Ανάμεσα στις 206 ομάδες που έλαβαν μέρος στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2026 ήταν και οι Νήσοι Φερόες. «Τα νησιά των προβάτων» (αυτό σημαίνει στη γλώσσα τους η λέξη «Føroyar») συγκέντρωσαν 12 βαθμούς στον προκριματικό όμιλο, όπου συμμετείχαν. Λίγο έλειψε να αποκλείσουν την Τσεχία και να προκριθούν στα Play-offs, δηλαδή να φτάσουν μία ανάσα από την τελική πρόκριση. Η Εθνική τους ομάδα ποδοσφαίρου, που -σημειωτέον- στον πρώτο επίσημο αγώνα της Ιστορίας τους νίκησε 1-0 τη Δανία, εκπροσώπησε ένα νησιωτικό σύμπλεγμα (18 νησιών), με αυτόνομη διοίκηση, που ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας και έχει πληθυσμό, περίπου 56.000 κατοίκους. Περίπου όσους η Γροιλανδία… Η Γροιλανδία δεν έχει εθνική ομάδα ποδοσφαίρου. Αν είχε, όμως;
Αν η Γροιλανδία είχε Εθνική Ομάδα ποδοσφαίρου, θα έμπαινε στη διαδικασία των προκριματικών του Παγκοσμίου Κυπέλλου, θα πάλευε, θα διεκδικούσε και -γιατί όχι;- θα μπορούσε να πετύχει το όνειρο: δηλαδή, να προκριθεί στην τελική φάση του Μουντιάλ. Αδύνατο; Και για τα νησιά Κουρασάο κάτι τέτοιο φαινόταν αδύνατο. Κι όμως το πέτυχαν. Προκρίθηκαν! Και μάλιστα θα παίξουν στον πέμπτο όμιλο με αντίπαλο τη Γερμανία.
Πρόκειται για… φαντασιώσεις που σπανίως πραγματοποιούνται. Συμβαίνουν, όμως… Και όταν συμβαίνουν, αναδεικνύουν την ομορφιά αυτού του μοναδικού αθλήματος, που όπως ολόκληρος ο αθλητισμός, δίνει την ελπίδα ότι μπορεί να συμβεί το ακατόρθωτο: ο «άθλος». Για να υπάρξει, όμως, αυτή η ελπίδα, η ελπίδα στο όνειρο, δηλαδή, θα πρέπει να υπάρξει μία βασική και αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση: Αυστηροί και αδιαπραγμάτευτοι κανόνες. Δηλαδή, να ισχύσει το Δίκαιο του ποδοσφαίρου.
Ο ρόλος της ΦΙΦΑ
Η διοργανώτρια αρχή του Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι η Παγκόσμια Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία Ποδοσφαίρου (ΦΙΦΑ). Αυτή ορίζει τους κανόνες συμμετοχής και πρόκρισης στην τελική φάση. Όλες οι ομάδες διαγωνίζονται στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου, με τους ίδιους κανόνες. Ο ρόλος της ΦΙΦΑ είναι ο ορισμός και η επίβλεψη αυτών των κανόνων.
Ξεκινώντας από το 1930, όπου έλαβαν μέρος μόλις 13 ομάδες, η διοργάνωση διογκώθηκε σταδιακά και έγινε ένα οικουμενικό αθλητικό, πολιτιστικό και εμπορικό γεγονός. Το 1950 οι συμμετέχουσες έγιναν 16, το 1982 έγιναν 24 και στη συνέχεια 32. Στο ερχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο θα διαγωνιστούν 48 εθνικές.
Το πέρασμα από 16 σε 24
Το 1974, Πρόεδρος της ΦΙΦΑ εκλέγεται ο Βραζιλιάνος Δικηγόρος και επιχειρηματίας Ζοάο Χαβελάνζε. Έγινε ο πρώτος μη Ευρωπαίος που ανέβηκε στη διοικητική κορυφή της Παγκόσμιας Συνομοσπονδίας. Για να το πετύχει αυτό, βασίστηκε στις ψήφους των Αφρικανικών εθνικών ομοσπονδιών, στις οποίες έταξε την αύξηση των ομάδων της «Μαύρης Ηπείρου» στην τελική φάση του Μουντιάλ. Οι Αφρικανοί τον στήριξαν. Ο Χαβελάνζε εκλέχτηκε Πρόεδρος και τήρησε την υπόσχεσή του.
