Τα ερωτήματα παραγωγικού συλλογισμού είναι μια αξιολόγηση που χρησιμοποιείται για υποψηφίους που υποβάλλουν αίτηση για θέσεις υπαλλήλων, οι οποίες απαιτούν ικανότητα αφαιρετικής συλλογιστικής. Απαιτούν από τον υποψήφιο να χρησιμοποιήσει τις δεξιότητές του στην επίλυση προβλημάτων και στη συλλογιστική, ζητώντας του να αξιολογήσει επιχειρήματα, να αναλύσει σενάρια και να εξαγάγει λογικά συμπεράσματα.
Το τεστ αυτό χρησιμοποιεί τεχνολογία προσαρμοσμένη στον υπολογιστή προσφέροντας τα ακόλουθα οφέλη:
- Μικρότερος χρόνος διεξαγωγής του τεστ
- Δυνατότητα διεξαγωγής του τεστ σε περιβάλλον χωρίς επίβλεψη (εφόσον είναι εφικτό)
- Πιο ακριβής βαθμολογία
Πρώτα από όλα, χρειάζεται να εξοικειωθεί ο υποψήφιος με τους τύπους ερωτήσεων που θα δει: από κλασικές λογικές προτάσεις (τύπου «ο Τζακ είναι ένας καλός σκύλος»), αλλά και πιο πρακτικές ασκήσεις όπως ημερολόγια/χρονοπρογραμματισμός, ranking ανθρώπων, κατανομή βαρδιών κ.λπ. Όσο καλύτερα γνωρίζει ο υποψήφιος το pattern κάθε τύπου, τόσο λιγότερο χρόνο θα χάσει διαβάζοντας τι ζητάει η κάθε ερώτηση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Για τα τεστ με τοποθέτηση σε αίθουσες, χρονικά παράθυρα ομάδας, κατάταξη, προγραμματισμό εργασιών και ημερολόγια, ο υποψήφιος λύνει πάντα το ίδιο είδος προβλήματος: έχει ένα σύνολο κανόνων και περιορισμών και πρέπει να βρει τη μοναδική λύση που δεν παραβιάζει κανέναν από αυτούς.
Η πιο αποδοτική προσέγγιση είναι ο υποψήφιος να μεταφράζει πάντα το κείμενο σε κάποιο σχήμα ή πίνακα (π.χ. άτομα Χ μέρες, εργασίες Χ σειρά, αίθουσες Χ ώρες) και να εφαρμόζει συστηματικά τους περιορισμούς, ξεκινώντας από αυτούς που εξαλείφουν τις περισσότερες επιλογές. Όσο λιγότερο προσπαθεί να τα κρατήσει όλα στο κεφάλι του και όσο περισσότερο τα βγάζει σε μια δομή (νοητή ή γραπτή), τόσο πιο γρήγορα και με λιγότερα λάθη θα απαντά.
Παράδειγμα ερώτησης παραγωγικού συλλογισμού (απλό)
Εξετάστε τα παρακάτω στοιχεία:
- Η Τζίνα οδηγεί ένα κόκκινο αυτοκίνητο.
- Η Σουζάνα οδηγεί ένα μπλε αυτοκίνητο.
- Δεν υπάρχουν κόκκινα αυτοκίνητα στην Καλαμάτα.
- Τα μπλε αυτοκίνητα κάνουν 33 μίλια ανά γαλόνι βενζίνης.
Με βάση τις παραπάνω πληροφορίες, ποιο από τα παρακάτω πρέπει να ισχύει;
Α. Η Τζίνα ζει στην Καλαμάτα.
Β. Η Σουζάνα ζει στην Καλαμάτα.
Γ. Τα κόκκινα αυτοκίνητα κάνουν 36 μίλια ανά γαλόνι βενζίνης
Δ. Το αυτοκίνητο της Σουζάνας κάνει 33 μίλια ανά γαλόνι βενζίνης.
