Δεκαεπτά χρόνια μετά την παγκόσμια κρίση του 2008, η ελληνική αγορά εργασίας συνεχίζει να φέρει τα βαθιά σημάδια της ύφεσης και των οικονομικών πολιτικών λιτότητας και απορρύθμισης της αγοράς που εφαρμόστηκαν.
Παρά την βελτίωση ορισμένων δεικτών και την αποκλιμάκωση της ανεργίας, η πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς αποκαλύπτει σοβαρές δομικές αδυναμίες. Η μείωση της ανεργίας δεν οφείλεται μόνο στη δυναμική δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική συρρίκνωση και τη μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό.
Για την κατανόηση των εξελίξεων στην αγορά εργασίας κατά την περίοδο 2008-2025 και την χάραξη αξιόπιστης πολιτικής απασχόλησης, είναι απαραίτητο να αναδειχθούν τρεις σημαντικές διαπιστώσεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
1. Τα βασικά μεγέθη της ελληνικής αγοράς εργασίας δεν έχουν ακόμα ανακτήσει τις απώλειες εξαιτίας της κρίσης χρέους
Το 2025, η ελληνική αγορά εργασίας αριθμούσε 271 χιλιάδες λιγότερους εργαζόμενους και 34 χιλιάδες περισσότερους ανέργους σε σχέση με το 2008 (Πίνακας 1). Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της προηγούμενης ενδεκαετίας, η ανάκτηση των απωλειών στην απασχόληση, εξαιτίας της κρίσης χρέους, ήταν μεγαλύτερη κατά την περίοδο 2014-2019 σε σχέση με την περίοδο που ακολούθησε (2019-2025).
Συγκεκριμένα, η καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας ήταν 75 χιλιάδες κατ’ έτος κατά μέσο όρο την περίοδο 2015-2019, έναντι 71,5 χιλιάδες την περίοδο 2020-2025. Επιπλέον, η μείωση του ποσοστού ανεργίας ήταν 9,1 μονάδες την πενταετία 2014-2019, έναντι 8,5 μονάδων την εξαετία 2019-2025 (Πίνακας 2).
Παρά την αύξηση της απασχόλησης από το 2014 και μετά και τη σημαντική μείωση του εργατικού δυναμικού μεταξύ 2008 και 2025, το ποσοστό ανεργίας ήταν το 2025 υψηλότερο από εκείνο του 2008, τόσο για το σύνολο του πληθυσμού (20-64 ετών) όσο και για όλες τις επί μέρους ηλικιακές ομάδες (Πίνακας 2). Η ανεργία παραμένει σήμερα σε πολύ υψηλά ποσοστά κυρίως για τους νέους.
Είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί ότι η καθαρή εξωτερική μετανάστευση μεταξύ των ετών 2008 και 2025, μείωσε από μόνη της σημαντικά το ποσοστό ανεργίας. Πράγματι, χωρίς την εξωτερική μετανάστευση, το ποσοστό ανεργίας του πληθυσμού 20-64 ετών εκτιμάται ότι θα ανέρχονταν το 2025 σε 12,5% αντί για 8,8%.
2. Η μείωση του πληθυσμού της χώρας, ως βασικός παράγοντας της αύξησης του ποσοστού απασχόλησης
Το ποσοστό απασχόλησης του πληθυσμού 20-64 ετών αποτελεί κομβικό δείκτη επίδοσης της οικονομίας. Το 2025, το ποσοστό αυτό έφτασε στο 71%, έχοντας ξεπεράσει κατά πολύ το επίπεδο του 2008 (66,3%). Όμως, η υπέρβαση αυτή οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στη μεγάλη μείωση του πληθυσμού και όχι στην επιστροφή της απασχόλησης στο προ της κρίσης επίπεδο.
