Η επιλογή πανεπιστημίου και κλάδου σπουδών για έναν άνθρωπο, το πώς θα «αξιοποιήσει» δηλαδή τα 3-4 χρόνια αμέσως μετά την ενηλικίωσή του, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο την επαγγελματική του πορεία αλλά ουσιαστικά και το πώς θα διαμορφωθεί η ζωή του στη συνέχεια.
Πολλές φορές, γονείς και απόφοιτοι αισθάνονται ότι έχουν να πάρουν μια δύσκολη απόφαση διαλέγοντας πανεπιστήμιο. Μέσα από μια πληθώρα πληροφοριών, καλούνται να ξεδιαλύνουν το τοπίο και με σωστά κριτήρια να κάνουν την καλύτερη δυνατή επιλογή. Ακόμη και όσοι, από την παιδική τους ηλικία, ξέρουν τι θέλουν να σπουδάσουν, το να διαλέξουν πανεπιστήμιο απαιτεί καλό «ζύγισμα» μιας σειράς παραγόντων.
Χωρίς αμφιβολία, το σημαντικότερο εργαλείο αξιολόγησης των πανεπιστημίων από μέλλοντες φοιτητές, μέλλουσες φοιτήτριες αλλά και τους γονείς τους, θεωρούνται οι πανεπιστημιακές κατατάξεις. Είναι όμως όλες οι κατατάξεις ίδιες;
Σε μια προσπάθεια να αποσαφηνίσουμε τη συζήτηση γύρω από τις πανεπιστημιακές κατατάξεις, θα αναφερθούμε στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην Κύπρο, η οποία έχει κάνει τεράστια άλματα ποιότητας τα τελευταία χρόνια. Τα κυπριακά πανεπιστήμια έχουν καταστεί πολύ αξιόλογες επιλογές, όχι μόνο για Κύπριους, αλλά και για φοιτητές από άλλες χώρες.
Αυτή η αλματώδης ανάπτυξη προσέλκυσε και την προσοχή των διεθνών οργανισμών κατάταξης πανεπιστημίων, οι οποίοι αξιολογούν, συγκρίνουν και στη συνέχεια κατατάσσουν τα κορυφαία πανεπιστήμια του κόσμου. Οι πανεπιστημιακές αυτές κατατάξεις είναι το κύριο «εργαλείο» που υποψήφιοι φοιτητές ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν για να επιλέξουν πανεπιστήμιο για τις σπουδές τους.
Το γεγονός ότι τα κυπριακά πανεπιστήμια κατατάσσονται, πλέον, στις λίστες αυτές, σημαίνει ότι αυτομάτως μπαίνουν στο «ραντάρ» των νέων παιδιών που θέλουν να σπουδάσουν και να κάνουν πράξη το όνειρό τους, γεγονός που τους επιτρέπει να προσελκύσουν ακόμα περισσότερους φοιτητές από το εξωτερικό.
Το μπέρδεμα που επικρατεί
Οι πανεπιστημιακές κατατάξεις αποτελούν το βασικό «εργαλείο» που μπορούν να έχουν στα χέρια τους γονείς και απόφοιτοι. Με αυτό θα συγκρίνουν τα κυπριακά πανεπιστήμια μεταξύ τους και θα αντιπαραθέσουν δεδομένα μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων, αλλά και μεταξύ των άλλων κορυφαίων πανεπιστημίων στον κόσμο.
Η παράμετρος των πανεπιστημιακών κατατάξεων συνδέεται πλέον και με τα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Κύπρου. Ωστόσο, οι γονείς και οι απόφοιτοι δεν είναι ακόμη απόλυτα «εξοικειωμένοι» με την έννοια της πανεπιστημιακής κατάταξης. Κάτι που κάνει να μοιάζει ως φυσιολογικό το μπέρδεμα που επικρατεί στην Κύπρο ως προς το ποιες κατατάξεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τις αποφάσεις τους.