Το 1982, στα γήπεδα της Ισπανίας, οι Αφρικανικές ομάδες «στρίμωξαν» τα μεγάλα ευρωπαϊκά φαβορί και τα απείλησαν με αποκλεισμό. Το Καμερούν αποκλείστηκε από τη δεύτερη φάση του θεσμού, από την Ιταλία λόγω διαφοράς τερμάτων. Πέτυχε ένα γκολ λιγότερο από τη «Squadra Azzurra».
Η Αλγερία νίκησε 2-1 τη Δυτική Γερμανία, η οποία, για να προκριθεί έπρεπε να «στήσει» τον αγώνα με την Αυστρία. To νερό είχε μπει στο… αυλάκι. Στo «iItalia 90», το Καμερούν νίκησε στον εναρκτήριο αγώνα την Πρωταθλήτρια Κόσμου Αργεντινή με 1-0 και έφτασε μέχρι τα προημιτελικά της διοργάνωσης. Στο άθλιο θέαμα των αγώνων του Μουντιάλ της Ιταλίας, οι αγωνιστικές επιδόσεις των «Λιονταριών» έμειναν στη μνήμη των φιλάθλων, ως από τις ελάχιστες καλές αναμνήσεις. Στο προηγούμενο Μουντιάλ, το Μαρόκο παίζοντας σπουδαίο ποδόσφαιρο, έφτασε στους «4». Η διεκδίκηση του ονείρου και, καμιά φορά, η επίτευξή του έχει αυξήσει τη μαγεία των Παγκοσμίων Κυπέλλων. Η νίκη του Δαυίδ απέναντι στον Γολιάθ…
Το 1950, στη Βραζιλία, οι ΗΠΑ κερδίζουν 1-0 την Αγγλία. Το αποτέλεσμα μοιάζει τόσο απίστευτο, που όταν φτάνει στο Λονδίνο το τηλεγράφημα, που μεταδίδει το αποτέλεσμα οι δημοσιογράφοι νόμιζαν ότι είχε γίνει λάθος στην αναγραφή. Αντί να γράψουν Αγγλία – ΗΠΑ 0-1 στις εφημερίδες τους γράφουν Αγγλία – ΗΠΑ 10-1. Οι Ιταλοί ακόμα δεν μπορούν να χωνέψουν την ήττα του 1966, από τη Βόρεια Κορέα, που τους έστειλε πρόωρα στο σπίτι τους.
Γιατί λοιπόν, και η Γροιλανδία, αν είχε Εθνική Ομάδα να μην προκριθεί (ή να μην ελπίζει ότι θα προκριθεί) στην τελική φάση του Μουντιάλ;
Η προϋπόθεση…
Ξαναλέμε, όμως, ότι όλα τα ανωτέρω, τελούν υπό την προϋπόθεση μίας αδιαπραγμάτευτης συνθήκης. Μίας «conditio sine qua non»: της ύπαρξης και εφαρμογής των κανόνων του αθλήματος.
Φανταστείτε τις παραπάνω ιστορίες ανάποδα: Τί θα συνέβαινε αν μετά την ήττα των Άγγλων από τις ΗΠΑ, πήγαιναν οι Άγγλοι και τους έλεγαν: «Σας δίνουμε 3 εκ. βρετανικές λίρες, προκειμένου, παρά την ήττα μας, αντί να παίξετε εσείς στην επόμενη φάση, να παίξουμε εμείς». Ή αν oi Ιταλοί, αντί να επιστρέψουν στη Ρώμη, πρότειναν στους Βορειοκορεάτες μερικά εκατομμύρια λιρέτες, για να συνεχίσουν αυτοί στην επόμενη φάση, παρά το το γκολ του Πακ Ντου Ικ, που τους πλήγωσε αιωνίως…
Σίγουρα, η παγκόσμια ιστορία του ποδοσφαίρου θα είχε στερηθεί δύο από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις και, κυρίως, αντί να μιλάμε σήμερα, για ομορφιά του παγκόσμιου πρωταθλήματος, θα μιλούσαμε για ντροπή.