Ε. Η Τζίνα και η Σουζάνα ζουν στην ίδια πόλη.;
Η σωστή απάντηση είναι η Δ. Δεδομένου ότι τα μπλε αυτοκίνητα κάνουν 33 μίλια ανά γαλόνι βενζίνης, το γεγονός ότι η Σουζάνα οδηγεί ένα μπλε αυτοκίνητο σημαίνει ότι το αυτοκίνητό της κάνει 33 μίλια ανά γαλόνι βενζίνης. Αφού δεν υπάρχουν κόκκινα αυτοκίνητα στην Καλαμάτα, η Τζίνα δεν θα μπορούσε να ζει εκεί. Δεν έχουμε πληροφορίες για μπλε αυτοκίνητα στην Καλαμάτα οπότε η δήλωση ότι η Σουζάνα ζει στην Καλαμάτα δεν θα μπορούσε να είναι πραγματική. Το ίδιο ισχύει και για τις απαντήσεις Γ και Ε δεν προκύπτουν από τα δεδομένα του παραδείγματος.
Οι calendar/scheduling ερωτήσεις είναι ένας από τους βασικούς τύπους που δίνουν ένα μηνιαίο ημερολόγιο, με διάφορους περιορισμούς (πότε είναι διαθέσιμος ο Α, πότε λείπει ο Β, πότε δεν υπάρχει αίθουσα κ.λπ.) και πρέπει ο υποψήφιος να βρει ποια ημερομηνία/ημερομηνίες ικανοποιούν ταυτόχρονα όλους τους κανόνες. Συνήθως δίνουν ένα ημερολόγιο (π.χ. 30 ημέρες, ξεκινά Κυριακή) και 4-6 άτομα ή τμήματα με διαφορετικές μέρες που μπορούν ή δεν μπορούν. Ζητούν είτε «ποια ημερομηνία είναι κατάλληλη για meeting/άδεια/εκπαίδευση» είτε «πότε αρχίζουν/τελειώνουν οι άδειες ενός συγκεκριμένου ατόμου» ανάλογα με το pattern κατανομής.
Αυτές οι ερωτήσεις θεωρούνται μέρος του παραγωγικού συλλογισμού, γιατί πρέπει ο υποψήφιος να εφαρμόσει γενικούς κανόνες (διαθεσιμότητα, αργίες, περιορισμούς) για να καταλήξει σε ένα συγκεκριμένο, λογικά αναγκαστικό συμπέρασμα (ημερομηνία ή συνδυασμός). Εδώ, βοηθά πολύ ο υποψήφιος να εκμεταλλεύεται τη γεωμετρία του ίδιου του ημερολογίου: γραμμές εβδομάδων, στήλες ημερών, μπλοκ συνεχόμενων ημερών κ.λπ. Εκεί η βασική τεχνική είναι να «σημαδεύει» στο μυαλό του ποια κελιά είναι δυνατά και ποια όχι, καθώς διαβάζει τον κάθε κανόνα: ένα άτομο μπορεί μόνο Δευτέρα-Παρασκευή, άλλο χρειάζεται Σαββατοκύριακο, κάποιο διάστημα πρέπει να περιλαμβάνει μια συγκεκριμένη ημερομηνία κ.λπ. Αν ξεκινήσει από τους κανόνες που περιορίζουν την τοποθέτηση (πχ.. «πρέπει να είναι ακριβώς τέσσερις συνεχόμενες μέρες και να περιλαμβάνουν την 20η»), πολύ συχνά θα καταλήξει σε ελάχιστες ή μία πιθανή λύση χωρίς να χρειαστεί να εξετάσει όλο το ημερολόγιο.
