Μόλις δυο μέρες πριν επιβεβαιώθηκε η διεξαγωγή μεγάλης άσκησης με πυρηνικά όπλα υπό την επίβλεψη του προέδρου Πούτιν. Στην άσκηση δοκιμάστηκαν οι δυνατότητες χερσαίων, θαλάσσιων και εναέριων μέσων τα οποία μπορεί να εκτοξεύσουν πυρηνικά.
Τις ίδιες σχεδόν μέρες έγινε μεγάλη νατοϊκή άσκηση στην οποία δοκιμάστηκε η ετοιμότητα πυρηνικού πλήγματος και το σύστημα προειδοποίησης.
Και οι δυο πλευρές ανακοίνωσαν ότι οι ασκήσεις ήταν στο πλαίσιο του ετήσιου προγραμματισμού αλλά τα μηνύματα ήταν σαφή από την ρωσική και νατοϊκή πλευρά.
Η ρωσική άσκηση περιλάμβανε εκτόξευση χερσαίου διηπειρωτικού πυραύλου Yars από το πεδίο εκτοξεύσεων του Plesetsk (βόρεια της Μόσχας) στο πεδίο ασκήσεων Kura της χερσονήσου Kamtsatka στον Ειρηνικό. Επιπλέον εκτοξεύθηκε πύραυλος Sineva από πυρηνικό υποβρύχιο στη Θάλασσα του Μπάρεντς καθώς και πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς κρουζ από αεροσκάφη Tu-95MS.
Το σύστημα Yars με εμβέλεια 11.000 χλμ είναι η ραχοκοκαλιά των χερσαίων εκτοξευτών από υπόγεια σιλό ή από κινητή βάση σε φορτηγό αυτοκίνητο. Ο Sineva με εμβέλεια 8.000-11.000 χλμ, χρησιμοποιείται στα υποβρύχια του βόρειου στόλου της Αρκτικής ενώ το αεροσκάφος Tu-95 σε διάφορες παραλλαγές χρησιμοποιείται για την εκτόξευση συμβατικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στην Ουκρανία.
Ο αναπληρωτής πρόεδρος της επιτροπής άμυνας της ρωσικής Δούμας Α. Ζουραβλιόφ υποστήριξε ότι σκοπός της άσκησης ήταν ‘’να υπενθυμίσει με ποιόν έχουν να κάνουν επειδή κάποιοι σκέφτονται όπως ο Πολωνός ΥΠΕΞ που ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να καταρρίψει το αεροσκάφος του Πούτιν που θα τον μετέφερε στη Βουδαπέστη’’.
Η άσκηση του ΝΑΤΟ Steadfast Noon έγινε από 13-24 Οκτωβρίου με κέντρο ελέγχου στην Ολλανδία και διεξαγωγή στους εναέριους χώρους του Βελγίου, Ηνωμένου Βασιλείου, Δανίας και Βόρεια Θάλασσα. Συμμετείχαν 70 αεροσκάφη διπλής χρήσης από 14 χώρες καθώς και αμερικανικά βομβαρδιστικά Β-52.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά η Βόρεια Κορέα εκτόξευσε βαλλιστικό πύραυλο για πρώτη φορά έπειτα από πέντε μήνες ενώ επίκειται την 31 Οκτωβρίου η σύνοδος της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) και από τον Ιούλιο ο νέος νοτιοκορεάτης πρόεδρος Λι-Τζε-Μιούνγκ θέλει αναθέρμασνη των διμερών σχέσεων και εγκατάλειψη της σκληρής γραμμής του προκατόχου του.
Την 16 Ιουλίου 2025, σύμφωνα με το Bloomberg, έγινε για πρώτη φορά από το 2008, μεταφορά τακτικών πυρηνικών όπλων από τις ΗΠΑ στο Ηνωμένο Βασίλειο, στο πλαίσιο ‘’αλληλεγγύης’’ και λόγω της ρωσικής απειλής.
Τα όπλα ήταν της κατηγορίας Β61-12, νεότερα τακτικά πυρηνικά που μπήκαν στο αμερικανικό οπλοστάσιο από το 2022 με ισχύ 0,3 Kilotons, 0,5 KT, 10 KT, 50 KT. Υπόψη ότι η βόμβα στη Χιροσίμα ήταν 15 ΚΤ (αντίστοιχο 15.000 τόνων κοινής εκρηκτικής ύλης).