Υπάρχουν διάφορες κατατάξεις τις οποίες τα κυπριακά πανεπιστήμια αναφέρουν στις επικοινωνιακές τους εκστρατείες τα τελευταία χρόνια, γεγονός το οποίο έχει θολώσει την εικόνα, με την κύρια αντίληψη που επικρατεί να είναι ότι όλα τα πανεπιστήμια είναι καταταγμένα. Δεν είναι όμως αυτή η πραγματικότητα.
ΦΩΤΟ: UNIVERSITY OF NICOSIA
Τι είναι οι πανεπιστημιακές κατατάξεις;
Οι πανεπιστημιακές κατατάξεις κατατάσσουν τα πανεπιστήμια στη βάση συγκεκριμένων κριτηρίων και μετρήσεων. Έχουν μεγάλη σημασία γιατί παρέχουν μια αντικειμενική και συγκριτική αξιολόγηση της ποιότητας και της απόδοσης των πανεπιστημίων, αφού παρέχουν πληροφορίες για την ποιότητα της διδασκαλίας, της έρευνας, της επιρροής στην κοινωνία, τη διεθνή προοπτική και άλλους δείκτες απόδοσης. Αυτό επιτρέπει στους φοιτητές, τους ερευνητές και τους εργοδότες να συγκρίνουν και να επιλέξουν τα πανεπιστήμια που ταιριάζουν καλύτερα στις ανάγκες τους.
Οι κατατάξεις επίσης προωθούν τον ανταγωνισμό μεταξύ των πανεπιστημίων, καθώς αυτά προσπαθούν να βελτιώσουν την απόδοσή τους για να καταταχθούν ψηλότερα, κάτι που διεγείρει την πρόοδο και την καινοτομία στον τομέα της εκπαίδευσης και της έρευνας.
Περισσότερα από ένα τα είδη πανεπιστημιακών κατατάξεων
«Ποια είδη πανεπιστημιακών κατατάξεων υπάρχουν;», «ποιες είναι οι κυριότερες πανεπιστημιακές κατατάξεις;» «υπάρχουν κατατάξεις που θα έπρεπε να έχουν μεγαλύτερη και λιγότερη βαρύτητα στη διαδικασία επιλογής ενός πανεπιστημίου;». Τα ερωτήματα αυτά μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα την χρησιμότητα των πανεπιστημιακών κατατάξεων.
Οι πανεπιστημιακές κατατάξεις χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
1) Σ' εκείνες που αξιολογούν τα πανεπιστήμια με βάση τη συνολική τους ποιότητα και τα κατατάσσουν σε σύγκριση με τα καλύτερα στον κόσμο.
2) Σ' εκείνες που αξιολογούν τα πανεπιστήμια για τις επιδόσεις τους σε επί μέρους ακαδημαϊκά αντικείμενα (Οικονομικά, Μαθηματικά, Κλινική και Υγεία, Ψυχολογία κ.α.) και τα κατατάσσουν σε σύγκριση με την αντίστοιχη απόδοση των καλύτερων πανεπιστημίων στον κόσμο.
3) Σ' εκείνες που αξιολογούν τα πανεπιστήμια με βάση τη συνεισφορά τους στην κοινωνία και όχι το ακαδημαϊκό τους κύρος (για παράδειγμα για τις δράσεις Κοινωνικής Ευθύνης τους, που δεν σχετίζονται με την ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχουν).
Με βάση την πιο πάνω κατηγοριοποίηση, είναι ξεκάθαρο ότι οι πανεπιστημιακές κατατάξεις με τη μεγαλύτερη βαρύτητα είναι:
- Οι κατατάξεις που εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία, καθώς παρέχουν μία αντικειμενική και αξιόπιστη αξιολόγηση της συνολικής ποιότητας της εκπαίδευσης που παρέχει ένα πανεπιστήμιο, vis a vis τη συνολική ποιότητα εκπαίδευσης που παρέχουν τα καλύτερα πανεπιστήμια στον κόσμο.
