Σήμερα αναλύουμε τα κρίσιμα άρθρα 1 έως 19 του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (ν.4938/2022), εστιάζοντας στα βασικά σημεία, διευκολύνοντας έτσι την αποστήθιση και την κατανόηση των διατάξεων αυτών.
Άρθρα 1-2 (έκταση εφαρμογής, ίδρυση, συγχώνευση, κατάργηση, περιφέρεια και έδρα δικαστηρίων)
Άρθρο 1 (έκταση εφαρμογής)
Οι διατάξεις του Κώδικα εφαρμόζονται:
Άρθρο 2 (ίδρυση, συγχώνευση, κατάργηση, περιφέρεια και έδρα δικαστηρίων)
Συνοπτικά:
- Ποιος αποφασίζει; Προεδρικό Διάταγμα
- Ποιος γνωμοδοτεί; Ολομέλεια Άρειου Πάγου ή ΣτΕ, +Εφετείο, αν πρόκειται για πρωτοδικείο
- Τι ρυθμίζει η απόφαση; Ίδρυση, κατάργηση, συγχώνευση, έδρα, περιφέρεια, τηλεματική λειτουργία
- Αν δεν υπάρχει έδρα; Ορίζεται μεταβατική έδρα (προσωρινά)
- Αν ούτε αυτό βολεύει; Η υπόθεση πάει στην κύρια έδρα (εξαίρεση)
- Αλλάζει η αρμοδιότητα; Όχι, ποτέ
Άρθρα 3-13 (οργανικές θέσεις και συγκρότηση δικαστηρίων)
Άρθρο 3 (αριθμός και κατανομή οργανικών θέσεων)
Τι πρέπει να θυμόμαστε:
- Η κατανομή των θέσεων γίνεται με βάση τον αριθμό υποθέσεων και τη δικαστηριακή κίνηση
- Η κατανομή για δικαστικούς λειτουργούς γίνεται με προεδρικό διάταγμα
- Η κατανομή για δικαστικούς υπαλλήλους γίνεται με απόφαση Υπουργού Δικαιοσύνης
- Αν συγχωνευθούν δικαστήρια οι οργανικές θέσεις ανακατανέμονται ανάλογα με τις ανάγκες
- Οι οργανικές θέσεις των πρωτοδικών γενικής επετηρίδας και των δικαστικών λειτουργών ειδικής επετηρίδας είναι ενιαίες
Άρθρο 4 (συγκρότηση των δικαστηρίων τμήματα)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Η συγκρότηση των δικαστηρίων εξαρτάται από αν είναι μονομελή ή πολυμελή και από τον βαθμό των δικαστών (πρωτοδίκες – εφέτες)
- Μονομελή δικαστήρια συγκροτούνται από έναν πρόεδρο ή δικαστή
- Τριμελή δικαστήρια συγκροτούνται από πρόεδρο και δύο δικαστές
- Μικτά ορκωτά συγκροτούνται από 3 δικαστές και 4 ενόρκους
- Τα δικαστήρια ανηλίκων έχουν υποχρεωτική παρουσία εισαγγελέα
- Στα πολυμελή δικαστήρια προεδρεύει ο ανώτερος ή αν δεν υπάρχει ο αρχαιότερος δικαστής
- Στα ποινικά δικαστήρια ο εισαγγελέας παρίσταται υποχρεωτικά
- Στα πολιτικά δικαστήρια ο εισαγγελέας παρίσταται μόνο όπου προβλέπεται
- Τα δικαστήρια μπορούν να διαιρούνται σε τμήματα, αν επαρκεί το προσωπικό
- Μπορούν να συσταθούν ειδικά τμήματα σε πολιτικά (Αθήνα-Θεσσαλονίκη) και σε διοικητικά δικαστήρια με δικαστές εξειδίκευσης και τριετή θητεία
Άρθρο 5 (αναπλήρωση δικαστών)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Αν δεν υπάρχουν, απουσιάζουν ή κωλύονται δικαστές, αναπληρώνονται
- Η αναπλήρωση γίνεται κατά σειρά αρχαιότητας, εκτός αν ο νόμος ορίζει αλλιώς
