Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, θα κατεδαφίζεται κατ’ απόλυτη προτεραιότητα το σύνολο των νέων χωρίς άδεια αυθαίρετων κατασκευών που ανεγέρθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2024. Ταυτόχρονα, θα αρχίσουν να κατεδαφίζονται και τα παλαιότερα αυθαίρετα αρχίζοντας από το 2023 και πίσω – και – με δέσμευση για ελάχιστο αριθμό ετήσιων κατεδαφίσεων που σήμερα δεν υπάρχει.
Ο σχεδιασμός για την κατεδάφιση των αυθαιρέτων περιλαμβάνει και αυτά που ανεγέρθηκαν πριν από το 2011. Σε αυτή την κατηγορία των αυθαιρέτων, όπως εξηγούν πηγές που γνωρίζουν καλά το θέμα, οι κατεδαφίσεις θα αρχίσουν από τις λεγόμενες «κραυγαλέες» περιπτώσεις, όπως είναι, για παράδειγμα, τα αυθαίρετα που ανεγέρθηκαν σε εκτάσεις που δεν ανήκουν ιδιοκτησιακά στους ιδιοκτήτες αυτών των κτισμάτων και είναι αδύνατον να νομιμοποιηθούν.
Για την υλοποίηση του σχεδιασμού που προβλέπεται από το σχέδιο νόμου, θεσμοθετείται σύστημα πλήρους παρακολούθησης του δομημένου περιβάλλοντος, διαδικασία εντοπισμού και καταγραφής της αυθαίρετης δόμησης με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα (δορυφόρους, drones, τεχνητή νοημοσύνη κ.ά.), διασύνδεση συστήματος με το e-άδειες, καθώς και πλατφόρμα καταγγελιών. «Κάθε απόκλιση νέου κτίσματος πάνω από ένα μέτρο (αυτή είναι η τεχνική δυνατότητα που παρέχει η παρακολούθηση από δορυφόρο) θα κατεδαφίζεται χωρίς καμία εξαίρεση» λένε από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Όπως θα αναφέρεται στο σχέδιο νόμου, ο ιδιοκτήτης του αυθαιρέτου μπορεί να προβεί αυτοβούλως στην αποδοχή της έκθεσης αυτοψίας και στην κατεδάφιση ή αποκατάσταση της νόμιμης χρήσης με την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση.
Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να υποβάλει στη Διεύθυνση Εφαρμογής Σχεδιασμού και Ελέγχου Δομημένου Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, είτε ηλεκτρονικά (στη διεύθυνση Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. ) είτε σε έγχαρτη μορφή αυτοπροσώπως είτε μέσω εξουσιοδοτημένου εκπροσώπου του, υπεύθυνη δήλωση με την οποία αναλαμβάνει την υποχρέωση να προβεί στην κατεδάφιση με ίδια μέσα, εντός 30 εργάσιμων ημερών από την τοιχοκόλληση της έκθεσης αυτοψίας στο ακίνητο.
Σε περίπτωση συμμόρφωσης του ιδιοκτήτη, διαγράφεται το 50% του προστίμου ανέγερσης και δεν επιβάλλονται ή ανακαλούνται, εφόσον έχουν ήδη επιβληθεί, οι διοικητικές κυρώσεις, ενώ παύει και η διοικητική δίωξη. Σε περίπτωση μερικής συμμόρφωσης του ιδιοκτήτη, διαγράφεται το 50% του προστίμου ανέγερσης που αναλογεί στα κατεδαφιστέα κτίσματα και στις αποκατασταθείσες χρήσεις, και κατά τα λοιπά επιβάλλονται όλες οι προβλεπόμενες κυρώσεις.
Σύμφωνα με τα όσα θα αναφέρονται στο σχέδιο νόμου, το πρόστιμο ανέγερσης είναι ίσο με την αξία του αυθαιρέτου επί τον συντελεστή περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Η αξία του αυθαιρέτου υπολογίζεται ως το γινόμενο της επιφανείας του, πολλαπλασιαζόμενης επί της τιμής ζώνης της περιοχής του ακινήτου, όπως αυτή ισχύει κατά την ημερομηνία της παράβασης, σύμφωνα με το σύστημα αντικειμενικών αξιών του υπουργείου Οικονομικών.
Το ελάχιστο ύψος του προστίμου ανέγερσης θα κυμαίνεται (ανάλογα με την περίπτωση) από 250 έως 1.500 ευρώ. Σημειώνεται πως από την τοιχοκόλληση της έκθεσης αυτοψίας μέχρι την κατεδάφιση ή τη νομιμοποίηση των αυθαιρέτων (εφόσον προβλέπεται) επιβάλλεται για κάθε έτος μη αποκατάστασης της αυθαιρεσίας πρόστιμο μη έγκαιρης κατεδάφισης, το οποίο ισούται με το 50% του προστίμου ανέγερσης, το οποίο κυμαίνεται (ανάλογα με την περίπτωση) από 100 έως 750 ευρώ.