Τα συγκεκριμένα τακτικά πυρηνικά μπορούν να μεταφερθούν από τροποποιημένα αεροσκάφη F-16, F-15, Tornado, F-35, B-52, Β-2.
Τα τακτικά πυρηνικά δεν υπάγονται στη συμφωνία New START που αφορά τα διηπειρωτικά όπλα, η οποία λήγει τον Φεβρουάριο του 2026 και δόθηκε από την ρωσική πλευρά μονομερής παράταση για ένα χρόνο ενώ αναμένεται η αμερικανική απάντηση.
Στην Ευρώπη, σύμφωνα με την FAS-Federation of American Scientists, που θεωρείται η πιο έγκυρη πηγή για τα πυρηνικά, υπάρχουν 100 αποθηκευμένα τακτικά πυρηνικά παλαιότερου τύπου Β-61 στο Volkel της Ολλανδίας (15), στο Kleine Brogel του Βελγίου (15), στο Buchel της Γερμανίας (15), στο Ghedi Torre και στο Aviano της Ιταλίας (15) και στο Incirlik της Τουρκίας (20) ενώ υπάρχουν άλλοι οκτώ αποθηκευτικοί χώροι, κενοί για την ώρα, με ετοιμότητα υποδοχής, περιλαμβανομένου του αεροδρομίου του Αράξου.
Τα νέα τακτικά πυρηνικά Β61-12 που μεταφέρθηκαν στο Η.Β. ενισχύουν το πυρηνικό νατοϊκό οπλοστάσιο, δίνουν δυνατότητα προσβολής στόχων με ακρίβεια 30 μέτρων αντί των 170 μέτρων στα υπάρχοντα και δυνατότητα καταστροφής υπόγειων εγκαταστάσεων.
Η ραδιενεργός διασπορά που προκαλείται είναι μειωμένη σε σχέση με τα παλιότερα ακόμη και κατά 98%, κάτι που τα κάνει ‘’λιγότερο θανατηφόρα’’ στις γύρω περιοχές και επόμενα πιο ‘’εύκολα χρησιμοποιήσιμα’’ στις σημερινές συνθήκες.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν περίπου 230 τακτικά πυρηνικά ενώ η Ρωσία αρκετά περισσότερα, υπολογίζονται σε 1816.
Σύμφωνα με το FAS και το SIPRI υπάρχουν 12.241 πυρηνικές κεφαλές, παγκόσμια. Εξ αυτών 3.912 είναι επιχειρησιακά έτοιμες. Από αυτές οι 2.100 που ανήκουν στις ΗΠΑ, Ρωσία, Μ. Βρετανία και Γαλλία είναι σε υψηλή ετοιμότητα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε σύντομο χρόνο.
Παρότι το συνολικό απόθεμα πυρηνικών παραμένει σταθερό υπάρχει ποιοτική διαφορά κάθε χρόνο γιατί οι χώρες τα αναβαθμίζουν και κάποιες όπως η Κίνα τα αυξάνει σημαντικά.
Ειδικά τα τακτικά πυρηνικά, τα οποία δεν υπόκεινται σε κανένα μέτρο ή συμφωνία ελέγχου, αναβαθμίζονται ώστε να έχουν μικρότερη ραδιενεργό διασπορά, μεγαλύτερη ακρίβεια στο στόχο και να μπορούν να χρησιμοποιούνται από τις τακτικές μονάδες και όχι μόνο από τις στρατηγικές. Αυτό σημαίνει αποκέντρωση στους τακτικούς διοικητές και επόμενα μεγαλύτερο κίνδυνο από ‘’πρωτοβουλία’’ ή λάθος.
Παράλληλα, αυξάνει η ισχύς των συμβατικών όπλων όπως τα ρωσικά θερμοβαρικά που χρησιμοποιούνται στην Ουκρανία και αφαιρούν το οξυγόνο όπου πέσουν. Κάτι πιο ισχυρό από τις παλιές βόμβες ναπάλμ.
Αυτή η σύγκλιση στα καταστρεπτικά αποτελέσματα τακτικών πυρηνικών και συμβατικών όπλων αμβλύνει τις διαφορές και δίνει επιχειρήματα στους υποστηριχτές των πυρηνικών να ισχυρίζονται ότι είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν (usable), χωρίς να γενικευθεί ο πόλεμος. Προφανώς πρόκειται για παραπλάνηση.