- Στα πολιτικά και ποινικά δικαστήρια ανώτεροι δικαστές αναπληρώνονται από κατώτερους του ίδιου δικαστηρίου, σε πολυμελή/τριμελή μπορεί να αναπληρώσει δικαστής γενικής ή ειδικής επετηρίδας ή πάρεδρος (σε έναν μόνο)
- Στα διοικητικά δικαστήρια ο πρόεδρος από άλλον δικαστή του ίδιου δικαστηρίου, ο εφέτης από άλλον εφέτη, ένας πρωτοδίκης από πάρεδρο
- Οι αναπληρωτές ορίζονται με πράξη του δικαστή που διευθύνει το δικαστήριο και ειδικά για πολυμελή/τριμελή/ΜΟΔ από τον διευθύνοντα το πρωτοδικείο της έδρας
Άρθρο 6 (αδυναμία συγκρότησης δικαστηρίων)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Αν δεν μπορεί να συγκροτηθεί δικαστήριο, καλύπτεται με μετακίνηση δικαστών από άλλα δικαστήρια
- Για πρωτοδικείο/πλημμελειοδικείο/δικαστήριο ανηλίκων/ΜΟΔ: ο διευθύνων το εφετείο στέλνει πρωτοδίκες από την περιφέρειά του
- Για ορισμένα εφετεία και ΜΟΕ αναπλήρωση γίνεται με εφέτες από συγκεκριμένα μεγάλα εφετεία (Αθηνών, Πειραιώς, Θεσσαλονίκης, Πατρών)
- Αν υπάρχει αδυναμία στον εισαγγελέα ο διευθύνων την εισαγγελία εφετών ορίζει αντεισαγγελέα ή εισαγγελέα, ανάλογα με το δικαστήριο
- Για διοικητικά δικαστήρια αναπλήρωση γίνεται από άλλο διοικητικό δικαστήριο της ίδιας εφετειακής περιφέρειας, ορισμός από Γενικό Επίτροπο για εφέτες ή από διευθύνοντα το εφετείο για πρωτοδίκες ή παρέδρους
- Αν ούτε έτσι συγκροτείται τότε εφαρμόζονται οι δικονομικές διατάξεις παραπομπής σε άλλο ισόβαθμο δικαστήριο
- Αν η δίκη αναμένεται μακρά μπορεί να οριστεί συμπαρεδρεύων δικαστής, συμμετέχει στη διαδικασία, όχι στη διάσκεψη, εκτός αν αντικαταστήσει μέλος, το ίδιο ισχύει αναλόγως και για τον εισαγγελέα
Άρθρο 8 (γραμματέας δικαστηρίου)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Για τη νόμιμη συγκρότηση του δικαστηρίου απαιτείται παρουσία γραμματέα
- Αν ο γραμματέας (και ο αναπληρωτής του) απουσιάζει ή κωλύεται τα καθήκοντα ανατίθενται σύμφωνα με το άρθρο 11
- Ο γραμματέας δεν μετέχει στις διασκέψεις του δικαστηρίου εκτός αν ο νόμος το προβλέπει ή αν το δικαστήριο κρίνει αναγκαία την παρουσία του
Άρθρο 9 (κωλύματα παραγόντων της δίκης)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Δεν επιτρέπεται σύμπραξη στην ίδια διαδικαστική πράξη αν τα πρόσωπα είναι σύζυγοι ή σε σύμφωνο συμβίωσης και συγγενείς εξ αίματος ή αγχιστείας έως γ βαθμό
- Ισχύει για δικαστικούς λειτουργούς, ενόρκους, δικαστικούς υπαλλήλους, δικηγόρους
- Για τους δικηγόρους, η απαγόρευση ισχύει και όταν εκπροσωπούν αντίδικα μέρη
- Υποχρέωση δήλωσης του κωλύματος στον δικαστή/πρόεδρο/εισαγγελέα
- Η αποσιώπηση είναι πειθαρχικό αδίκημα, δεν ακυρώνει τη διαδικαστική πράξη (εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά)
Άρθρο 10 (σχέση δικαστικών και αστυνομικών αρχών)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Η αστυνομία υποχρεούται να εκτελεί άμεσα χωρίς δικαιολογίες τις παραγγελίες των δικαστικών αρχών
