Μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Ανχαλτ πλήθυναν οι φωνές που αποδίδουν την ισχυρή παρουσία της Ακροδεξιάς στις χώρες του πρώην «υπαρκτού σοσιαλισμού» (sic) στη διαπαιδαγώγηση αυτών των λαών στον ολοκληρωτισμό. Λάθος.
Κατ’ αρχάς ποια είναι αυτή η παρουσία; Στο σύνολο αυτών των χωρών τα ακροδεξιά, εθνικιστικά και δεξιά λαϊκίστικα κόμματα κυμαίνονται από 6% έως 40%+. Κατά μέσο όρο ένας στους τέσσερις πολίτες (23%) ψηφίζει πλέον την Ακροξιά. Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) εκτός από το 43,8% στο κρατίδιο της Σαξονίας-Ανχαλτ, σε εθνικό επίπεδο κινείται πλέον στην πρώτη θέση με ποσοστά κοντά στο 26%-28%. Στην Ουγγαρία ο Ορμπαν κυβέρνησε 4 (1998-2002) και 16 (2010-2016) χρόνια. Δεν ήταν ακριβώς Ακροδεξιά, αλλά κάτι πολύ κοντά σ’ αυτήν. Λάμβανε ποσοστά ανάμεσα στο 45% με 50%.
Στην Πολωνία το Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) των αδελφών Κατσίνσκι κυβέρνησε τη χώρα για 10 χρόνια (2 το 2005-2007 και 8 το 2015-2023). Ούτε αυτό είναι ακροδεξιό κόμμα. Είναι όμως ένα συντηρητικό, εθνολαϊκιστικό κόμμα που ακόμα και τώρα διατηρεί ποσοστά γύρω στο 35%. Καθαρά Ακροδεξιά όμως κινείται το Konfederacja (Συνομοσπονδία) με ποσοστά που αγγίζουν το 12%. Στη Ρουμανία υπάρχει το AUR (Συμμαχία για την Ενωση των Ρουμάνων) με ποσοστά που σε διαφορετικές περιόδους κυμαίνονται μεταξύ 14% και 37%.
Στην Τσεχία καθαρή Ακροδεξιά είναι το SPD (Ελευθερία και Αμεση Δημοκρατία) με ποσοστά γύρω στο 6%. Τα χαμηλό αυτό ποσοστό οφείλεται στο ότι το λαϊκίστικο κόμμα ΑΝΟ του Αντρέι Μπάμπις ενσωματώνει και ακροδεξιούς ψηφοφόρους. Στη Σλοβακία το Republika είναι ένα ανοιχτά ακροδεξιό και εθνικιστικό κόμμα που κινείται κοντά στο 12%, δυστυχώς τον εθνικισμό και τη συντήρηση εκπροσωπεί ο «σοσιαλδημοκράτης» πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο. Στη Βουλγαρία το Vazrazhdane (Αναγέννηση) είναι ένα φιλορωσικό, υπερεθνικιστικό και ακραία ευρωσκεπτικιστικό κόμμα που συγκεντρώνει ποσοστά γύρω στο 14%-15%.
Υπάρχουν δύο λόγοι για αυτή τη δυναμική. Ο πρώτος είναι ιστορικός. Παρά τα όσα πιστεύαμε στη Δύση και τα ίδια τα καθεστώτα διέδιδαν, ο συνεκτικός ιστός των κοινωνιών σ’ αυτές τις χώρες ήταν ο εθνικισμός και όχι ο διεθνισμός. Την εποχή του Ψυχρού Πολέμου κατέρρευσαν τα οράματα χειραφέτησης. Εκτοτε τα κυβερνώντα κομμουνιστικά κόμματα το «έριξαν» στον εθνικισμό. Διαπαιδαγωγούσαν τους πολίτες σ’ αυτό το πνεύμα.
Ο δεύτερος λόγος όμως έχει να κάνει με κάποια υποτιμημένα χαρακτηριστικά του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Αυτά τα καθεστώτα παρά την έλλειψη ελευθεριών είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν συνθήκες μιας λιτής αλλά σίγουρης για το μέλλον ζωής. Οι πολίτες τους γνώριζαν πολύ καλά πως ποτέ δεν θα μείνουν άστεγοι, άνεργοι, χωρίς εκπαίδευση, χωρίς υγειονομική περίθαλψη. Ο άγριος νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός κατέρριψε αυτόν τον κόσμο. Η ζωή έγινε κινούμενη άμμος, κάτι που κανείς δεν φανταζόταν πριν.
Η Ακροδεξιά προτείνει επιστροφή σ’ αυτό το εξασφαλισμένο παρελθόν, με κοινωνικά επιδόματα, κρατικό παρεμβατισμό και προστασία, συνδυάζοντάς τα όμως με τον εθνικισμό και τα κλειστά σύνορα. Επί της ουσίας προτείνει την επιστροφή σε μια ασφαλή ζωή, χωρίς τις καπιταλιστικές διακινδυνεύσεις. Ποια μπορεί να είναι η απάντηση της πέραν του Κέντρου ευρωπαϊκής Αριστεράς; Αυτή πρέπει να εγγυηθεί την επιστροφή των κοινωνιών στην ανοδική κοινωνική κινητικότητα. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς προοδευτική φορολογία στο επίπεδο της Ενωσης.
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι κοινωνιολόγος και συγγραφέας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα")