Παράδειγμα ημερολογίου/χρονοπρογραμματισμού (σύνθετο)
Η σωστή απάντηση είναι η Δ: Πέμπτη 24 Μαρτίου. Ο υποψήφιος ξεκινάει διαβάζοντας προσεκτικά την εκφώνηση και μεταφράζει κάθε πρόταση σε συγκεκριμένο περιορισμό πάνω στο ημερολόγιο. Ο Νίκος μπορεί μόνο Δευτέρα έως Πέμπτη, άρα αποκλείονται όλες οι Παρασκευές, Σάββατα και Κυριακές. Η Μαρία δεν μπορεί στις 10, 11 και 12, άρα αυτές οι τρεις ημερομηνίες αποκλείονται πλήρως. Ο Γιάννης μπορεί μόνο μετά τις 15, άρα όλες οι ημερομηνίες 1-15 δεν είναι επιλογή για συνάντηση. Επιπλέον, η συνάντηση πρέπει να γίνει σε εργάσιμη ημέρα (Δευτέρα-Παρασκευή), οπότε αφαιρούνται και πάλι τα Σαββατοκύριακα. Στη συνέχεια κοιτάζει τις τέσσερις προτεινόμενες απαντήσεις μία-μία σε σχέση με αυτούς τους κανόνες: η Τετάρτη 9 Μαρτίου (Α) απορρίπτεται αμέσως γιατί είναι πριν από τις 15, άρα ο Γιάννης δεν μπορεί να παρευρεθεί, η Παρασκευή 18 Μαρτίου (Β) είναι μετά τις 15 και εργάσιμη, αλλά ο Νίκος δεν μπορεί Παρασκευή, άρα αποκλείεται. Η Δευτέρα 14 Μαρτίου (Γ) είναι εργάσιμη και εντός 1-31, όμως βρίσκεται πριν από τις 15, άρα ο Γιάννης και πάλι δεν μπορεί. Μένει η Πέμπτη 24 Μαρτίου (Δ), η οποία είναι εργάσιμη ημέρα (άρα πληροί τον γενικό κανόνα), είναι ημέρα Δευτέρα-Πέμπτη (άρα επιτρέπεται στον Νίκο), δεν είναι κάποια από τις 10, 11 ή 12 (άρα δεν δημιουργεί πρόβλημα στη Μαρία) και είναι μετά τις 15 (άρα είναι μέσα στο διάστημα που μπορεί ο Γιάννης). Επειδή αυτή είναι η μόνη ημερομηνία από τις επιλογές που ικανοποιεί ταυτόχρονα όλους τους περιορισμούς, ο υποψήφιος την επιλέγει ως σωστή χωρίς να χρειάζεται επιπλέον υποθέσεις.
Στις ερωτήσεις τοποθέτησης σε αίθουσες, ο στόχος είναι ο υποψήφιος να ταιριάξει ομάδες με αίθουσες και ώρες, λαμβάνοντας υπόψη πράγματα όπως χωρητικότητα, εξοπλισμός, ειδικές ανάγκες και περιορισμένη διαθεσιμότητα. Εκεί βοηθά να ξεκινά πάντα από τις «δύσκολες» περιπτώσεις: τις ομάδες που έχουν τους περισσότερους περιορισμούς ή που μπορούν να μπουν μόνος σε λίγες αίθουσες ή λίγα slots. Αν τις τοποθετήσει πρώτες, το πρόβλημα απλοποιείται πολύ για τα υπόλοιπα. Αντίστοιχα, στις ερωτήσεις με χρονικά παράθυρα ομάδας (πότε μπορεί η ομάδα, πότε μπορεί ο εκπαιδευτής, πότε υπάρχει αίθουσα κ.λπ.), η πρακτική είναι να βρίσκει πρώτα την τομή των διαθέσιμων ωρών: ποιες μέρες/ώρες είναι κοινές για όλους. Μόνο αφού έχει τις κοινές ζώνες, εφαρμόζει τα επιπλέον κριτήρια (π.χ. να είναι συνεχόμενες δύο ώρες, να μην είναι Παρασκευή, να μην πέφτει σε αργία).