- Υποχρεούται επίσης να διευκολύνει τους δικηγόρους στο έργο τους
- Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, υποχρέωση συνδρομής έχουν και οι ένοπλες δυνάμεις
- Αν αστυνομικό όργανο παραβεί υπαίτια την υποχρέωση εκτέλεσης παραγγελίας διαπράττει πειθαρχικό αδίκημα
- Τις ανακριτικές πράξεις και την πειθαρχική δίωξη ασκεί ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών του τόπου υπηρεσίας
- Την πειθαρχική δικαιοδοσία ασκούν: πλημμελειοδικείο (α’ βαθμός), εφετείο (β’ βαθμός)
- Την εκτέλεση της απόφασης επιμελείται ο εισαγγελέας του συμβουλίου
- Κατά τα λοιπά εφαρμόζεται ο Κώδικας Δικαστικών Υπαλλήλων
Άρθρο 11 (Γραμματεία των δικαστηρίων και των εισαγγελιών)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Σε κάθε δικαστήριο και εισαγγελία υπάρχει γραμματεία, ως ενιαία οργανική μονάδα
- Όλοι οι δικαστικοί υπάλληλοι ανήκουν στη γραμματεία
- Τη γραμματεία διευθύνει και εποπτεύει ο δικαστής ή ο εισαγγελέας
- Ο προϊστάμενος γραμματείας (δικαστικός υπάλληλος): συντάσσει πρακτικά, εκδίδει αντίγραφα και πιστοποιητικά, τηρεί βιβλία και αρχείο
- Σε αμφιβολία για έγγραφα αποφασίζει ο δικαστής /εισαγγελέας
- Αν λείπει γραμματέας ορίζεται αναπληρωτής (ακόμη και από ανώτερο δικαστήριο)
- Σε απεργία παρέχεται ελάχιστο προσωπικό για επείγουσες υποθέσεις
- Οι έμμισθοι επιμελητές φροντίζουν για ευταξία και επιδόσεις
Άρθρο 12 (δικαστικό έτος θερινά τμήματα)
Άρθρο 13 (αρχείο δικαστηρίου)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Στο αρχείο του δικαστηρίου ή της εισαγγελίας φυλάσσονται αποφάσεις, πρακτικά, βιβλία, δικογραφίες, πειστήρια, κάθε υπηρεσιακό έγγραφο (είτε σε φυσική είτε σε ηλεκτρονική μορφή)
- Αν καταργηθεί δικαστήριο ή εισαγγελία: το αρχείο δεν καταστρέφεται, μεταφέρεται στο δικαστήριο/εισαγγελία που έχει τοπική αρμοδιότητα στην ίδια περιοχή
- Ειδικά για καταργούμενα ειρηνοδικεία: το αρχείο μεταφέρεται στο πρωτοδικείο της έδρας ή σε παράλληλη/περιφερειακή έδρα πρωτοδικείου
- Με προεδρικό διάταγμα ρυθμίζονται η τήρηση και η οργάνωση των αρχείων, η εκποίηση ή καταστροφή εγγράφων (μόνο αν δεν έχουν υπηρεσιακή ή ιστορική αξία) και η ανασύσταση αρχείων, δικογραφιών, πρακτικών, αποφάσεων που χάθηκαν ή καταστράφηκαν
- Με απόφαση Υπουργού Δικαιοσύνης καθορίζονται ποια βιβλία τηρούνται αν είναι έντυπα ή ηλεκτρονικά το περιεχόμενό τους
- Τα έντυπα βιβλία αριθμούνται, μονογράφονται κατά φύλλο, σφραγίζονται και υπογράφονται από τον προϊστάμενο της γραμματείας
Άρθρα 14-16 (δικαστικά συμβούλια και ολομέλειες)
