγικές ροές, να ενισχύσει τις κουρδικές αποσχιστικές δυνάμεις, να διαταράξει τις εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές και να μεταβάλει συνολικά την περιφερειακή ισορροπία ισχύος.
Γι' αυτόν τον λόγο το «Brookings» περιγράφει τη στάση της Αγκυρας ως «ενεργή ουδετερότητα», που συνδυάζει διπλωματική δραστηριότητα, διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με όλα τα μέρη και αποφυγή άμεσης εμπλοκής.
Σε μια πορεία, βέβαια, και όσο οι ανταγωνισμοί οξύνονται, τα διλήμματα και τα περιθώρια ελιγμών για την αστική τάξη της Τουρκιάς στενεύουν, όσο κι αν η στάση της εμφανίζεται σήμερα ως «συμβατή» με τον σχεδιασμό και τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ στο ανατολικότερο σύνορο της ευρωατλαντικής συμμαχίας.
Ο μεγάλος στρατός της και η στρατιωτική τεχνολογία που αναπτύσσει είναι σίγουρο ότι αργά ή γρήγορα θα κληθούν να υπηρετήσουν πιο ενεργά τα σχέδια των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ, όπως δείχνει άλλωστε και η διαμάχη με τις ΗΠΑ για τους ρωσικούς S-400 και τα F-35.
Σε κάθε περίπτωση, η τουρκική αστική τάξη παζαρεύει τον ρόλο της στην περιοχή ρίχνοντας στην αρένα τόσο τη στρατιωτική και γεωπολιτική της ισχύ όσο και τους διαύλους που διατηρεί με αντίπαλα στο ΝΑΤΟ και στις ΗΠΑ καπιταλιστικά κράτη. Μέρος αυτών των παζαριών είναι και οι εξελίξεις στα Ελληνοτουρκικά και στο Κυπριακό, με βάση τον ΝΑΤΟικό οδικό χάρτη για ευρύτερες διευθετήσεις.
Κόμβος ανταγωνιστικών συμφερόντων
Το «Chatham House» προχωρά ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι η όξυνση της κρίσης στη Μέση Ανατολή αυξάνει τη στρατηγική αξία της Τουρκίας για το ευρωατλαντικό στρατόπεδο.
Οι συγκρούσεις γύρω από τις θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας και του Περσικού Κόλπου, σε συνδυασμό με την αναζήτηση ασφαλέστερων εμπορικών και ενεργειακών διαδρόμων μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, επαναφέρουν στο προσκήνιο τον λεγόμενο Μέσο Διάδρομο (Middle Corridor), ο οποίος διέρχεται μέσω Τουρκίας και Καυκάσου. Με αυτόν τον τρόπο η Αγκυρα αποκτά σημασία όχι μόνο ως στρατιωτικός σύμμαχος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αλλά και ως κρίσιμος κόμβος μεταφορών, Ενέργειας και εφοδιαστικής υποστήριξης.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των αναλύσεων είναι ότι η Τουρκία εφαρμόζει ουσιαστικά την ίδια στρατηγική και στα δύο μέτωπα. Στην Ουκρανία υποστηρίζει στρατιωτικά το Κίεβο, χωρίς να διακόπτει τις σχέσεις της με τη Ρωσία. Στη Μέση Ανατολή καταδικάζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που οδηγούν σε περιφερειακή αποσταθεροποίηση, χωρίς όμως να ευθυγραμμίζεται πλήρως με το Ιράν. Η επιδίωξη παραμένει ίδια: Να διατηρεί ταυτόχρονα πρόσβαση σε όλα τα κέντρα ισχύος, αυξάνοντας τη δική της γεωπολιτική αξία στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και σχέδια που οξύνονται.
Η εικόνα αυτή ενισχύει την ευρύτερη διαπίστωση που διατρέχει τις πρόσφατες αναλύσεις: Καθώς η Μαύρη Θάλασσα, η Μέση Ανατολή και οι ευρασιατικοί εμπορικοί διάδρομοι αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως αλληλένδετα στοιχεία ενός ενιαίου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, η Τουρκία αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς συνδετικούς κρίκους αυτού του νέου στρατηγικού χώρου και καθοριστικός παράγοντας για τις εξελίξεις από δω και πέρα.
