Ασπρόπυργος: μονάδα ανακύκλωσης και εμπορίας ανταλλακτικών αυτοκινήτων παραδόθηκε στις φλόγες έπειτα από θερμές εργασίες κοντά σε βυτιοφόρο με προπάνιο. Η φωτιά επεκτάθηκε σε διπλανές βιομηχανικές μονάδες και τραυμάτισε 11 εργαζόμενους , τρεις από τους οποίους νοσηλεύονται διασωλημένοι με σοβαρά εγκαύματα στο «Θριάσιο Νοσοκομείο» και στο ΚΑΤ. Ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Ελευσίνας-Δυτικής Αττικής, Παναγιώτης Ρεντούμης, είπε καθαρά: «φοβηθήκαμε για μία νέα «Βιολάντα»». Σε μια «άναρχη βιομηχανική ζώνη», όπου «εάν συναντηθούν δύο Ι.Χ. δεν μπορούν να περάσουν μεταξύ τους» υπάρχει ένας μόνο πυροσβεστικός κρουνός για χώρο 2.000 τετραγωνικών μέτρων. Οι Δεκάδες είναι οι φωτιές, πολλές εκ των οποίων οι μονάδες, ανακύκλωση, που έχουν εκδηλωθεί τα τελευταία χρόνια στη γκρίζα, άναρχη και φτωχή ζώνη του Θριασίου με τους 90.000 κατοίκους.
Δυτική Θεσσαλονίκη: μικρές χωματερές και «εργοστάσια ανακύκλωσης» χωρίς άδεια ξεφυτρώνουν συστηματικά, σε περιοχή μπορεί να θεωρηθεί διαθέσιμη. Το πρόβλημα είναι πιο έντονο σε περιοχές του Δήμου Δέλτα και κοντά στις εκβολές του Γαλλικού ποταμού. Η περιοχή γεμίζει περιβαλλοντικές βόμβες. Λίγες μέρες πριν, στο Ωραιόκαστρο, ένα εργοστάσιο ανακύκλωσης καιγόταν επί ημέρες, καλύπτοντας τη Θεσσαλονίκη με πυκνό μαύρο και τοξικό καπνό για δεκάδες ώρες.
Δύο περιοχές, ένα μοτίβο
Το Θριάσιο Πεδίο και η Δυτική Θεσσαλονίκη είναι οι δύο περιοχές με τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις βαριάς βιομηχανίας και μονάδων ανακύκλωσης στη χώρα. Και διόλου τυχαία, είναι και από τις φτωχότερες περιοχές της χώρας. Εκατοντάδες βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες, σε διάφορα μεγέθη, συχνά με ασαφές καθεστώς αδειοδότησης, οι περισσότερες και μικρότερες εκ των οποίων εμφανίζουν «σοβαρές ελλείψεις μέτρων ασφαλείας» σύμφωνα με εκθέσεις της ΔΑΕΕ της Πυροσβεστικής. Πρόκειται για περιοχές υψηλής συγκέντρωσης κινδύνων, όχι από τύχη αλλά λόγω της συνειδητής απόφασης να μετατραπούν σε «ζώνες θυσίας», μία απόφαση με γεωγραφική και ταξική συνέπεια δεκάδων χρόνων.
Ο όρος «ζώνης θυσίας» δεν είναι μεταφορά, είναι ακριβής περιγραφή: μια περιοχή όπου η ρύπανση, οι τοξικές εκπομπές, τα εργατικά ατυχήματα και οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία συστηματικά. Στο πρόσφατο βιβλίο μου με τίτλο “Waste Side Stories” , έχω αφιερώσει ένα μεγάλο κομμάτι για αυτές. Το Θριάσιο και η Δυτική Θεσσαλονίκη λειτουργούν εδώ και δεκαετίες ως η «πίσω αυλή» των δύο μεγαλύτερων μητροπολιτικών κέντρων της χώρας. Εκεί αποβάλλεται ό,τι η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη δεν θέλουν να βλέπουν, να μυρίζουν ή να προσμετρώνται στο real estate και στις αξίες της γης . Διυλιστήρια, χαλυβουργίες, χωματερές, ΧΥΤΑ, μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων και μονάδες «ανακύκλωσης», συνωστίζονται σε εργατικές, προσφυγικές και μεταναστευτικές γειτονιές και κοινότητες, που έχουν δύο κοινά γνωρίσματα: τη φτώχεια και την απουσία πολιτικής, οικονομικής και θεσμικής. ισχύος.
