Υπάρχουν ντοκιμαντέρ που σε πληροφορούν. Και υπάρχουν ντοκιμαντέρ που σε αλλάζουν, λιγότερο ή περισσότερο. Το “Mankind's Folly – Η ύβρις της ανθρωπότητας” του Γιώργου Αυγερόπουλου ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι απλώς μια ταινία για την κλιματική αλλαγή. Είναι ένας μεγεθυντικός φακός που μας δείχνει, με υψηλή αισθητική και βαθιά τεκμηρίωση, ποιος κρατάει το τιμόνι του κόσμου, πως οδηγεί και προς τα πού οδεύουμε ολοταχώς.
Ο Γιώργος Αυγερόπουλος δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Έχει γυρίσει δεκάδες κοινωνικοπολιτικά ντοκιμαντέρ και έχει τιμηθεί με 40 διεθνή βραβεία σε κινηματογραφικά φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο. Και αν τυχόν δεν το έχετε δει, επιτρέψτε μου να σας συστήσω να δείτε οπωσδήποτε και το "Agorá - Από τη Δημοκρατία στις Αγορές", μία βαθιά ανατομία της ελληνικής κρίσης, που εξετάζει τις εξελίξεις στη χώρα μας την περίοδο 2010 – 2014. Το "Agorá” χαρακτηρίστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα ντοκιμαντέρ του 2015 από το γερμανικό Haus des Dokumentarfilms.
Ωστόσο η νέα του δουλειά, το “Mankind's Folly” φέρνει στο προσκήνιο το θέμα της κλιματικής αλλαγής με ολοκληρωμένο, συνεκτικό αλλά και σοκαριστικό τρόπο. Ξεκινώντας από την καθημερινή ζωή ανθρώπων στην Αλάσκα και τη Σιβηρία, το ντοκιμαντέρ φέρνει σε πρώτο πλάνο την σταδιακή τήξη του permafrost, του αιωνίως παγωμένου εδάφους και υπεδάφους που καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο της ξηράς του βόρειου ημισφαιρίου. Ο Αυγερόπουλος ταξιδεύει ως εκεί που λίγοι δημοσιογράφοι τολμούν να φτάσουν, κυριολεκτικά και μεταφορικά, και φέρνει πίσω εικόνες που δεν ξεχνάς εύκολα: έδαφος που βυθίζεται, κτήρια που γέρνουν, λίμνες που «βράζουν» φυσαλίδες μεθανίου, ρυάκια από λιωμένο permafrost, τάφους που πλημμυρίζουν.
Πρόκειται ίσως για την πιο αθόρυβη και επικίνδυνη βόμβα που κάθεται ακριβώς κάτω από τα πόδια μας. Μέσα του είναι αποθηκευμένες τεράστιες ποσότητες μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα, αερίων που, αν αποδεσμευθούν μαζικά, θα επιταχύνουν την κλιματική αλλαγή με τρόπο που κανένα ανθρώπινο σχέδιο δεν θα μπορεί πλέον να διαχειριστεί ή να αντιστρέψει.
Αυτό που κάνει το ντοκιμαντέρ εξαιρετικό δεν είναι μόνο η εικόνα, αν και αυτή από μόνη της αξίζει κάθε δευτερόλεπτο παρακολούθησης. Είναι το γεγονός ότι ο Αυγερόπουλος διαπλέκει επιστήμη, πολιτική, γεωπολιτική και την ανθρώπινη καθημερινότητα με τρόπο που μόνο η εξαιρετική δημοσιογραφία επιτυγχάνει. Δεν αποσιωπά τίποτα, αλλά ούτε και κάνει κήρυγμα. Δεν απλοποιεί, αλλά ούτε περιπλέκει ένα τόσο σύνθετο θέμα. Δίνει φωνή σε επιστήμονες, σε κατοίκους, σε εκπροσώπους της βιομηχανίας, και αφήνει τον θεατή να συναγάγει τα συμπεράσματά του.
Θα έλεγα ότι η συνεισφορά του συγκεκριμένου ντοκιμαντέρ είναι σημαντική ακριβώς γιατί τα τελευταία χρόνια, η κλιματική κρίση, που πριν από μια δεκαετία κυριαρχούσε στη δημόσια συζήτηση, υποχώρησε στο περιθώριο. Η ατζέντα γέμισε με πολέμους, πανδημίες, ενεργειακές κρίσεις, οικονομική αστάθεια και την ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια πάνω από όλα. Τυχαία; Σε καμία περίπτωση. Το λόμπι των πετρελαϊκών εταιρειών, ίσως το ισχυρότερο που έχει γνωρίσει η σύγχρονη ιστορία, δεν αγόρασε απλώς χρόνο. Αγόρασε σιωπή. Χρηματοδότησε αμφισβήτηση της κλιματικής αλλαγής. Επηρέασε κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς στις πολιτικές τους. Δελέασε ανθρώπους και κοινότητες στην απάτητο Αρκτικό Κύκλο. Και τελικά, αναδιαμόρφωσε το χάρτη των ορυκτών καυσίμων με έναν τρόπο που να κάνει αναπόφευκτη την επέλαση χιλιάδων νέων γεωτρήσεων και πετρελαιοπηγών.
