Σκαρφαλωμένο στις ελβετικές Αλπεις, το Νταβός είναι παγκοσμίως γνωστό για δύο λόγους: ως πηγή έμπνευσης του Τόμας Μαν στο περίφημο έργο του «Το Μαγικό Βουνό», όπου περιγράφει την ατμόσφαιρα των ευρωπαϊκών ελίτ παραμονές Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου· και ως Μέκκα της παγκοσμιοποίησης, τόπος συνάντησης πολιτικών ηγετών και πολυεθνικών της Δύσης από το 1971, στα ετήσια συμπόσια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF). Στη φετινή συνάντηση του WEF, την εβδομάδα που πέρασε, η Αμερική του Τραμπ εκφώνησε τον επικήδειο της παγκοσμιοποίησης και γύρισε την ανθρωπότητα πίσω στην εποχή της σύγκρουσης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων του δυτικού κόσμου, το δυσοίωνο προοίμιο της οποίας περιέγραψε με μαεστρία ο Τόμας Μαν.
Αρκτική στροφή
Το δεκαπενθήμερο που προηγήθηκε, ο Ντόναλντ Τραμπ, έχοντας πάρει αέρα από την επίδειξη δύναμης στη Βενεζουέλα, είχε καταφέρει κάτι μέχρι χθες αδιανόητο: εκεί που όλοι περιμέναμε ότι το αποφασιστικό τεστ για τη χάραξη των νέων σφαιρών επιρροής μεταξύ Δύσης, Ρωσίας και Κίνας θα κρινόταν στην Ουκρανία ή στην Ταϊβάν, ο Αμερικανός πρόεδρος κατάφερε να το μεταφέρει σε μια παγωμένη νήσο, με πληθυσμό που δεν γεμίζει καν ένα ΟΑΚΑ και με αντιπάλους τους δύο πυλώνες αυτού που συνεχίζουμε, με τη δύναμη της αδράνειας, να αποκαλούμε «Δύση», τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Μέχρι την περασμένη Τετάρτη επέμενε ότι θα προσαρτήσει τη Γροιλανδία, ευρωπαϊκό έδαφος, είτε με εξαγορά είτε με στρατιωτική βία και απειλούσε με εμπορικό πόλεμο ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων της Βρετανίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας, που αντιτάσσονταν στα σχέδιά του.
Τελικά τα χειρότερα αποφεύχθηκαν, μέχρι νεωτέρας. Από το βήμα του Νταβός, ο Τραμπ έκανε άλλη μία από τις συνηθισμένες του κυβιστήσεις, διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα προσφύγει σε στρατιωτική βία, ενώ λίγο αργότερα, ύστερα από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, πήρε πίσω τις απειλές για πόλεμο δασμών, λέγοντας ότι υπήρξε ένα «πλαίσιο συμφωνίας» που ικανοποιεί τις βασικές αξιώσεις του. Ρεπορτάζ διεθνών μέσων ανέφεραν ότι η κυοφορούμενη συμφωνία θα προβλέπει αμερικανική κατοχή στην ήδη υπάρχουσα βάση του Πιτουφίκ και σε άλλα τμήματα του νησιού όπου θα γίνουν γιγαντιαίες βάσεις των ΗΠΑ, κατά το πρότυπο των βρετανικών βάσεων της Δεκελείας και του Ακρωτηρίου στην Κύπρο. Επιπλέον, θα προβλέπεται συνεκμετάλλευση κοιτασμάτων σπανίων γαιών και άλλων πολύτιμων ορυκτών με την Ευρώπη.
Μπορεί η σημαία του ΝΑΤΟ να μην υπεστάλη στο Νταβός, αλλά από την περασμένη Τετάρτη κυματίζει μεσίστια. Ακόμη κι αν αφήσουμε κατά μέρος τα εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσον θα επιτευχθεί, τελικά, συμφωνία, η εμπρηστική ομιλία του Τραμπ έκαψε και τα τελευταία υπολείμματα διατλαντικής αλληλεγγύης. Ο Αμερικανός πρόεδρος είπε στο κεραυνοβολημένο ακροατήριό του ότι «χωρίς την Αμερική (στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), όλοι εσείς θα μιλούσατε τώρα γερμανικά, ίσως και λίγα γιαπωνέζικα». Σε ύφος Δον Κορλεόνε, προειδοποίησε ότι «μπορούν (οι Ευρωπαίοι) να πουν “ναι”, οπότε θα τους είμαστε πολύ ευγνώμονες, ή μπορούν να πουν “όχι”, οπότε θα το θυμόμαστε». Η απειλή πήρε πιο συγκεκριμένο χαρακτήρα όταν έκανε σαφές ότι από εδώ και στο εξής η βοήθεια στην Ουκρανία “είναι υπόθεση της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ», όχι των ΗΠΑ.
Η αυτοκρατορική αλαζονεία διακατείχε και τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος μία μέρα νωρίτερα, όταν ρωτήθηκε αν φοβάται την αντίδραση των Ευρωπαίων στον εμπορικό πόλεμο που απειλούσε να τους κηρύξει η Ουάσιγκτον, απάντησε: «Φαντάζομαι ότι θα συγκροτήσουν μια επίφοβη ομάδα εργασίας, που φαίνεται να είναι το πιο ισχυρό όπλο τους». Αλλά ο Τραμπ ήταν εκείνος που ξεπέρασε κάθε όριο, μαστιγώνοντας από το βήμα του Νταβός τους Ευρωπαίους με φρασεολογία ακροδεξιού χούλιγκαν.