Άρθρο 14 (δικαστικά συμβούλια)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Τα δικαστικά συμβούλια συγκροτούνται όπως τα αντίστοιχα δικαστήρια (ίδια σύνθεση, ίδιος αριθμός δικαστών)
- Ισχύει για: πρωτοδικείο και πλημμελειοδικείο, διοικητικό πρωτοδικείο, εφετείο, διοικητικό εφετείο, Άρειο Πάγο
- Ειδικά για τον Άρειο Πάγο το συμβούλιο του άρθρου 529 ΚΠΔ συγκροτείται από πρόεδρο Άρειου Πάγου και 2 αρεοπαγίτες
- Στα δικαστικά συμβούλια παρίσταται εισαγγελέας μόνο όπου ο νόμος το προβλέπει, ο οποίος αναπτύσσει την πρότασή του και αποχωρεί (δεν μετέχει στη διάσκεψη)
Άρθρο 15 (ολομέλεια δικαστηρίου)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Η Ολομέλεια αποτελείται από όλους τους δικαστές και δικαστικούς παρέδρους του δικαστηρίου
- Προεδρεύει ο πρόεδρος του τριμελούς συμβουλίου ή ο διευθύνων δικαστής
- Ο εισαγγελέας παρίσταται, μιλά και αποχωρεί πριν την ψηφοφορία
- Την ολομέλεια συγκαλεί ο διευθύνων του δικαστηρίου
- Η σύγκληση είναι υποχρεωτική εντός 15 ημερών όταν το ζητήσει το 1/3 των μελών (ή 20 αν είναι πάνω από 60), το ζητήσει ο εισαγγελέας/γενικός επίτροπος, ασκηθεί προσφυγή κατά πράξης του διευθύνοντος, το ζητήσει δικηγορικός σύλλογος (ο εκπρόσωπος μιλά και αποχωρεί), το ζητήσει ο προϊστάμενος γραμματείας μετά από απόφαση της υπηρεσιακής συνέλευσης
- Η ολομέλεια έχει απαρτία με πάνω από τα μισά μέλη (ελάχιστο 3), αποφασίζει με απόλυτη πλειοψηφία, οι αποφάσεις της υπερισχύουν άλλων οργάνων
- Αρμοδιότητες ολομέλειας: κανονισμός του δικαστηρίου, θέματα οργάνωσης και λειτουργίας, θερινά τμήματα, γνωμοδοτήσεις όπου προβλέπεται
- Μπορεί να συνεδριάζει για ανταλλαγή απόψεων χωρίς δεσμευτικό αποτέλεσμα
- Ορίζει εκπρόσωπο τύπου (ανά τριετία) στα μεγάλα δικαστήρια
- Οι συνεδριάσεις δεν είναι δημόσιες
Άρθρο 16 (ολομέλεια εισαγγελίας)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Η ολομέλεια εισαγγελίας συγκροτείται όταν υπηρετούν τουλάχιστον 5 εισαγγελικοί λειτουργοί
- Αποτελείται από εισαγγελείς, αντεισαγγελείς και παρέδρους
- Τη συγκαλεί και προεδρεύει ο διευθύνων την εισαγγελία
- Η σύγκληση είναι υποχρεωτική εντός 15 ημερών όταν ζητηθεί: από 2/5 των εισαγγελικών λειτουργών, από πρόεδρο δικαστηρίου ή τριμελούς συμβουλίου (για θέματα οργάνωσης), από δικηγορικό σύλλογο (ο εκπρόσωπος μιλά και αποχωρεί), από προϊστάμενο γραμματείας μετά από απόφαση υπηρεσιακής συνέλευσης
- Έχει απαρτία με πάνω από τα μισά μέλη (ελάχιστο 3)
- Απαρτία στην Εισαγγελία Αρείου Πάγου με τουλάχιστον 15 μέλη
- Οι αποφάσεις λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία, υπερισχύουν άλλων οργάνων σε περισσότερες γνώμες
- Αρμοδιότητες ολομέλειας: κανονισμός εισαγγελίας, θέματα οργάνωσης και λειτουργίας, θερινά τμήματα, αποφάσεις/γνωμοδοτήσεις όπου προβλέπεται