Είναι προφανές ότι η τήρηση της αδιαπραγμάτευτης εφαρμογής των κανόνων, η εφαρμογή του Δικαίου προστατεύτηκε η μαγεία του ποδοσφαίρου και νομιμοποιήθηκαν οι συμβολισμοί του. Αυτοί οι συμβολισμούς, εν τέλει, έχουν καταστήσει το «Football», ως «το παγκόσμιο παιχνίδι». Και αυτοί επιτρέπουν και στη ΦΙΦΑ να δρέπει τους οικονομικούς καρπούς, που προέρχονται από την εκμετάλλευσή του.
Περαιτέρω, αυτοί οι συμβολισμοί έχουν αναγάγει και τη ΦΙΦΑ, αλλά και την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, σε παντοδύναμους υπερεθνικούς οργανισμούς, με παγκόσμια πολιτική επιρροή.
Μουντιάλ 2026: Πισογύρισμα;
Τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Πρόεδρος της ΦΙΦΑ Τζιάνι Ινφαντίνο, μετέτρεψε την κλήρωση των ομίλων του ερχόμενου Παγκοσμίου Κυπέλλου, σε ένα πρωτόγνωρο πανηγυράκι υπέρ του Προέδρου Τραμπ. Σε μία από τις χειρότερες στιγμές της ιστορίας των Μουντιάλ, ανάμεσα στα άλλα, απένειμε στον Πρόεδρο των ΗΠΑ το «Βραβείο Ειρήνης της ΦΙΦΑ». Ένα έπαθλο που για πρώτη φορά θεσμοθετήθηκε. Των… τεμενάδων του Ινφαντίνο προς τον Τραμπ είχε προηγηθεί η ενοικίαση των γραφείων της ΦΙΦΑ στον πύργο του Τραμπ στη Νέα Υόρκη. Με αυτόν τον τρόπο, ο Πρόεδρος της ΦΙΦΑ εξασφάλισε διευκολύνσεις για τη διοργάνωση του Μουντιάλ στις ΗΠΑ, όπως, για παράδειγμα, τη χορήγηση βίζα στους φιλάθλους χωρών ανεπιθύμητους στον Πλανητάρχη.
Είναι η πρώτη φορά, ίσως, που μία από τις δύο υπερεθνικές οντότητες (ΦΙΦΑ, ΔΟΕ) υποκλίνονται σε μία χώρα (ακόμα και στις ΗΠΑ), προκειμένου να εξασφαλιστεί η επιτυχία μίας κορυφαίας αθλητικής διοργάνωσης. Μέχρι σήμερα, η πρακτική ήταν οι χώρες (όσο μεγάλες και αν είναι) να υποκλίνονται ή έστω να σέβονται τη ΦΙΦΑ ή τη ΔΟΕ. Οι παλαιότεροι θυμούνται πώς έρχονταν οι ελεγκτές της ΔΟΕ στην Ελλάδα, επιδεικνύοντας κίτρινες και κόκκινες κάρτες, αναφορικά με την πορεία της ολυμπιακής προετοιμασίες. Και όλοι γνωρίζουν, τη σπουδή που έδειξαν οι αξιωματούχοι της ισχυρής Κίνας, για να κάνουν αντίστοιχα χατίρια, κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου.
Το 2026 οι ρόλοι αντιστράφηκαν…
Ο Ινφαντίνο ανέτρεψε τις ισορροπίες. Δημιούργησε ένα αρνητικό προηγούμενο. Έκανε ένα δεδικασμένο που υπέταξε το ποδόσφαιρο στη νέα τάξη πραγμάτων, που έχει επιβάλει ο Τραμπ.
Μέχρι σήμερα, αν η Γροιλανδία είχε Εθνική ομάδα, θα μπορούσε να λάβει μέρος στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Θα μπορούσε να προκριθεί στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις ΗΠΑ και να τις κερδίσει με… 1-0. Ακριβώς όπως οι ΗΠΑ νίκησαν 1-0 την Αγγλία, το 1950.
Από σήμερα, όμως, αν η Γροιλανδία είχε Εθνική ομάδα, θα μπορούσε να λάβει μέρος στα προκριματικά και να προκριθεί στην τελική φάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις ΗΠΑ και να τις κερδίσει με 1-0. Θα μπορούσε όμως, και να έρθει ο Πρόεδρος Τραμπ και να πει: «Αν δεν αλλάξει το σκορ και από 1-0 υπέρ της Γροιλανδίας, δε γίνει 0-2 υπέρ των ΗΠΑ, θα απελάσω τους παίκτες και τον προπονητή της». Μετά τις πρόσφατε υποκλίσεις του κου Ινφαντίνο στον Τράμπ πολύ αμφιβάλλω αν θα αντιδρούσε.