Παράδειγμα τοποθέτησης σε αίθουσες (σύνθετο)
Η σωστή απάντηση στο παράδειγμα της εικόνας με τις τέσσερις επιλογές είναι η Α. Ο λόγος είναι ότι στην Α η κατανομή «09:00-10:00 Πωλήσεων στην Α, 10:00-11:00 Marketing στη Β, 11:00-12:00 στη Γ» σέβεται όλους τους κανόνες που δίνει η εκφώνηση: το Πωλήσεων μπαίνει στην Αίθουσα Α που έχει αρκετή χωρητικότητα (30 άτομα) και ο εισηγητής του είναι διαθέσιμος στις 09:00-10:00. Το Marketing γίνεται μετά τις 10:00, σε αίθουσα Β που δεν χρειάζεται projector και χωράει 18 άτομα. Το ΙΤ τοποθετείται σε αίθουσα με projector (Γ) σε αποδεκτή χρονική ζώνη, και η Αίθουσα Γ δεν χρησιμοποιείται στο απαγορευμένο διάστημα 10:00-11:00. Καμία άλλη επιλογή (Β, Γ, Δ) δεν καταφέρνει να ικανοποιήσει ταυτόχρονα όλους τους περιορισμούς (είτε παραβιάζεται η ανάγκη για projector, είτε η χωρητικότητα, είτε οι επιτρεπόμενες ώρες των εισηγητών), οπότε ο υποψήφιος που σκέφτεται συστηματικά αποκλείει σταδιακά τις υπόλοιπες και μένει με την Α ως τη μοναδική έγκυρη λύση.
Η κατάταξη (ranking) συνήθως ζητά από τον υποψήφιο να βάλει πρόσωπα ή αντικείμενα σε σειρά με βάση ένα σύνολο σχέσεων τύπου «ο Α είναι πιο ψηλά από τον Β, αλλά κάτω από τον Γ». Εκεί βοηθά πολύ ο υποψήφιος να φαντάζεται σαν μια γραμμή με θέσεις και να τοποθετεί πρώτα αυτούς για τους οποίους έχει τις πιο «καθαρές» πληροφορίες (πχ.. ξέρει ότι κάποιος είναι σίγουρα πρώτος ή σίγουρα τελευταίος). Μετά γεμίζει τα ενδιάμεσα, χρησιμοποιώντας τις ανισότητες σαν βελάκια (Α > Β > Γ κ.ο.κ.). Αν μπουν δύο ή περισσότερα κριτήρια (π.χ. ηλικία και ύψος), είναι σημαντικό να κρατάς ξεκάθαρο σε ποιο κριτήριο αναφέρεται κάθε πρόταση, και να μην τα μπλέκει.
Παράδειγμα κατάταξης (σύνθετο)
Η σωστή απάντηση είναι η Γ: 1η Δήμητρα, 2η Ελένη, 3η Άννα, 4ος Βασίλης, 5ος Γιάννης. Ο υποψήφιος ξεκινά από το ότι η Δήμητρα είναι σίγουρα πρώτη, άρα στερεώνεται στην 1η θέση. Μετά, από τον κανόνα «η Άννα είχε υψηλότερη βαθμολογία από τον Βασίλη, αλλά χαμηλότερη από την Ελένη» προκύπτει η αλυσίδα Ελένη > Άννα > Βασίλης. Τέλος, ο Βασίλης πρέπει να είναι ακριβώς ανάμεσα σε Άννα και Γιάννη, χωρίς άλλο άτομο ανάμεσά τους, που σημαίνει ότι οι τρεις αυτοί πρέπει να εμφανίζονται διαδοχικά ως Άννα – Βασίλης 0 Γιάννης. Αν βάλουμε την Δήμητρα 1η, η μόνη θέση όπου χωράει σωστά η ακολουθία Ελένη – Άννα – Βασίλης – Γιάννης, με τη σωστή σειρά και χωρίς ο Βασίλης να είναι τελευταίος, είναι ακριβώς αυτή που δίνει την επιλογή Γ.
Στον προγραμματισμό εργασιών, οι ασκήσεις μοιάζουν με μικρά project plans: κάποιες εργασίες πρέπει να γίνουν πριν από άλλες, κάποιες δεν μπορούν να γίνουν ταυτόχρονα, και μερικές έχουν συγκεκριμένα deadlines ή διαθεσιμότητα πόρων. Η πιο καθαρή νοητική εικόνα εδώ είναι ένα «διάγραμμα με βελάκια», όπου κάθε βελάκι δείχνει ότι μια εργασία προηγείται μιας άλλης. Αν πρώτα ο υποψήφιος εντοπίσει ποιες εργασίες δεν έχουν τίποτα πριν από αυτές (μπορούν να ξεκινήσουν νωρίς) και ποιες είναι οι τελικές (όλες οι άλλες καταλήγουν σε αυτές), μπορεί να φτιάξει στρώσεις: πρώτες εργασίες, δεύτερο επίπεδο, τρίτο κ.ο.κ. Έτσι, όταν η ερώτηση τον ρωτάει π.χ. «ποια εργασία μπορεί να γίνει ταυτόχρονα με ποια» ή «ποια δεν μπορεί να είναι ποτέ τελευταία», έχει ήδη τη λογική δομή μπροστά του.