«Κακά γονίδια»
«Αρκετές περιοχές της Ευρώπης έχουν γίνει εντελώς αγνώριστες», υποστήριξε, λόγω της «ανεξέλεγκτης, μαζικής μετανάστευσης». Ο άνθρωπος που πρόσφατα μιλούσε για «γενοκτονία των λευκών στη Νότια Αφρική», είπε τώρα ότι «έχουμε (στη Δύση) πολλά κακά γονίδια» λόγω των αλλοφύλων μεταναστών, νομιμοποιώντας τον ωμό και ξεκάθαρο ρατσισμό της εποχής όπου ο Ράντγιαρντ Κίπλινγκ έγραφε ποίημα για το βαρύ «Φορτίο του Λευκού Ανθρώπου» (White Man’s Burden) να εκπολιτίσει τις κατώτερες φυλές.
Η ακραία επιθετική και ταπεινωτική συμπεριφορά του Τραμπ αναγκάζει τους Ευρωπαίους να αναπτύξουν κάποιου είδους σπονδυλική στήλη, το θέλουν δεν το θέλουν. Η πολιτική και αμυντική χειραφέτηση της Ευρώπης από την Αμερική προβάλλει ως μονόδρομος, καθώς γάμος με το στανιό δεν γίνεται. Με την πολιτική του ειδικά στο θέμα της Γροιλανδίας ο Τραμπ κατάφερε να φέρει στο στρατόπεδο των επικριτών του ακόμη και τον Κιρ Στάρμερ, πρωθυπουργό της κατά κανόνα δεδομένης Βρετανίας, με την ακύρωση του Brexit να εγγράφεται ως πιθανή εξέλιξη στον ορίζοντα.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή χειραφέτηση είναι ένας δρόμος στρωμένος με πολλές νάρκες. Η σημερινή Ευρώπη εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την Αμερική στο πεδίο της ασφάλειας και υστερεί κατά πολύ στο οικονομικό πεδίο, ειδικά στην ψηφιακή οικονομία, ενώ φρόντισε η ίδια να γίνει ενεργειακός όμηρος των ΗΠΑ από τη στιγμή που αποφάσισε να αντικαταστήσει το φθηνό φυσικό αέριο της Μόσχας με το ακριβό LNG της Ουάσιγκτον. Επιπλέον, κάθε προσπάθεια χειραφέτησης από τον υπερατλαντικό Μεγάλο Αδελφό απειλεί να προκαλέσει ρήγμα στις γραμμές της, όπως είχε γίνει και το 2003, όταν ο γαλλογερμανικός πυρήνας αντιστάθηκε στον πόλεμο του Μπους κατά του Ιράκ.
Προς την Κίνα
Εξίσου δύσκολα είναι, όμως, τα διλήμματα και για την Αμερική. Η ωμά ιμπεριαλιστική πολιτική του Τραμπ καταλήγει να αποξενώνει ακόμη και τους πιο στενούς συμμάχους του, στρέφοντάς τους στην αγκαλιά των ανταγωνιστών του. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Καναδά, τον οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος εννοεί να μετατρέψει, στα όνειρά του, σε 51η Πολιτεία των ΗΠΑ. Ο Καναδάς διεξάγει το 75% του εξωτερικού εμπορίου με τις ΗΠΑ, ο στρατός του είναι πολύ στενά συνδεδεμένος με τον αμερικανικό και ο πρωθυπουργός του, Μαρκ Κάρνεϊ, είναι πρώην στέλεχος της Goldman Sachs. Οι σχέσεις της χώρας με την Κίνα «πάγωσαν» το 2018, επί πρώτης προεδρίας Τραμπ, όταν ο Καναδάς, με απαίτηση των ΗΠΑ, συνέλαβε τη Μενγκ Ουαντζού, διευθύντρια του κινεζικού μεγαθηρίου Huawei, στο αεροδρόμιο του Βανκούβερ.
Προ ημερών, όμως, ο Μαρκ Κάρνεϊ επισκέφθηκε το Πεκίνο, όπου υπέγραψε συμφωνία «στρατηγικής συνεργασίας», κρίνοντας ότι η Κίνα είναι περισσότερο αξιόπιστος εταίρος και λιγότερο επικίνδυνος ανταγωνιστής για τη χώρα του από τον μεγάλο γείτονά της. Στο Νταβός, ο Κάρνεϊ αποθεώθηκε διακηρύσσοντας το τέλος της Pax Americana και καλώντας τις μεσαίες δυνάμεις του πλανήτη να συνεργαστούν απέναντι στον φορέα του μονομερούς ηγεμονισμού (ονόματα δεν λέμε, οικογένειες δεν θίγουμε), γιατί «αν δεν είμαστε στο τραπέζι, θα είμαστε στο μενού».
Αργά ή γρήγορα, ο Τραμπ ή άλλα κέντρα ισχύος στην Αμερική θα συνειδητοποιήσουν πόσο δίκιο είχε ο Ταλεϋράνδος όταν έλεγε ότι μπορεί κανείς να κάνει πολλά πράγματα με τις ξιφολόγχες, αλλά όχι να καθίσει πάνω τους.
(Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Η Καθημερινή» της Κυριακής)