- Οι κατατάξεις που εμπίπτουν στη δεύτερη κατηγορία, οι οποίες παρέχουν μια αντικειμενική και αξιόπιστη αξιολόγηση της ποιότητας της εκπαίδευσης που παρέχει ένα πανεπιστήμιο σε επί μέρους ακαδημαϊκά αντικείμενα.
Ποιες είναι οι πανεπιστημιακές κατατάξεις που αξιολογούν την ποιότητα;
Οι πιο δημοφιλείς και αξιόπιστες από τις κατατάξεις που εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία, δηλαδή που αξιολογούν τη συνολική ποιότητα της προσφερόμενης εκπαίδευσης ενός πανεπιστημίου, είναι οι εξής:
1. Times Higher Education (THE) World University Rankings: Εκδόθηκε πρώτη φορά το 2004 και βασίζεται σε 13 κριτήρια, όπως η διδασκαλία, η έρευνα, οι αναφορές, η βιομηχανική γνώση και η διεθνής προοπτική. Αξιολογεί τη συνολική απόδοση των πανεπιστημίων στα κριτήρια αυτά.
2. Academic Ranking of World Universities (ARWU) ή Shanghai Rankings: Εκδόθηκε πρώτη φορά το 2003 και βασίζεται σε 6 κριτήρια, όπως ο αριθμός των αποφοίτων και των καθηγητών που έχουν κερδίσει βραβεία Nobel, ο αριθμός των ερευνητών που εμπεριέχονται ως παραπομπές στις επιστημονικές εκδόσεις, ο αριθμός των άρθρων που δημοσιεύονται στα περιοδικά Nature και Science κ.α.. Αξιολογεί τη συνολική απόδοση των πανεπιστημίων στα κριτήρια αυτά.
3. QS World University Rankings: Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2004 και λαμβάνει υπόψη 6 κριτήρια, όπως η ακαδημαϊκή φήμη, η φήμη του εργοδότη, οι ακαδημαϊκές αναφορές ανά καθηγητή, η αναλογία καθηγητών/φοιτητών, η διεθνής διάσταση και οι διεθνείς συνεργασίες. Αξιολογεί τη συνολική απόδοση των πανεπιστημίων στα κριτήρια αυτά.
Η πιο δημοφιλής κατάταξη από τις πιο πάνω είναι η Times Higher Education World University Rankings. Η κατάταξη ελληνικών και κυπριακών πανεπιστημίων μαζί στην κατάταξη αυτή:
1. Πανεπιστήμιο Κρήτης (401 – 500)
1. Πανεπιστήμιο Κύπρου (401 – 500)
1. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (401 – 500)
4. Πανεπιστήμιο Λευκωσίας (501 – 600)
4. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο (501 – 600)
6. Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (601 – 800)
7. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (801 – 1000)
7. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (801 – 1000)
7. Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (801 – 1000)
7. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (801 – 1000)
7. Πανεπιστήμιο Αιγαίου (801 – 1000)
7. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (801 – 1000)
13. Πανεπιστήμιο Πατρών (1001 – 1200)
13. Πολυτεχνείο Κρήτης (1001 – 1200)
15. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (1201 – 1500)
15. International Hellenic University (1201 – 1500)
15. Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας (1201 – 1500)
18. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (1501+)
18. Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής (1501+)
ΦΩΤΟ: INTIME
Αξιολόγηση Ποιότητας Προσφερόμενης Εκπαίδευσης σε επί μέρους Τομείς
Στη δεύτερη κατηγορία κατατάξεων εμπίπτουν οι κατατάξεις που αξιολογούν την ποιότητα της προσφερόμενης εκπαίδευσης σε επί μέρους τομείς. Μια τέτοια κατάταξη αποτελεί η δημοφιλής κατάταξη του Times Higher Education, World University Rankings By Subject, που αξιολογεί την απόδοση και τη φήμη των πανεπιστημίων σε συγκεκριμένες ακαδημαϊκές ειδικότητες/αντικείμενα.
