Το τεστ εργασιακής συμπεριφοράς τύπου OPQ32 που εφάρμοσε το ΑΣΕΠ στον διαγωνισμό 1Γ/2025 είναι από τα πιο κρίσιμα και περισσότερο σχολιασμένα μέρη του γραπτού διαγωνισμού.
Στο εξωτερικό, οι υποψήφιοι δεν προσπαθούν να βρουν τις «σωστές» απαντήσεις, απλώς απαντούν ειλικρινά και κρατούν συνέπεια. Το τεστ αυτό έχει built-in validity checks που εντοπίζουν το «fake responding». Η μόνη πραγματική στρατηγική είναι να είσαι «γνήσιος», να είσαι «συνεπής» και να μην «παρουσιάζεις» τον εαυτό σου. Η Ελλάδα με τις 9 δεξιότητες του ν.4940/2022, είναι μια προσαρμοσμένη έκδοση του πρωτότυπου OPQ32 (32 χαρακτηριστικά), αλλά η βαθμολόγηση και η λογική είναι η ίδια.
Στο τεστ εργασιακής συμπεριφοράς του 1Γ/2025 οι υποψήφιοι:
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Αντιμετώπισαν 76 τριάδες δηλώσεων εργασιακής συμπεριφοράς βασισμένες στο Ενιαίο Πλαίσιο Δεξιοτήτων του ν.4940/2022.
- Κλήθηκαν σε κάθε τριάδα να ιεραρχήσουν τις τρεις δηλώσεις, επιλέγοντας πρώτα αυτή που τους περιέγραφε περισσότερο και μετά, από τις δύο που έμεναν, πάλι αυτή που τους περιέγραφε περισσότερο, άρα δημιούργησαν μια κατάταξη 1-2-3.
- Είχαν στόχο την αποτίμηση εννέα κρίσιμων δεξιοτήτων σχετικών με την αποτελεσματική απόδοση δημοσίων υπαλλήλων (ηγετικότητα, ομαδικότητα, προσαρμοστικότητα κ.λπ.) και όχι την εύρεση «σωστής απάντησης» με τη στενή έννοια.
Το ΑΣΕΠ χρησιμοποίησε λοιπόν μοντέλο που παρέπεμπε σε διεθνή ψυχομετρικά εργαλεία τύπου OPQ32, όπου οι δηλώσεις στοχεύουν στη χαρτογράφηση προφίλ προσωπικότητας συμπεριφοράς και όχι σε γνωστικές επιδόσεις. Οι διεθνείς οδηγίες για το OPQ32 τονίζουν ότι ο υποψήφιος πρέπει να είναι αυθεντικός και συνεπής στις επιλογές του, γιατί η υπερβολική προσπάθεια να δείξει «τέλειο» προφίλ οδηγεί σε μη ρεαλιστικές, «φουσκωμένες» απαντήσεις που το σύστημα εντοπίζει.
Σύμφωνα με το ΑΣΕΠ, η δοκιμασία εργασιακών συμπεριφορών δίνει έναν βαθμό σε κλίμακα 1-100, που στη συνέχεια μπαίνει με συντελεστή βαρύτητας 0,25 στη συνολική βαθμολογία. Από τις 76 τριάδες προκύπτει μια βαθμολογία για κάθε μία από τις 9 δεξιότητες του Ενιαίου Πλαισίου Δεξιοτήτων και από τον μέσο όρο αυτών προκύπτει ο συνολικός βαθμός προσαρμογής στο «ιδανικό προφίλ» που έχει ορίσει το ΑΣΕΠ. Η λογική είναι τυπική «forced-choice» όπως στο OPQ32 δηλαδή αξιολογούνται πρότυπα προτιμήσεων, όχι «σωστές» απαντήσεις ανά τριάδα, και το αποτέλεσμα είναι ένα προφίλ, όχι ένα άθροισμα βαθμολογίας. Αυτή η προσέγγιση βοηθά τους υποψηφίους να σκεφτούν σε επίπεδο προφίλ, χωρίς να χρειάζεται να αποκαλύψουν ή να εικάζουν την ακριβή μαθηματική φόρμουλα.
Συνεπώς, το τεστ εργασιακής συμπεριφοράς διαβάζει όχι το «σωστό» ή «λάθος» σε κάθε μία τριάδα αλλά το συνολικό μοτίβο προτιμήσεων στις 76 τριάδες. Αν οι επιλογές κινούνται συνεκτικά προς ένα προφίλ που ταιριάζει στις απαιτήσεις του δημοσίου π.χ. ομαδικότητα, σεβασμός στους κανόνες, εξυπηρέτηση πολίτη, προσαρμοστικότητα κ.λπ., το τελικό σκορ θα είναι ευνοϊκό, ακόμη και αν κάποιες επιμέρους επιλογές δεν είναι «ιδανικές».
Πολλές τριάδες στοχεύουν την ίδια ή πολύ συναφή δεξιότητα, μόνο με διαφορετικό «περιτύλιγμα». Αν σε μια τριάδα δείχνεις ότι είσαι πολύ τυπικός με τις διαδικασίες και σε άλλη ότι αδιαφορείς με τους κανονισμούς, το προφίλ γίνεται αντιφατικό. Πολύ σημαντικό, με 76 τριάδες και συνολικό χρόνο που μεταφράζεται σε 20-25 δευτερόλεπτα ανά τριάδα, δεν υπάρχει χώρος για «σκάψιμο» σε κάθε λέξη. Η υπερανάλυση αυξάνει το άγχος και οδηγεί σε ασυνεπείς απαντήσεις, καθώς ο υποψήφιος αλλάζει διαρκώς στρατηγική. Η στρατηγική λοιπόν είναι μία, διαβάζουμε γρήγορα τις τρεις δηλώσεις, επιλέγουμε αυθόρμητα την «πιο» χαρακτηριστική και μετά ήρεμη επιλογή ανάμεσα στις άλλες δύο, χωρίς επιστροφή.