Παράδειγμα προγραμματισμού εργασιών (απλό)
Μια εταιρεία πρέπει να προγραμματίσει τέσσερις εργασίες μέσα σε μία ημέρα:
- Εργασία Α: Συλλογή δεδομένων
- Εργασία Β: Ανάλυση δεδομένων
- Εργασία Γ: Δοκιμή συστήματος
- Εργασία Δ: Τελική αναφορά
Υπάρχουν τρία διαδοχικά χρονικά slots:
- S1: πρωί
- S2: μεσημέρι
- S3: απόγευμα
Κάθε εργασία διαρκεί μισό slot και σε κάθε slot μπορούν να εκτελούνται το πολύ δύο εργασίες ταυτόχρονα. Όλες οι εργασίες πρέπει να γίνουν την ίδια ημέρα.
Ισχύουν οι παρακάτω περιορισμοί:
- Η Α πρέπει να ολοκληρωθεί πριν ξεκινήσει η Β
- Η Β πρέπει να ολοκληρωθεί πριν ξεκινήσει η Δ
- Η Γ πρέπει να ολοκληρωθεί πριν ξεκινήσει η Δ
- Η Γ δεν μπορεί να γίνει στο S1
- Η Β και η Γ δεν μπορούν να γίνουν στο ίδιο slot
Ποιους από τους παρακάτω προγραμματισμούς είναι δυνατός;
Α. S1: Α και Γ S2: Β και – S3: Δ και –
Β. S1: A και – S2: Β και – S3: Γ και Β
Γ. S1: Α και – S2: Γ και – S3: Β και Δ
Δ. S1: A και Γ S2: - και - S3: Β και Δ
Η σωστή απάντηση είναι η Γ. Ο υποψήφιος σκέφτεται πρώτα τη λογική σειρά: από τους κανόνες 1 και 2 προκύπτει ότι η Α πρέπει να προηγείται της Β και η Β να προηγείται της Δ, άρα η φυσική αλληλουχία είναι «Α πριν από Β πριν από Δ». Από τον κανόνα 3 προκύπτει ότι και η Γ πρέπει να προηγείται της Δ. Έπειτα, ελέγχει τους χρονικούς περιορισμούς: η Γ δεν μπορεί στο S1 και η Β δεν πρέπει να συμπίπτει με τη Γ στο ίδιο slot. Στην επιλογή Γ, η Α είναι στο S1, άρα προηγείται της Β στο S3, και η Β προηγείται της Δ στο ίδιο slot (θεωρείται ότι αφού μοιράζονται το S3, η Β ολοκληρώνεται πριν ξεκινήσει η Δ μέσα στο ίδιο χρονικό παράθυρο, όπως συχνά υπονοείται σε τέτοια τεστ. Η Γ είναι στο S2, άρα δεν βρίσκεται στο S1, προηγείται επίσης της Δ ( S3) και δεν συμπίπτει με τη Β, αφού έχουν διαφορετικά slots (S2 και S3). Επιπλέον, όλες οι εργασίες (Α, Β, Γ, Δ) εκτελούνται μία φορά μέσα στις τρεις ζώνες και κανένα slot δεν ξεπερνά το όριο των δύο εργασιών. Στις άλλες επιλογές παραβιάζεται τουλάχιστον ένας κανόνας: στην Α η Γ είναι στο S1 (απαγορεύεται), στη Β η Γ είναι στο S3 μαζί με τη Β (απαγορεύεται), ενώ στη Δ η Β και η Δ είναι στο ίδιο slot χωρίς να έχει προηγηθεί η Γ πριν από τη Δ.