Το ιδανικό είναι οι κατατάξεις που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία να αξιοποιούνται από τους μελλοντικούς φοιτητές συνδυαστικά, πριν καταλήξουν στην επιλογή τους. Αν, για παράδειγμα, ένας/μια άριστος/η φοιτητής/ήτρια, επιθυμεί να ακολουθήσει σπουδές στον τομέα Επιχειρήσεων και Οικονομικών, και θέλει να υποβάλει αίτηση στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, που κατατάσσεται πρώτο στον κόσμο στην πανεπιστημιακή κατάταξη Times Higher Education (THE) World University Rankings, ίσως αλλάξει γνώμη όταν ρίξει μια ματιά στην κατάταξη THE World University Rankings by Subject, όπου πρώτο στον συγκεκριμένο τομέα κατατάσσεται το ΜΙΤ, ενώ το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης βρίσκεται δύο θέσεις πιο κάτω.
Η κατάταξη των κυπριακών πανεπιστημίων στη λίστα Τimes Higher Education, World University Rankings By Subject για το 2023, σε πέντε ενδεικτικά αντικείμενα:
Ακαδημαϊκή Αξιολόγηση Vs Αξιολόγηση Κοινωνικής Προσφοράς
Οι κατατάξεις που εμπίπτουν στις δύο πρώτες κατηγορίες αξιολογούν την ποιότητα (επί μέρους και συνολικής) της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης που παρέχουν τα πανεπιστήμια. Είναι λογικό, επομένως, ότι αποτελούν εργαλεία που θα πρέπει να αξιοποιεί ένας μελλοντικός φοιτητής και μία μέλλουσα φοιτήτρια, καθώς προσφέρουν μια αντικειμενική εικόνα των προσδοκιών που θα πρέπει να έχει κανείς από το πανεπιστήμιο που θα επιλέξει.
Η τρίτη κατηγορία κατατάξεων ασχολείται με μία άλλη πτυχή του έργου των πανεπιστημίων: την κοινωνική τους συνεισφορά. Οι κατατάξεις αυτές δεν ασχολούνται με την απόδοση ενός πανεπιστημίου στην προσφορά ποιοτικής εκπαίδευσης. Με άλλα λόγια, ένα πανεπιστήμιο μπορεί να είναι καταταγμένο για την κοινωνική του προσφορά αλλά όχι για την ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχει.
Ένα παράδειγμα τέτοιας κατάταξης είναι η κατάταξη του Times Higher Education, Impact Rankings: Η κατάταξη Impact Rankings επικεντρώνεται στην κοινωνική και περιβαλλοντική επίδραση των πανεπιστημίων και αξιολογεί τα πανεπιστήμια με βάση τη συνεισφορά τους στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Η κατάταξη μετρά τις συντονισμένες προσπάθειες προβολής και ευαισθητοποίησης σχετικά με την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων και την προώθηση θετικής επίδρασης στην κοινωνία, πάντοτε σε συνάρτηση με τους στόχους αυτούς.
Οι κατατάξεις ως εργαλείο ανάλυσης
Τα συστήματα κατάταξης αποτελούν εργαλεία ανάλυσης. Όταν χρησιμοποιούνται σωστά, τότε παρέχουν τις βάσεις για τη διενέργεια μιας ολοκληρωμένης και πολυεπίπεδης έρευνας με στόχο την επιλογή του ιδανικού πανεπιστημίου για τον κάθε έναν και την κάθε μία απόφοιτο.
Είναι αναγκαία η επιμόρφωση των φοιτητών φοιτητριών σχετικά με τις πανεπιστημιακές κατατάξεις, την αξία τους, τα κριτήρια και τις διαφορετικές πτυχές τους. Η επιμόρφωση αυτή θα συμβάλει στην καλλιέργεια μιας κριτικής προσέγγισης απέναντι στις επιλογές που έχουν ενώπιόν τους και θα τους βοηθήσει να καταλήξουν σε μία καλά ενημερωμένη και όσο το δυνατό αντικειμενική απόφαση.
