Λίγες εβδομάδες πριν, ένα βίντεο άρχισε να κάνει τον γύρο του διαδικτύου. Ένας Ιρανός στρατιωτικός διοικητής, φτιαγμένος από Lego, τραγουδούσε σε ρυθμούς ραπ, μιλώντας για την κατάρρευση της Αμερικής, ενώ ο Τραμπ παρουσιαζόταν να πέφτει πάνω σε έναν στόχο με το όνομα Έπστάιν. Το βίντεο έγινε viral πολύ γρήγορα και αμέσως ακολούθησαν πολλά ακόμα στην ίδια λογική. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος ο Τραμπ ανάρτησε τις ημέρες του Πάσχα στο Truth Social μια AI εικόνα που τον παρουσίαζε ως μια φιγούρα που παρέπεμπε στον Χριστό. Η ανάρτηση αυτή διαγράφηκε, αλλά είχε ήδη κάνει τον γύρο του κόσμου. Δεν είναι ίσως ο πρώτος πόλεμος στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αφού έχει προηγηθεί ο πόλεμος Ρωσίας - Ουκρανίας, αλλά είναι σίγουρα ένας από τους πρώτους στους οποίους η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει τόσο καθαρά στον πυρήνα της προπαγάνδας.
Σήμερα, ένας όρος που χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα για να περιγράψει αυτό το φαινόμενο είναι το slopaganda, η σύνθεση των λέξεων «slop» (ακατέργαστο, ανούσιο υλικό) και «propaganda». Αναφέρεται σε περιεχόμενο που παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη και εξυπηρετεί προπαγανδιστικούς σκοπούς. Φθηνό, προκλητικό, κατασκευασμένο για να κυκλοφορεί και να γίνεται viral και όχι αναγκαστικά για να πείθει. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Γιατί η πειστικότητα δεν είναι το βασικό ζητούμενο. Σημασία έχει να κερδηθεί η προσοχή, να πλημμυρίσει το feed και να μετατραπεί ο ίδιος ο χρήστης σε φορέα διανομής του μηνύματος.
Η προπαγάνδα σε καιρό πολέμου είναι προφανώς παλιό εργαλείο. Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι η υποδομή, η ταχύτητα παραγωγής, το μηδαμινό κόστος, η αδυναμία ελέγχου. Αυτό που κάποτε απαιτούσε ολόκληρα τμήματα κρατικής επικοινωνίας, σήμερα μπορεί να παραχθεί από ελάχιστους ανθρώπους και να αναπαραχθεί εκατομμύρια φορές πριν οποιοσδήποτε μηχανισμός προλάβει να αντιδράσει.
Αυτό που εντυπωσιάζει στο ιρανικό προπαγανδιστικό οικοσύστημα σήμερα, είναι ότι καταλαβαίνει πολύ καλά τη δύναμη ενός μηνύματος που ξαφνιάζει και τραβά αμέσως την προσοχή. Τα πάρα πολλά Lego βίντεο που κυκλοφορούν πλέον δεν επιχειρούν να μοιάσουν αξιόπιστα και γι’ αυτό επιλέγουν συνειδητά μια αισθητική που αφοπλίζει. Γνώριμες πλαστικές φιγούρες, χαριτωμένα τουβλάκια, ο Τραμπ ως καρικατούρα, ο Νετανιάχου ως Lego κακός, ο Έπστάιν ως υπαινιγμός για όσα υποτίθεται ότι κρύβονται πίσω από τον πόλεμο. Το κεντρικό προπαγανδιστικό μήνυμα είναι απλό και επαναλαμβανόμενο. Στηρίζεται στη διάχυτη αμφιβολία για τα αίτια αυτού του πολέμου και στοχεύει πάνω από όλα στο κοινό της Δύσης. Η ασυμφωνία ανάμεσα στην παιδική μορφή και στο πολεμικό περιεχόμενο είναι ακριβώς το σημείο που τραβά περισσότερο. Ο θεατής, Αμερικανός και μη, χαμηλώνει τις άμυνές του και μοιράζεται το υλικό πριν καν το επεξεργαστεί κριτικά. Γίνεται μέρος αυτής της προπαγανδιστικής μηχανής. Τα views είναι εκατομμύρια. Πάνω σε αυτή την αισθητική ακούγονται στίχοι στα αγγλικά, με ύφος που θυμίζει αμερικανικό trap, σχεδιασμένο να ακούγεται απόλυτα οικείο στο κοινό που στοχεύει. Και πίσω από αυτή την πετυχημένη στρατηγική, βρίσκεται μια βαθύτερη κατανόηση του πώς λειτουργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σήμερα. Το περιεχόμενο κρίνεται σε κλάσματα δευτερολέπτου. Σε αυτό το περιβάλλον, η εικόνα που χτυπά συναισθηματικά, και αυτό τα Lego βίντεο το καταφέρνουν, κερδίζει σχεδόν πάντα απέναντι στην εικόνα που στοχεύει στη λογική. Κάθε κοινοποίηση, ακόμη και από εκείνους που διακωμωδούν το περιεχόμενο, εξυπηρετεί το σκοπό του.