Οι μεγάλες πόλεις μας και οι οικονομικές τους δραστηριότητες παράγουν μαζικά ρύπανση και πάσης φύσεως απόβλητα. Αυτή η ρύπανση δεν εξαφανίζεται με μαγικό τρόπο, όπως και η αντιρυπαντική τεχνολογία και αν χρησιμοποιείται. Μπορεί οι ρύποι να μετασχηματιστούν με φίλτρα και βιομηχανικές διεργασίες, ωστόσο η τεχνολογία μεταμορφώνει και μετατοπίζει χωρικά και χρονικά το πρόβλημα της ρύπανσης, δεν επιλύει. Για να μπορεί να είναι η καθημερινότητα στις μητροπόλεις να είναι, σε ένα ή άλλο βαθμό, η βιώσιμη είναι απαραίτητη για να εκτοπίζεται σε άλλο χώρο, να μεταφέρεται σε άλλες περιοχές. Και κάπως έτσι, οι ζώνες θυσίας γίνονται, σε παγκόσμια κλίμακα, προϋπόθεση για τις ζώνες οικονομικής ανάπτυξης.
Τα απόβλητα στους απόβλητους
Τα στοιχεία δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης. Στον Ασπρόπυργο ζουν σήμερα πάνω από 7.000 Ρομά σε καταυλισμούς όπως η Νέα Ζωή, τα Νεόχτιστα και ο Σοφός. Ο τελευταίος φιλοξενεί περίπου 2.000 ανθρώπους χωρίς ηλεκτροδότηση, αποχέτευση ή νερό, σε συνθήκες ανθρώπινης εξαθλίωσης. Στη Θεσσαλονίκη, ο Δήμος Δέλτα, στα διοικητικά όρια του οποίου βρίσκεται το Καλοχώρι, αντιμετωπίζει σοβαρά ζητήματα φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ ο οικισμός της Αγίας Σοφίας των Ρομά πνίγεται στα σκουπίδια, κυριολεκτικά. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού, και στις δύο περιοχές, βρίσκεται ήδη στο κατώφλι ή κάτω από το κατώφλι της φτώχειας, συμμετέχοντας στο 26,9% του πληθυσμού της Ελλάδας που αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Στο Θριάσιο δεν βρίσκεται απλώς μία ακόμη χωματερή, αυτή της Φυλής. Βρίσκεται η μεγαλύτερη χωματερή της Ευρώπης, που εδώ και 50 χρόνια δέχεται το σύνολο των αστικών απορριμμάτων της Αττικής. Και όπως βλέπουν όλοι οι οδηγοί που περνάνε από την Αττική Οδό, το βουνό των περισσότερων από 100 εκατομμύρια τόνων σκουπιδιών που έχουν ταφεί εκεί δεν σταματά να μεγαλώνει. Πέντε με έξι χιλιάδες τόνους σκουπίδια αποτίθενται καθημερινά στο ΧΥΤΑ Φυλής με βαρύτατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά και με θέματα δημόσιας υγείας, για όλη τη Δυτική Αττική. Στη Δυτική Θεσσαλονίκη, το πρόβλημα είναι αποκεντρωμένο: δεκάδες παράνομες χωματερές είναι διάσπαρτες, με πλαστικά, λάστιχα, ξύλα και μπαταρίες να λειτουργούν ως επικίνδυνη καύσιμη ύλη. Στον Δήμο Εχεδώρου η απόρριψη μπαζών είναι καθημερινό φαινόμενο», ενώ στον Δήμο Δέλτα οι ανεξέλεγκτες χωματερές ξεφυτρώνουν καθημερινά.