Χωρίς να υπάρχει «συνταγή» για χειραγώγηση του τεστ, το επιθυμητό προφίλ για το δημόσιο δεν συνδέεται με ακραίο ατομικισμό, ριψοκίνδυνη συμπεριφορά ή περιφρόνηση διαδικασιών. Αν δουν δηλώσεις που δηλώνουν πχ. «πάντα βάζω τον προσωπικό μου στόχο πάνω από την ομάδα» ή «προτιμώ να αγνοώ κανόνες αν με καθυστερούν», χτίζεται έτσι ένα προφίλ που δύσκολα θα θεωρηθεί συμβατό με το δημόσιο. Στη διεθνή βιβλιογραφία για παρόμοια ερωτηματολόγια, έχουν αναπτυχθεί δείκτες ασυνέπειας, ώστε να εντοπίζονται τακτικές χειραγώγησης του τεστ, καταλαβαίνουμε ότι δεν είναι ο στόχος μας να «χακάρουμε» τον αλγόριθμο.
Πάμε να δούμε δέκα (10) παραδείγματα (δίχως να υπάρχουν σωστές ή λάθος επιλογές):
Αν κάποιος επιλέξει τη Β και μετά τη C τότε χτίζει το προφίλ ανθρώπου που δίνει βάρος σε υπευθυνότητα/δομή, κρατά την ομαδικότητα σε ισορροπία και αποστασιοποιείται από κινήσεις που δεν ταιριάζουν με το δημόσιο.
Εδώ μια λογική προσέγγιση είναι Α και μετά C. Έτσι φαίνεται προφίλ που σέβεται τον άνθρωπο και την ποιότητα υπηρεσίας, χωρίς να είναι εντελώς χαλαρό με τους κανόνες.
Εδώ θα επιλέγαμε Β πρώτο και μετά Α. Η πρώτη δήλωση δείχνει άνθρωπο που φοβάται σύγκρουση αλλά τουλάχιστον διορθώνει, η δεύτερη δείχνει υπευθυνότητα, διαφάνεια και μάθηση και η τρίτη δήλωση αποποίηση ευθύνης.
Εδώ το C πρώτο και μετά Α. Έτσι φαίνεται ένα προφίλ που συνεργάζεται, αλλά και υπερβαίνει τυπικά όρια για να στηρίξει την ομάδα, κάτι που συνδέεται ισχυρά με την «ομαδικότητα» του πλαισίου δεξιοτήτων.
Ιδανικά ο υποψήφιος εδώ βάζει Α πρώτο καθώς αναδεικνύει προσανατολισμό στον πολίτη, διάθεση για εξυπηρέτηση και επεξήγηση δικαιωμάτων και διαδικασιών. Δεύτερη δήλωση εδώ η Β καθώς η τελευταία δήλωση δείχνει ψυχρό, αποστασιοποιημένο προφίλ.
Στη σύγχρονη δημόσια διοίκηση, το επιθυμητό προφίλ δεν είναι άκαμπτο, το Α ισορροπεί προσαρμοστικότητα με κατανόηση του σκοπού των αλλαγών, άρα είναι καλό να επιλεχθεί πρώτο. Το Β δηλώνει ανάγκη για σταθερότητα αλλά όχι πλήρη άρνηση αλλαγής αλλά βλέποντας και την τρίτη δήλωση που δείχνει αναβλητικότητα και παθητική αντίσταση, επιλέγεται δεύτερη.
Η δημόσια διοίκηση χρειάζεται ηγεσία που συνδυάζει συντονισμό με συμμετοχή και διαφάνεια, οπότε το Α πρώτη επιλογή. To C επιλέγεται δεύτερο, καθώς το Β δείχνει αυταρχικό στυλ, που μπορεί να δημιουργήσει εντάσεις και λάθη.
Το Α είναι ο «χρυσός μέσος δρόμος» για έναν υπάλληλο, δείχνει ενεργή πρωτοβουλία αλλά μέσα στα πλαίσια ιεραρχίας και λογοδοσίας. Αντίθετα το Β δηλώνει παθητικότητα και εξάρτηση ενώ το Γ δηλώνει παραβίαση ιεραρχίας και πιθανή αυθαιρεσία. Οπότε το Β δεύτερο.
Σε πλαίσια με διαμοιρασμένες υπηρεσίες, η συνεργασία είναι το κλειδί. Οπότε το Α εκφράζει ενεργή ομαδικότητα και διάθεση για κοινό αποτέλεσμα, άρα είναι ασφαλή επιλογή. Το Β δείχνει ανταγωνιστικό, ατομικιστικό προφίλ, ενώ το Γ δείχνει αποστασιοποίηση από την ομάδα και χαμηλή εμπλοκή οπότε ενώ το Β δεν είναι ιδανικό δεν είναι τόσο αρνητικό όσο το Γ.
Το δημόσιο θέλει εικόνα ακεραιότητας και ίσης μεταχείρισης. Το Α είναι κλασικό προφίλ επαγγελματικής ηθικής οπότε το βάζουμε πρώτο. Το Β είναι εκτός γιατί υποδηλώνει διαφθορά οπότε το C είναι η δεύτερη μας επιλογή που δείχνει προσαρμογή μόνο για τα μάτια της διοίκησης.