Η γελοιοποίηση και η σάτιρα είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Πώς απαντάς σε έναν πλαστικό Lego Τραμπ που βυθίζεται σε έναν σωρό από φακέλους Επστάιν; Πολλοί μοιράζονται τέτοιο περιεχόμενο γιατί εκφράζει αυτό που θέλουν να πιστεύουν, όχι αναγκαστικά αυτό που θεωρούν αληθινό. Η slopaganda απευθύνεται στη συναισθηματική ταύτιση και εκεί αποδεικνύεται αποτελεσματική. Και φυσικά η αμερικανική απάντηση δεν είναι ιδεολογικά διαφορετική. Είναι απλώς άλλης αισθητικής. Ο Λευκός Οίκος ανέβασε βίντεο που συνδύαζαν πραγματικά πλάνα αεροπορικών επιθέσεων με εικόνες βγαλμένες από το Call of Duty, κάνοντας τον πραγματικό θάνατο να μοιάζει με βιντεοπαιχνίδι. Ιράν και ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τον πόλεμο και ως περιεχόμενο. Το ένα μέσα από παιδικά Lego, το άλλο μέσα από το gaming. Και στις δύο περιπτώσεις, η βία μεταφράστηκε σε format κατανάλωσης. Τα Lego βίντεο του Ιράν και η εικόνα του Τραμπ ως μιας φιγούρας που μοιάζει με τον Χριστό, ανεξάρτητα από το ποιο από τα δύο είναι πιο πετυχημένο, ανήκουν στην ίδια λογική, από αντίπαλα στρατόπεδα. Και τα δύο αντικαθιστούν το επιχείρημα με το σύμβολο, την ανάλυση με το συναίσθημα, την πολιτική πειθώ με την αισθητική πρόκληση. Αυτό είναι ίσως το κρίσιμο στοιχείο της νέας φάσης. Δεν έχουμε απλώς περισσότερη προπαγάνδα. Έχουμε προπαγάνδα πιο φθηνή, πιο γρήγορη, πιο ακαταμάχητη ως θέαμα και γι’ αυτό πιο δύσκολη να αναχαιτιστεί.
Έτσι, ο πόλεμος της αφήγησης διεξάγεται πλέον χωρίς μέτωπο, χωρίς εκεχειρία και η υπογραφή μιας ανακωχής δεν αρκεί για να τον σταματήσει. Γιατί το υλικό μένει, ανακυκλώνεται, επανέρχεται, ξαναμοντάρεται και επιστρέφει στα κινητά μας με νέα μορφή. Στην εποχή της slopaganda, ο πόλεμος συνεχίζεται όσο κυκλοφορούν οι εικόνες και τα βίντεο του.
(Ο Ηλίας Τσαουσάκης είναι Σύμβουλος Στρατηγικής και Επικοινωνίας)