Λένε, ότι δεν υπάρχει Διεθνές Δίκαιο. Ή αν υπάρχει είναι το Δίκαιο του Ισχυρού. Και πάντοτε, υπήρχε ο αθλητισμός, εν προκειμένω το ποδόσφαιρο, που υποστήριζε και συμβόλιζε ότι υπάρχει Δίκαιο, το οποίο τηρείται. Και όταν τηρείται ο πιο αδύνατος έχει δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, στην ελπίδα και στη νίκη. Γι΄ αυτό, άλλωστε μπορούσε ο αθλητισμός να περνάει τα πιο ισχυρά μηνύματα της Ειρήνης, της Αλληλεγγύης, της Άμιλλας, των πιο διαχρονικών παγκόσμιων αξιών, ακόμα και στις πιο δύσκολες μέρες.
Κάποτε, στις φυλακές του Ρόμπιν Άιλαντ, στη Νότια Αφρική διοργάνωναν πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Και είχαν αποφασίσει ότι οι κανόνες του αθλήματος θα τηρούνται απαρέγκλιτα, διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μάθαιναν οι άνθρωποι να τηρούν τους κανόνες, όταν κάποτε θα απελευθερωνόταν η Νότια Αφρική από τα δεσμά του Απαρτχάιντ. Και όσο και αν φαινόταν ακατόρθωτο εκείνες τις μαύρες ημέρες, αποδείχθηκε ότι ήταν δυνατή και η οικοδόμηση ενός νέου ελεύθερου Κράτους. Και αν κατέστη δυνατό το αδύνατο, συνέβη, διότι αυτοί που πίστεψαν στην Ελευθερία και τη Δημοκρατία τήρησαν τους κανόνες του Δικαίου. Όλους ανεξαιρέτως τους κανόνες. Ακόμα και αυτούς του ποδοσφαίρου!
Οι μέρες που περνάμε μοιάζουν και είναι μαύρες. Η παράδοση (και) του παγκόσμιου ποδοσφαίρου στον Τραμπ, σίγουρα δεν είναι το χειρότερο επεισόδιο από όσα ζούμε. Έχει όμως, έναν ισχυρό συμβολισμό με αρνητικό πρόσημο.
Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, καλό είναι να μην ξεχνάμε, ότι, στο τέλος της ημέρας, δύο ομάδες μπαίνουν στο γήπεδο, παίζουν μπάλα, αγωνίζονται για το καλύτερο αποτέλεσμα. Θα κερδίσουν ή θα χάσουν. Θα στείλουν το μήνυμα, όπως πάντα, ότι το ποδόσφαιρο είναι εδώ, ο αθλητισμός είναι εδώ, με τους δικούς του κανόνες και τις δικές του αξίες. Και όπως η Γροιλανδία θα μπορούσε, αν είχε Εθνική Ομάδα, να κερδίσει τις ΗΠΑ, άλλο τόσο, είναι εφικτό να ξανάρθουν καλύτερες μέρες.
Κάποτε οι άνθρωποι πίστεψαν ότι όπως υπάρχουν νόμοι που διέπουν τη φύση και καθορίζουν την αρμονία τους, έτσι υπάρχουν και κάποιοι άλλοι νόμοι που διέπουν τις κοινωνίες των ανθρώπων και τις κάνουν να λειτουργούν αρμονικά. Με μία τέτοια αντίληψη εφαρμόστηκαν οι αρχές του Διαφωτισμού και οικοδομήθηκαν ελεύθερες κοινωνίες.
Ποιος ξέρει αν, οι νόμοι, οι κανόνες και οι αξίες του αθλητισμού, κάποια μέρα βοηθήσουν να ξαναβγεί ο άνθρωπος από το σκοτάδι της εποχής μας.
(Κώστας Καρβουναρίδης - Δικηγόρος – Μάστερ Αθλητικού Δικαίου και Μάνατζμεντ Διεθνές Κέντρο Αθλητικών Σπουδών CIES – FIFA)