- Μπορεί να συνεδριάζει για ανταλλαγή απόψεων
- Ορίζει εκπρόσωπο τύπου ανά 3ετία (στα μεγάλα δικαστήρια)
Άρθρα 17-19 (διεύθυνση δικαστηρίων και εισαγγελιών)
Άρθρο 17 (διεύθυνση δικαστηρίων)
Άρθρο 18 (διεύθυνση εισαγγελιών)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Την εισαγγελία τη διευθύνει ο εισαγγελέας
- Αν υπάρχουν περισσότεροι εισαγγελείς, αναλαμβάνει ο αρχαιότερος, αρκεί να μην έχει κώλυμα
- Ο διευθύνων στην έδρα του πρωτοδικείου ορίζει ποιος εισαγγελέας θα πάει στην παράλληλη έδρα και τι δουλειά θα κάνει
- Ο διευθύνων εισαγγελέας κάνει πρακτικά ό,τι κάνει και ο πρόεδρος δικαστηρίου (οργάνωση, λειτουργία, συντονισμός)
- Εκλογή γίνεται στις πολύ μεγάλες εισαγγελίες: Εισαγγελία Εφετών Αθηνών, Εισαγγελίες Πρωτοδικών Αθηνών και Θεσσαλονίκης, η εκλογή γίνεται με μυστική ψηφοφορία από την ολομέλεια κάθε 2 χρόνια, το 3ο Σάββατο Σεπτεμβρίου στις 11:00, υποψήφιοι είναι οι αρχαιότεροι εισαγγελείς, όποιος πάρει τις περισσότερες ψήφους, γίνεται διευθύνων, αν ισοψηφήσουν τότε κλήρωση
- Η θητεία είναι για δύο χρόνια (1η Οκτωβρίου έως 30 Σεπτεμβρίου)
- Δεν μπορεί να επανεκλεγεί το ίδιο άτομο στον ίδιο βαθμό (εξαίρεση αποτελεί αν η πρώτη θητεία κράτησε λιγότερο από 1 χρόνο)
- Ο διευθύνων δεν μετατίθεται, αν προαχθεί, μένει μέχρι να τελειώσει η θητεία
- Αν τιμωρηθεί σοβαρά πειθαρχικά χάνει τη θέση, αν λείπει προσωπικά τον καλύπτει ο αναπληρωτής, αν παραιτηθεί ή φύγει τότε νέα εκλογή μέσα σε έναν μήνα
- Ο διευθύνων δεν μπορεί να είναι μέλος ΔΣ δικαστικών ενώσεων
- Δεν μπορεί να είναι διευθύνων όποιος έχει σοβαρή πειθαρχική ποινή, έχει ποινική δίωξη για αδίκημα με δόλο, έχει κριθεί μη προακτέος
- Ακόμα και όπου δεν γίνεται εκλογή, αν κάποιος έχει κώλυμα δεν μπορεί να διευθύνει
Άρθρο 19 (κανονισμοί εσωτερικής υπηρεσίας)
Τι πρέπει να θυμόσαστε:
- Κάθε δικαστήριο και εισαγγελία υποχρεούται να καταρτίζει κανονισμό εσωτερικής υπηρεσίας, ο οποίος προσαρμόζεται ανάλογα με τις υπηρεσιακές ανάγκες
- Ο κανονισμός συντάσσεται από την Ολομέλεια για δικαστήρια και εισαγγελίες με τουλάχιστον πέντε εισαγγελείς, ενώ η διοίκηση καθορίζει προσωρινά τη λειτουργία μέχρι την οριστική έκδοσή του
- Μέχρι να εκδοθεί κανονισμός, τα θέματα ρυθμίζονται με πράξη του τριμελούς συμβουλίου διεύθυνσης του δικαστηρίου ή του διευθύνοντος το δικαστήριο ή την εισαγγελία
- Ο κανονισμός ορίζει τμήματα δικαστηρίων και εισαγγελιών, αριθμό δικασίμων, ζητήματα που αφορούν χρέωση υποθέσεων και οποιοδήποτε άλλο ζήτημα ανάγεται στην εσωτερική οργάνωση των υπηρεσιών των δικαστηρίων και εισαγγελιών
- Οι κανονισμοί δεν αποφασίζονται κεκλεισμένων των θυρών αλλά με τη γνώμη δικηγόρων και υπαλλήλων, και πάντα υπό την εποπτεία των ανώτατων δικαστικών αρχών