Συγκεκριμένα, μεταξύ 2008 και 2025, ο πληθυσμός 20-64 ετών μειώθηκε κατά 734 χιλιάδες άτομα. Αν είχε παραμείνει σταθερός, το 2025, το ποσοστό απασχόλησης θα ήταν 61,7%, δηλαδή πολύ κατώτερο του επιπέδου του 2008 (66,3%).
3. Η μείωση του πληθυσμού 20-44 ετών είναι δραματική και επιδεινώνει το πρόβλημα των ελλείψεων εργατικού δυναμικού στην ελληνική οικονομία
Η ελληνική αγορά εργασίας αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου καθίζηση στο πιο δυναμικό της κομμάτι. Το εργατικό δυναμικό και η απασχόληση στις ηλικίες 20-44 έτη έχει υποστεί τεράστια συρρίκνωση κατά την περίοδο 2008-2025, λόγω της δραματικής μείωσης του αντίστοιχου πληθυσμού. Η περαιτέρω μείωση τόσο του πληθυσμού των νέων (20-29 έτη) όσο και αυτού στις κεντρικές παραγωγικές ηλικίες (30-44 έτη), σε συνδυασμό με την περαιτέρω μείωση και του ποσοστού ανεργίας, εκτιμάται ότι θα επιδεινώσουν σημαντικά το πρόβλημα της έλλειψης εργατικού δυναμικού σε ορισμένους κυρίως κλάδους της ελληνικής οικονομίας (αγροτικό τομέα, κατασκευές, τουρισμό κ.ά.).
Μεταξύ 2008 και 2025, ο πληθυσμός 20-44 ετών μειώθηκε κατά 1.146,4 χιλιάδες άτομα, συμπαρασύροντας το εργατικό δυναμικό και τους απασχολούμενους αυτών των ηλικιών, που συρρικνώθηκαν κατά 881,7 και 829,3 χιλιάδες αντίστοιχα (Πίνακας 3). Η καθαρή εξωτερική μετανάστευση στις ίδιες ηλικίες κατά το ίδιο διάστημα (εκροές: 1.040 χιλιάδες, εισροές: 797 χιλιάδες) συνέβαλε στη μείωση του πληθυσμού κατά 243 χιλιάδες άτομα.
Αντίθετα, μεταξύ 2008 και 2025, ο πληθυσμός 45-64 ετών αυξήθηκε και, ακόμα περισσότερο, το εργατικό δυναμικό της ίδιας ηλικιακής ομάδας, χωρίς ωστόσο να μπορούν να αντισταθμίσουν τις τεράστιες μειώσεις στις ηλικίες 20-44 έτη. Πράγματι, η αύξηση των εργαζομένων στις ηλικίες 45-64 ετών κατά 520,9 χιλιάδες δεν ήταν αρκετή για να καλύψει το τεράστιο κενό που δημιουργήθηκε στις ηλικίες 20-44 ετών (απώλεια 829,3 χιλιάδων θέσεων εργασίας). Τα επόμενα χρόνια, η μείωση του πληθυσμού σε αυτές τις ηλικίες θα τροφοδοτεί την συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού 20-44 ετών, που αναμένεται να επεκταθεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες, αυξάνοντας έτσι τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού.
Κλείνοντας, οι ελλείψεις εγχώριου εργατικού δυναμικού μπορούν να αντιμετωπιστούν με πολιτικές που συμβάλλουν στην περαιτέρω αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των γυναικών και άλλων ομάδων (π.χ. αναπήρων) στο εργατικό δυναμικό, σε συνδυασμό με τη βελτίωση των αμοιβών και των εργασιακών σχέσεων στην αγορά εργασίας, που αποτρέπουν τη φυγή των νέων στο εξωτερικό. Στην κάλυψη των ελλείψεων μπορεί επίσης να συμβάλει και μια σύγχρονη μεταναστευτική πολιτική που να ανταποκρίνεται στην ανάγκη εισόδου και κοινωνικής ενσωμάτωσης αλλοδαπών εργαζόμενων στην Ελλάδα, ως προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της οικονομίας της χώρας και την κοινωνική ευημερία των πολιτών της.
