Τα μετρητά εξακολουθούν να είναι ένας από τους πιο δημοφιλής τρόπους πληρωμών, καθώς παρά την καθολική σχεδόν επικράτηση των ψηφιακών πληρωμών μέσω κινητού, ο όγκος των χαρτονομισμάτων που κυκλοφορούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφει συνεχή άνοδο.
Σύμφωνα με νέα στοιχεία, οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη ενίσχυσαν την ανάγκη των πολιτών να διατηρούν άμεσα διαθέσιμα μετρητά για ώρες ανάγκης.
Όπως επεσήμανε ο Φίλιπ Λέιν, επικεφαλής οικονομoλόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), στο θερινό συνέδριο MacGill στην Ιρλανδία, παρότι τα μετρητά έχουν περάσει σε δεύτερη μοίρα έναντι των ανέπαφων συναλλαγών στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις, η συνολική ποσότητα που κυκλοφορεί στην αγορά αυξάνεται σταθερά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ειδικοί αποδίδουν τη στροφή αυτή στην ανησυχία για τις πολεμικές συρράξεις, αλλά και στον φόβο παράλυσης των συστημάτων ηλεκτρονικών πληρωμών από ενδεχόμενες κυβερνοεπιθέσεις.
«Το συνολικό απόθεμα τραπεζογραμματίων συνεχίζει να διευρύνεται. Ως μέσο καθημερινών συναλλαγών η χρήση τους υποχωρεί, όμως ως αποταμιευτικό καταφύγιο το μέγεθός τους αυξάνεται», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Λέιν στον Guardian.
Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Μόλις πέρυσι, η βρετανική αλυσίδα Marks & Spencer έπεσε θύμα πολυήμερης κυβερνοεπίθεσης, με αποτέλεσμα να τεθεί εκτός λειτουργίας το ηλεκτρονικό της κατάστημα για εβδομάδες.
Στο ίδιο πνεύμα, το 2025 εκδόθηκαν επίσημες συστάσεις προς τους Ευρωπαίους πολίτες να διατηρούν στα σπίτια τους προμήθειες τροφίμων, νερού και ειδών πρώτης ανάγκης για τουλάχιστον 72 ώρες, ώστε να είναι προετοιμασμένοι για ακραία φαινόμενα —όπως οι φετινές καταστροφικές πυρκαγιές σε Γαλλία και Ισπανία, πλημμύρες ή καταιγίδες— αλλά και για πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή άλλες ασύμμετρες απειλές.
Τα ιστορικά στοιχεία της ΕΚΤ, που καταγράφουν την κυκλοφορία του χρήματος από το 2002, επιβεβαιώνουν την τάση: η αξία των τραπεζογραμματίων από περίπου 1 δισ. ευρώ το 2016 εκτινάχθηκε στα 1,6 δισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026.
Τα χαρτονομίσματα που κυκλοφορούν
Παράλληλα, τα χαρτονομίσματα που κυκλοφορούν ξεπερνούν πλέον τα 31 εκατομμύρια, έναντι 24 εκατομμυρίων παραμονές της πανδημίας το 2019. Το χαρτονόμισμα των 50 ευρώ αναδείχθηκε το πλέον δημοφιλές για το 2025, με εκείνο των 100 ευρώ να ακολουθεί.
Χώρες όπως η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία συμβουλεύουν ήδη τους πολίτες τους να κρατούν στο σπίτι από 70 έως 100 ευρώ ανά άτομο — ένα ποσό ικανό να καλύψει τις βασικές ανάγκες τριών ημερών αν καταρεύσουν τα ψηφιακά δίκτυα και οι τραπεζικές εφαρμογές.
Διατυπώνοντας την προειδοποίηση «χρησιμοποίησέ τα ή θα τα χάσεις», η Όλιβ Μακάρθι, καθηγήτρια στο University College Cork με εξειδίκευση στη χρηματοοικονομική συμπερίληψη, τόνισε ότι η διατήρηση των μετρητών στην καθημερινότητα είναι ζωτικής σημασίας.
«Η σύσταση για διακράτηση μετρητών σε περιόδους κρίσης είναι απόλυτα σωστή και μας υπενθυμίζει να είμαστε έτοιμοι όταν τα ψηφιακά συστήματα καταρρέουν. Ωστόσο, είναι επικίνδυνο να αντιμετωπίζουμε τα μετρητά αποκλειστικά ως λύση ανάγκης. Αν σταματήσουμε να τα χρησιμοποιούμε στην ηρεμία, δεν θα είναι καθόλου εύκολο να καταφύγουμε σε αυτά εν μέσω κρίσης».
Ο Φίλιπ Λέιν υπογράμμισε επίσης την ανάγκη θεσμοθέτησης ενός προστατευτικού πλαισίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα δίκτυα των ΑΤΜ δεν θα εξαφανιστούν από τους εμπορικούς δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων.
«Μερίδα των καταναλωτών εξακολουθεί να προτιμά την ιδιωτικότητα και την αμεσότητα των μετρητών, ενώ η συζήτηση για τη χρησιμότητά τους σε περιόδους κρίσης φουντώνει», συμπληρώνει η Μακάρθι, υπενθυμίζοντας ότι τα μετρητά προσφέρουν καθολική πρόσβαση. Εξασφαλίζουν την αυτονομία ηλικιωμένων, ευάλωτων ομάδων αλλά και θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, που ενδέχεται να υφίστανται οικονομικό έλεγχο από τους συντρόφους τους, ενώ παράλληλα αποτελούν το ιδανικότερο εργαλείο για την εξοικείωση των παιδιών με τη διαχείριση του οικογενειακού προϋπολογισμού.