Η Ελλάδα πιο βαθιά στη δίνη του πολέμου
Σε αυτό το πλαίσιο, καθώς το κέντρο βάρους των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων διαμορφώνεται στον νοητό άξονα Ουκρανίας - Καυκάσου - Ιράν, η Ελλάδα με ευθύνη της αστικής τάξης και όλων των κομμάτων της μπαίνει όλο και πιο βαθιά στη δίνη του ιμπεριαλιστικού πολέμου, με σημαντική εμπλοκή και στα δύο βασικά μέτωπα.
Για παράδειγμα, το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης έπαιξε κομβικό ρόλο στην αποστολή όπλων και πυρομαχικών για το καθεστώς του Κιέβου, αλλά και στη μεταφορά αμερικανοΝΑΤΟικών στρατευμάτων στη μεθόριο του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία.
Υπενθυμίζεται ότι ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Τσούνις, είχε αποκαλύψει πως το 47% όσων έφερε το ΝΑΤΟ στην Ουκρανία προερχόταν από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, καθώς όπως είπε «ήταν φτηνότερο και ταχύτερο. Αλλά εξίσου σημαντικό ήταν ότι υπήρχε ένας πολύ αξιόπιστος και προβλέψιμος σύμμαχος στην Αθήνα».
Αντίστοιχα, στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής η συμμετοχή στην επιχείρηση «Aspides» της ΕΕ στην Ερυθρά, η ενεργή εμπλοκή της πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία και η ανάπτυξη αντίστοιχης πυροβολαρχίας και πολεμικών αεροσκαφών στη Κύπρο, όταν δέχτηκε επίθεση από drone, είναι ενδεικτικά του βαθμού με τον οποίο η ελληνική κυβέρνηση σπρώχνει τις Ενοπλες Δυνάμεις στο «στόμα του λύκου», αυξάνοντας τους κινδύνους συνολικά για τον λαό.
Χώρια βέβαια η υποστήριξη στον ανεφοδιασμό της αμερικανοΝΑΤΟικής πολεμικής μηχανής και στον ρόλο ορμητηρίου που παίζει, με τις στρατιωτικές υποδομές και τις βάσεις για τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή.
Με τη συμμετοχή της στα δύο μέτωπα του πολέμου η Ελλάδα αναδεικνύεται ταυτόχρονα σε «γέφυρα» των ανταγωνισμών ανάμεσα στις ΗΠΑ και στους Ευρωπαίους συμμάχους τους.
Η Ελλάδα αναλαμβάνει ρόλο «σημαιοφόρου» των ενεργειακών σχεδιασμών των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή, με «ναυαρχίδα» υποδομές LNG, όπως το δίκτυο του Κάθετου Διαδρόμου. Οι σχεδιασμοί αυτοί, πέρα από πεδίο κερδοφορίας για μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους της Ενέργειας και εφοπλιστές, είναι άμεσα συνυφασμένοι και με την πολεμική προετοιμασία και αναπόφευκτα σπρώχνουν τη χώρα πιο βαθιά στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.
Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, ο οποίος κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα τον Νοέμβρη του 2025 είχε υποστηρίξει πως η «ενεργειακή κυριαρχία» των ΗΠΑ ήταν αποφασιστικός παράγοντας για να μπορέσουν να γίνουν οι βομβαρδισμοί στο Ιράν από τις ΗΠΑ (το 2025) και όχι από τότε που άρχισαν να σχεδιάζονται και να «προβάρονται», δηλαδή 22 ολόκληρα χρόνια πριν.
Σε αυτό το πλαίσιο, ενδεικτικό για τους κινδύνους της εμπλοκής ήταν το γεγονός της δημοσιοποίησης, μέσα στη βδομάδα, λίστας πιθανών στόχων ενεργειακών υποδομών από το Ιράν, που περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στην Ελλάδα...
Πηγές:
Center for Strategic and International Studies (CSIS), What Role Can Turkey Play in Ukraine Negotiations?
Brookings Institution, Turkey's Search for a Middle East Order
Brookings Institution, Ukraine, Iran, and the Strains on Russian and American Power
Chatham House, As Iran war reshapes the Middle East, Turkey's regional role looks set to expand
Chatham House, Evolving Turkey-Iran Relations and Implications for Regional Reordering
Center for a New American Security (CNAS), Forecasting the Future of the Axis of Upheaval: The View from Moscow.
Atlantic Council, A New Nexus: How can we understand Russia and Iran's unprecedented cooperation?
