Ανάλυση της οργάνωσης Foodrise διαπίστωσε ότι η κοινή αγροτική πολιτική της ΕΕ παρέχει «άδικα» επίπεδα στήριξης στη διατροφή με υψηλή κατανάλωση κρέατος, την οποία οι γιατροί θεωρούν ανθυγιεινή και οι επιστήμονες του κλίματος... καταστροφική για το περιβάλλον.
Η έκθεση διαπίστωσε ότι το 2020 το βοδινό και το αρνί επιδοτήθηκαν 580 φορές περισσότερο από τα όσπρια, ενώ το χοιρινό επιδοτήθηκε σχεδόν 240 φορές περισσότερο. Τα γαλακτοκομικά, εν τω μεταξύ, έλαβαν 554 φορές περισσότερες επιδοτήσεις από τους ξηρούς καρπούς και τους σπόρους.
Η ΕΕ δαπανά σχεδόν το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της για τη στήριξη των αγροτών, με το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων της ΚΑΠ να κατανέμεται με βάση το μέγεθος της εκμετάλλευσης και όχι στρατηγικά κριτήρια.
Το κρέας και τα γαλακτοκομικά - που χρησιμοποιούν γη για την καλλιέργεια ζωοτροφών - λαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο από τα φυτικά προϊόντα, ιδίως αν συνυπολογιστούν οι επιδοτήσεις στις ζωοτροφές.
Ο Martin Bowman, ακτιβιστής της Foodrise και συγγραφέας της έκθεσης, δήλωσε ότι η ανάλυση έδειξε πως η κτηνοτροφία επωφελείται από δυσανάλογη στήριξη ακόμη και πριν συνυπολογιστούν τα κρυφά κοινωνικά κόστη, όπως η ρύπανση.
«Είναι σκανδαλώδες ότι δισεκατομμύρια ευρώ από τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων χρησιμοποιούνται για να στηρίξουν έναν κλάδο με τόσο υψηλές εκπομπές, σε μια περίοδο που οι επιστήμονες μας λένε ότι - για λόγους υγείας και περιβάλλοντος - πρέπει να στραφούμε σε διατροφή με λιγότερο κρέας».
Τα στοιχεία προέρχονται από ακαδημαϊκή μελέτη, διαθέσιμη ως προδημοσίευση (preprint), η οποία χαρτογράφησε τις επιδοτήσεις της ΕΕ για διαφορετικά τρόφιμα το 2020, χρησιμοποιώντας τις ίδιες μεθόδους με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Food το 2024. Ορισμένοι ειδικοί εξέφρασαν επιφυλάξεις σχετικά με το μέγεθος της ανισότητας που εντόπισε η πρώτη μελέτη, χωρίς όμως να αμφισβητήσουν ότι αυτή υφίσταται.
Η Anniek Kortleve, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Leiden και επικεφαλής συγγραφέας της ακαδημαϊκής μελέτης, δήλωσε ότι τα ευρήματα δείχνουν πως οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ολόκληρη την αλυσίδα των επιδοτήσεων που διοχετεύονται μέσω των ζωοτροφών στην κτηνοτροφία και όχι μόνο τις άμεσες πληρωμές προς τις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις.
«Η ανάλυσή μας δείχνει ότι η στήριξη της ΚΑΠ συγκεντρώνεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης σε σχέση με τις θερμίδες που παρέχουν, ενώ οι φυτικές πρωτεΐνες όπως τα όσπρια λαμβάνουν ελάχιστη στήριξη», ανέφερε.
Αυτό συμβαίνει «παρότι οι στρατηγικές της ΕΕ ζητούν μεγαλύτερη έμφαση σε διατροφές πλούσιες σε φυτικά τρόφιμα για λόγους υγείας και βιωσιμότητας».
Η έκθεση διαπίστωσε ότι το 2020 το κρέας και τα γαλακτοκομικά έλαβαν 39 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις, τα φρούτα και τα λαχανικά 3,6 δισ. ευρώ και τα δημητριακά 2,4 δισ. ευρώ. Οι αγελάδες και τα πρόβατα, που απαιτούν περισσότερη γη από ζώα όπως οι χοίροι ή τα κοτόπουλα, τείνουν να επωφελούνται από επιδοτήσεις που στοχεύουν σε προβληματικές περιοχές και κλάδους, πέραν των πληρωμών που βασίζονται στα εκτάρια.
«Η ευρωπαϊκή αγορά πρωτεΐνης δεν λειτουργεί εντός βιώσιμων ορίων»
Από το 2023 έχουν συνδεθεί ορισμένοι «πράσινοι» όροι με τις πληρωμές της ΚΑΠ, ωστόσο οι ειδικοί δεν αναμένουν ότι η συνολική σύνθεση των εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ έχει αλλάξει σημαντικά.
Το 2024, ένας «στρατηγικός διάλογος» μεταξύ αγροτών, σούπερ μάρκετ, επιστημόνων και περιβαλλοντικών οργανώσεων – που συγκροτήθηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για να κατευνάσει τις οργισμένες αγροτικές διαμαρτυρίες – κατέληξε στην αναγνώριση ότι οι Ευρωπαίοι καταναλώνουν περισσότερη ζωική πρωτεΐνη από όση συστήνουν οι επιστήμονες και σε έκκληση για στήριξη της μετάβασης προς πιο φυτικές διατροφές.
Ο Donal Murphy-Bokern, γεωργικός επιστήμονας που έχει εργαστεί σε υπουργεία τροφίμων και γεωργίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία και δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία πρωτεΐνης «δεν λειτουργεί εντός βιώσιμων ορίων».
Η ενσωμάτωση της δημόσιας υγείας στη χάραξη πολιτικής θα αμφισβητούσε τα σημερινά επίπεδα κτηνοτροφικής παραγωγής, είπε.
«Χρειαζόμαστε πλέον μια κοινή αγροδιατροφική πολιτική που να ενσωματώνει ρητά περιβαλλοντικούς και στόχους δημόσιας υγείας στον τρόπο με τον οποίο στηρίζονται οι αγρότες της ΕΕ».
Οι βελτιώσεις στις εναλλακτικές πρωτεΐνες και η αναδυόμενη στροφή των καταναλωτών προς τη μείωση της κατανάλωσης κρέατος έχουν συναντήσει αντίσταση από ισχυρά αγροτικά λόμπι και ορισμένους πολιτικούς. Τον Νοέμβριο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε την απαγόρευση χρήσης όρων όπως «μπριζόλα», «μπέργκερ» και «λουκάνικο» για φυτικά τρόφιμα, εκτός αν περιέχουν κρέας.
Η ψηφοφορία χλευάστηκε από περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες επισήμαναν αποδεκτούς όρους όπως το φυστικοβούτυρο, που δεν περιέχει γαλακτοκομικά, ή τα hot dog, που δεν περιέχουν σκύλους. Η πρόταση δίχασε επίσης τους συντηρητικούς, με ορισμένους να θεωρούν ότι παραβιάζει τις αρχές της ελεύθερης αγοράς.
Ο Bowman δήλωσε ότι οι πολιτικοί εμπλέκονται βαθιά στη διαμόρφωση της παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων. «Μην πιστεύετε τις εταιρείες κρέατος και γαλακτοκομικών που λένε ότι οι πολιτικοί που προωθούν υγιεινές και βιώσιμες διατροφές λένε στους ανθρώπους τι να τρώνε», είπε.
Πηγή: Guardian