Όταν μια περιοχή δέχεται συστηματικά αυτό που η υπόλοιπη κοινωνία αποβάλλει, δεν αλλοιώνεται μόνο το τοπίο της, αλλά και η ίδια η θέση των ανθρώπων της μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Οι κάτοικοι του Θριασίου και της Δυτικής Θεσσαλονίκης δεν είναι απλώς άνθρωποι που ζουν δίπλα σε απόβλητα. Γίνονται οι ίδιοι, στη λογική του συστήματος, μια μορφή «απόβλητου» πληθυσμού, μεταμορφώνονται σε ανθρώπινο υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κίνδυνο, ρύπανση και θάνατο χωρίς πολιτικό κόστος, γιατί κανείς δεν λογοδοτεί απέναντί τους όπως θα λογοδοτήσει απέναντι σε μια εύπορη. γειτονιά της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης. Στην πράξη, η ζωή τους αποτιμάται λιγότερο: το δείχνει η απουσία στοιχειωδών υποδομών, οι τεράστιες γκρίζες ζώνες αδειοδότησης, ο ένας πυροσβεστικός κρουνός για χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα, η διαφορά απέναντι στην αλυσίδα επαναλαμβανόμενων ατυχημάτων. Οι κάτοικοι αυτών των περιοχών δεν αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι πολίτες με τα δικά τους δικαιώματα, αλλά ως μια αναλώσιμη υποδομή, μια «κοινότητα απόβλητων ανθρώπων».
Τι θα άλλαζε πραγματικά το καθεστώς αυτό;
Θα έρθει η ώρα να αναγνωρίσουμε τις ζώνες θυσίας στην Ελλάδα αλλά και να συμφωνήσουμε στην ανάγκη να αντιμετωπίσουμε τους κατοίκους τους ως πληθυσμούς που πρέπει άμεσα να ανακουφιστούν. Το να ονομάσουμε αυτά που συμβαίνουν αποτελέσματα πολιτικής και ταξικής επιλογής, και όχι ατυχήματα, είναι το πρώτο βήμα. Το δεύτερο βήμα είναι να διαμορφωθεί ένας νέος δεσμευτικός χωροταξικός σχεδιασμός, με τις αρχές της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης στο κέντρο του, που να θέτει ανώτατα όρια συγκέντρωσης επικίνδυνων δραστηριοτήτων ανά περιοχή, ξεκινώντας από την απαγόρευση νέων βιομηχανικών δραστηριότητες στο Θριάσιο και τη Δυτική Θεσσαλονίκη. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα πρέπει να διαμοιράζονται, όταν δεν μπορούν να προβληθούν, και όχι να σταθούν στους ίδιους δήμους και ανθρώπους επί δεκαετίες. Ένα τρίτο απαραίτητο βήμα είναι να διαμορφωθεί ένα ασφαλές καθεστώς αδειοδότησης, ειδικά για τις μονάδες ανακύκλωσης, με ουσιαστικούς ελέγχους. Και φυσικά, πρώτος σε προτεραιότητα, είναι να αποκεντρωθεί επιτέλους η διαχείριση των στερεών αποβλήτων, με σοβαρή συζήτηση που περιορίζεται στην πηγή του όγκου των απορριμμάτων και των μονάδων επεξεργασίας που ελαχιστοποιούνται ότι καταλήγει σε ΧΥΤΑ. Τελευταίο, αλλά όχι σε σημασία, η χώρα πρέπει να δει τελείως διαφορετικά και πιο ουσιαστικά το ρόλο των εργατικών σωματείων και των τοπικών κοινοτήτων στην προστασία του περιβάλλοντος και τη δημόσια υγεία, έτσι ώστε φωνές όπως αυτή του Εργατικού Κέντρου Ελευσίνας-Δυτικής Αττικής να λαμβάνονται υπόψιν προληπτικά και όχι μόνο μετά τις καταστροφές.
Χρειαζόμαστε πάνω από όλη την πολιτική βούληση που να αναγνωρίσει ότι το Θριάσιο και η Δυτική Θεσσαλονίκη δεν είναι «περιοχές με προβλήματα» αλλά ζώνες θυσίας που δημιουργήθηκαν συνειδητά. Και που μπορούν, εξηγούν συνειδητά, να ανακουφιστούν, πριν να θρηνήσουμε πολλές ακόμα «Βιολάντες» .
(Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας. Το νέο του βιβλίο με τίτλο « Waste Side Stories Απόβλητοι – Απόβλητα και Μεταβολικά Ρήγματα» (εκδόσεις Τόπος) κυκλοφορεί ήδη στα βιβλιοπωλεία)