ΕΚΤ: «Μην ξεγράφετε τα μετρητά»
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δρομολογεί την πρώτη ριζική ανανέωση των χαρτονομισμάτων ευρώ από την αρχική τους κυκλοφορία, στοχεύοντας σε μια πιο σύγχρονη αισθητική.
Ο επανασχεδιασμός των τραπεζογραμματίων δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική ή εικαστική ανανέωση, αλλά μια βαθιά πολιτική και πολιτισμική διαδικασία, σύμφωνα με το όραμα των υπευθύνων, στο οποίο καλούνται να συμμετάσχουν ενεργά οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι πολίτες.
Θα εξαφανιστούν τα μετρητά;
«Κανείς δεν θα ανακαίνιζε ένα σπίτι που πρόκειται σύντομα να κατεδαφιστεί», τόνισε (Euronews) η Σνέεμπεργκερ. Καθώς οι πληρωμές γίνονται ολοένα και πιο ψηφιακές, η ΕΚΤ επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο των χαρτονομισμάτων ως της κύριας μορφής «δημόσιου χρήματος» που έχουν στη διάθεσή τους οι πολίτες.
Παράλληλα, με την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ, μιας νέας ηλεκτρονικής μορφής πληρωμής σε δημόσιο χρήμα που ενδέχεται να είναι διαθέσιμη από το 2029, η ΕΚΤ θέλει να αντικρούσει τις ψευδείς αναφορές που κυκλοφορούν περί εξαφάνισης των μετρητών προς όφελος του νέου ψηφιακού νομίσματος.
Ψηφιακό ευρώ από το 2027: Τι θα γίνει με μετρητά, κάρτες και offline συναλλαγές
Η ΕΚΤ προχωρά τον σχεδιασμό για το ψηφιακό ευρώ, με ορίζοντα πιλοτικής εφαρμογής το 2027. Το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί δημόσιο χρήμα και θα συνυπάρχει με τα μετρητά, τα οποία θα παραμείνουν κανονικά σε κυκλοφορία.
Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, έχει καταστήσει σαφές ότι η νέα μορφή του ευρωπαϊκού νομίσματος δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τα μετρητά, τα οποία θα εξακολουθήσουν να βρίσκονται κανονικά σε κυκλοφορία.
Σε δηλώσεις της στο Euronews, η Κριστίν Λαγκάρντ επισήμανε ότι το ψηφιακό ευρώ και τα μετρητά θα συνυπάρχουν. Παράλληλα, παρουσίασε το εγχείρημα όχι απλώς ως μια τεχνολογική εξέλιξη στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι συναλλαγές, αλλά και ως ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της οικονομικής και στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Η ΕΚΤ περιγράφει το ψηφιακό ευρώ ως μια ψηφιακή εκδοχή των μετρητών. Θα αποτελεί δημόσιο χρήμα και θα έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να χρησιμοποιείται σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.
Για τους πολίτες, αυτό σημαίνει ότι οι πληρωμές με ψηφιακό ευρώ θα μπορούν να πραγματοποιούνται σε διαφορετικές χώρες της Ευρωζώνης, χωρίς η δυνατότητα συναλλαγής να εξαρτάται από το συγκεκριμένο ιδιωτικό δίκτυο πληρωμών που χρησιμοποιεί κάθε επιχείρηση.
Μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες που προβλέπονται είναι οι offline πληρωμές. Οι χρήστες θα μπορούν, δηλαδή, να πραγματοποιούν ορισμένες συναλλαγές ακόμη και όταν δεν υπάρχει σύνδεση στο διαδίκτυο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι πληροφορίες της συναλλαγής θα παραμένουν μεταξύ του πληρωτή και του αποδέκτη, με στόχο να παρέχεται βαθμός ιδιωτικότητας αντίστοιχος με εκείνον που προσφέρουν σήμερα τα μετρητά.
Η βασική χρήση του ψηφιακού ευρώ σχεδιάζεται να παρέχεται χωρίς χρέωση στους καταναλωτές. Παράλληλα, επιδίωξη της ΕΚΤ είναι το νέο μέσο να έχει ευρεία δυνατότητα χρήσης σε όλη την Ευρωζώνη.
Τα μετρητά θα παραμείνουν
Η Κριστίν Λαγκάρντ έχει ξεκαθαρίσει ότι η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ δεν συνεπάγεται κατάργηση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων.
Μετρητά και ψηφιακό ευρώ σχεδιάζεται να συνυπάρχουν ως μορφές δημόσιου χρήματος. Παράλληλα, έως το τέλος του 2026 η ΕΚΤ αναμένεται να παρουσιάσει τη στρατηγική της για τα μελλοντικά τραπεζογραμμάτια του ευρώ, στην οποία περιλαμβάνεται και ο νέος σχεδιασμός τους.
Η βασική επιδίωξη είναι τα χαρακτηριστικά που συνδέονται με το δημόσιο χρήμα, όπως η ασφάλεια, η ευρεία αποδοχή και η μικρότερη εξάρτηση από ιδιωτικούς παρόχους, να μεταφερθούν και στο ψηφιακό περιβάλλον, χωρίς να εξαφανιστεί η φυσική μορφή του ευρώ.