Για παράδειγμα ένα μικρό τακτικό πυρηνικό ισχύος 0,3 ΚΤ μπορεί να καταστρέψει μια μικρή πόλη και να σκοτώσει 2.000 ανθρώπους ενώ η ραδιενεργός διασπορά θα είναι η μισή από την Χιροσίμα, όπου σκοτώθηκαν 70.000 άνθρωποι από βόμβα 15 ΚΤ.
Όμως είναι σίγουρο ότι θα ενεργοποιηθεί αυτοματισμός και θα επεκταθεί η ρίψη πυρηνικών όπλων. Τα τακτικά θα ακολουθήσουν πύραυλοι μεσαίου βεληνεκούς που μπορεί να πλήξουν οποιαδήποτε πόλη της Ευρώπης και αυτούς οι διηπειρωτικοί που μπορεί να πλήξουν οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το 30% των υπαρχόντων πυρηνικών μπορεί να καταστρέψει ολοκληρωτικά τον πλανήτη.
Σε αρκετές περιπτώσεις η ανθρωπότητα ήρθε στο χείλος της καταστροφής από θερμοκέφαλους που πίστευαν ότι η χρήση πυρηνικού όπλου θα έδινε λύση σε πολέμους, π.χ. ο Νίξον σκέφτηκε το 1969 να κάνει χρήση για να τελειώσει τον πόλεμο στο Βιετνάμ αλλά και αργότερα στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1973.
Η σημερινή παγκόσμια αναρχία (Ουκρανία, Μέση Ανατολή, Ιράν) και οι νέοι πόλοι (Κίνα, Ινδία, BRICS) αμφισβητούν την δυτική κυριαρχία και αυξάνουν τους παγκόσμιους κινδύνους.
Ο ανταγωνισμός για διατήρηση ή απόκτηση ενεργειακών πόρων, οδών μεταφοράς και ζωτικού χώρου δυσκολεύει τις ‘’ήπιες λύσεις’’ μέσω διπλωματίας όπως την παλιά ‘’καλή’’ εποχή που υπήρχε ισορροπία δυνάμεων.
Η λήξη συμφωνιών ελέγχου των πυρηνικών οδηγεί σε ανεξέλεγκτη αύξηση ή ποιοτική αναβάθμισή τους.
Η τεχνολογική ανάπτυξη νέων τακτικών πυρηνικών και η αύξηση ισχύος των συμβατικών οδηγούν σε φαινομενική εξομοίωση στη χρήση.
Η ανασφάλεια των κρατών οδηγεί σε οχύρωση προς τα έξω και καταστολή προς τα μέσα.
Σε οικονομικό επίπεδο, η μείωση των ενεργειακών πόρων ή η αναγκαστική διαφοροποίησή τους οδηγεί σε πτώση του ποσοστού κέρδους για κάποιους ενώ γίνεται μεγάλη συσσώρευση κεφαλαίων και μετατόπισή τους σε αναζήτηση κέρδους. Μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κύρια βιομηχανίας απαξιώνεται, εργαζόμενοι οδηγούνται στην ανέχεια και στη φτωχοποίηση. Οι κρίσεις αυξάνονται, οι πόλεμοι είναι οι αναγκαστικοί ‘’επιταχυντές’’ της λύσης.
Η υποστήριξη της ελληνικής κυβέρνησης σε μια πλευρά των εμπολέμων (Ουκρανία, Ισραήλ) παγιδεύει την εξωτερική πολιτική της χώρας και την κάνει μέρος του προβλήματος.
Οι κίνδυνοι για την ανθρωπότητα είναι περισσότεροι παρά σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Οι πόλεμοι όμως θα είναι αναπόφευκτοι οικονομικά όσο οι ΗΠΑ εκβιάζουν τα κράτη με κυρώσεις και ιμπεριαλιστικές μεθοδεύσεις, όσο η Ρωσία εφαρμόζει επεκτατική πολιτική, όσο η Κίνα επεκτείνεται οικονομικά με πρακτικές εμπορικού ιμπεριαλισμού, όσο η Ευρώπη επιδιώκει στρατιωτική αυτονομία σε βάρος των κοινωνιών, όσο οι ‘’πάνω’’ θέλουν περισσότερα και οι ‘’κάτω’’ δεν αντέχουν να ζουν μέσα σε κινδύνους, αδιέξοδα και στερήσεις.
Μόνη λύση πλέον προβάλλει η συστημική αλλαγή του τρόπου παραγωγής και διανομής ώστε η ανθρωπότητα να σταθεί στα πόδια της και να μη καταστραφεί.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