Τραγική ειρωνεία: εκατοντάδες από τις γεωτρήσεις άντλησης πετρελαίου και φυσικού αερίου γίνονται ήδη, ακριβώς πάνω στο permafrost που λιώνει από τις επιπτώσεις της αλόγιστης χρήσης των ορυκτών καυσίμων. Αυτή η αποκάλυψη του ντοκιμαντέρ σφίγγει το στομάχι: οι εταιρείες γνωρίζουν ότι το permafrost αποσταθεροποιείται. Και ποια είναι η λύση τους; Να αντλούν θερμότητα από το έδαφος, να το ψύχουν τεχνητά κάτω από τα δικά τους κτήρια και υποδομές, ώστε αυτές να παραμείνουν σταθερές. Δεν τους νοιάζει το τι γίνεται γύρω τους, δέκα ή είκοσι μέτρα πέρα από τις υποδομές τους. Αρκεί τα εταιρικά περιουσιακά στοιχεία να είναι ασφαλή.
Και εδώ το ντοκιμαντέρ παύει να είναι απλώς περιβαλλοντικό και γίνεται βαθιά πολιτικό. Γιατί αυτή η εικόνα (το να μένουν σταθερά τα θεμέλια των υποδομών των πολυεθνικών του πετρελαίου, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος γύρω βυθίζεται) δεν είναι μόνο η στρατηγική των πετρελαϊκών εταιρειών. Είναι η ωμή και κυνική λογική των αγορών. Πάρτε για παράδειγμα τις τράπεζες που χρηματοδοτούν ορυκτά καύσιμα ενώ εκδίδουν «πράσινα ομόλογα». Σκεφτείτε τις κυβερνήσεις που κόβουν επιδοτήσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για χάρη της «σταθερότητας των αγορών» και προς όφελος των εισαγωγών LNG. Διαβάστε για τους fund managers που μετρούν τον κίνδυνο για τα χαρτοφυλάκιά τους, όχι για τον πλανήτη. Το μήνυμα είναι πάντα το ίδιο: δεν πειράζει να καταστραφούν τα πάντα γύρω μας, αρκεί να μην τρίξουν τα θεμέλια της κερδοφορίας.
Και προφανώς όλα αυτά δεν αφορούν μόνο όσους έχουν ευαισθησίες για το περιβάλλον. Αφορούν τους εργαζόμενους που βλέπουν να συρρικνώνεται η αγοραστική τους δύναμη ενώ οι εταιρείες ενέργειας καταγράφουν ρεκόρ κερδών. Αφορούν τους αγρότες που μετρούν ξηρασίες και πλημμύρες λόγω κλιματικής αλλαγής. Αφορά τις οικογένειες που πληρώνουν ακριβά το ρεύμα σε μια «ενεργειακή μετάβαση» που δεν συμβαίνει ποτέ αρκετά γρήγορα για αυτές, αλλά πάντα πολύ γρήγορα για τις επενδύσεις των μεγάλων παικτών.
Ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα του «Mankind's Folly» είναι ότι σε συνεπαίρνει εντός του, δεν γίνεται να το παρακολουθείς και να μείνεις αδιάφορος. Σε μία εποχή καταιγισμού πληροφοριών, συχνά σε βαθμό συσκότισης της ουσίας, ο Αυγερόπουλος καταφέρνει κάτι σπάνιο: να σε κάνει να νιώσεις ότι αυτό που βλέπεις σε αφορά. Άμεσα. Τώρα.
Το «Mankind's Folly» δεν είναι ένα ντοκιμαντέρ για τον Αρκτικό Κύκλο, αν και εξελίσσεται σε αυτόν. Είναι ένα ντοκιμαντέρ για τον τρόπο που οργανώνεται η εξουσία στον 21ο αιώνα. Για το ποιος αποφασίζει, ποιος πληρώνει, και ποιος τελικά βυθίζεται, μεταφορικά και κυριολεκτικά. Να το δείτε. Και μετά, να μιλήσετε για αυτό…
