Οι παιδικές ζωγραφιές και τα σχολικά βραβεία που γεμίζουν συχνά την πόρτα του ψυγείου δεν αποτελούν απλώς ένα χαρακτηριστικό της οικογενειακής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με την ψυχολογία, η συγκεκριμένη συνήθεια μπορεί να μεταφέρει στα παιδιά σημαντικά μηνύματα για την προσπάθεια, την αναγνώριση και την αίσθηση ότι ανήκουν στην οικογένεια.
Για πολλούς γονείς, το ψυγείο λειτουργεί σχεδόν σαν ένας μικρός πίνακας ανακοινώσεων. Μια ζωγραφιά από το σχολείο, ένα μετάλλιο από έναν αγώνα ή ένα πιστοποιητικό μπορεί να βρει περίοπτη θέση στην κουζίνα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αν και εκ πρώτης όψεως πρόκειται για μια απλή κίνηση υπερηφάνειας, η ψυχολογία αποδίδει στη συμπεριφορά σε κάτι βαθύτερο. Η προβολή ενός παιδικού επιτεύγματος μπορεί να δείχνει στο παιδί ότι η προσπάθεια και η δημιουργικότητά του έχουν γίνει αντιληπτές και έχουν αξία.
Η αναγνώριση της προσπάθειας έχει σημασία
Τα παιδιά διαμορφώνουν σε σημαντικό βαθμό την εικόνα που έχουν για τις ικανότητές τους μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με τους γονείς και άλλους σημαντικούς ενήλικες.
Έρευνα της Elizabeth Gunderson, της Carol Dweck και συνεργατών τους έχει εξετάσει τη σημασία του λεγόμενου «επαίνου της διαδικασίας», δηλαδή της αναγνώρισης της προσπάθειας, των στρατηγικών και της επιμονής ενός παιδιού, αντί της έμφασης σε μια έμφυτη ικανότητα.
Τα ευρήματα συνέδεσαν τον έπαινο που εστιάζει στη διαδικασία κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής με μεταγενέστερες πεποιθήσεις των παιδιών ότι οι ικανότητές τους μπορούν να αναπτυχθούν μέσα από την προσπάθεια και τη μάθηση.
Η τοποθέτηση μιας ζωγραφιάς στο ψυγείο, βέβαια, δεν ταυτίζεται με τον λεκτικό έπαινο και δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι από μόνη της δημιουργεί «νοοτροπία ανάπτυξης».
Ωστόσο, μπορεί να λειτουργεί ως μια έμμεση μορφή αναγνώρισης. Το παιδί βλέπει τη δημιουργία του σε ένα σημείο του σπιτιού που όλοι χρησιμοποιούν καθημερινά και λαμβάνει ένα απλό μήνυμα: «Αυτό που έκανες το προσέξαμε και έχει σημασία για εμάς».
Η ανάγκη του παιδιού να αισθάνεται ικανό
Η Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού, που αναπτύχθηκε από τους ψυχολόγους Edward Deci και Richard Ryan, αναδεικνύει την ικανότητα, την αυτονομία και τη συνάφεια ως βασικές ψυχολογικές ανάγκες.
Η αίσθηση ικανότητας αφορά το να νιώθει κανείς ότι μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε μια δραστηριότητα, ενώ η συνάφεια σχετίζεται με το αίσθημα σύνδεσης, αποδοχής και εκτίμησης από τους άλλους.
Όταν ένας γονιός βάζει με υπερηφάνεια τη ζωγραφιά ή το μετάλλιο του παιδιού σε εμφανές σημείο, η πράξη μπορεί να ενισχύσει και τις δύο αυτές διαστάσεις.
Δεν χρειάζεται το μήνυμα να είναι «είσαι ο καλύτερος» ή «είσαι πιο ταλαντούχος από τους άλλους». Μπορεί να είναι πολύ πιο απλό: «Βλέπουμε την προσπάθειά σου και χαιρόμαστε γι' αυτήν».
Το ψυγείο ως «οικογενειακό αρχείο»
Οι παιδικές δημιουργίες αποκτούν συχνά συναισθηματική αξία για ολόκληρη την οικογένεια.
Η πρώτη ζωγραφιά, το πρώτο μετάλλιο, ένα σχολικό βραβείο ή μια φωτογραφία μπορεί να αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη στιγμή στην πορεία ενός παιδιού. Όταν παραμένουν σε κοινή θέα, μετατρέπονται σταδιακά σε κομμάτια της οικογενειακής ιστορίας.
Το ψυγείο έχει μάλιστα έναν ιδιαίτερο ρόλο, καθώς βρίσκεται σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία του σπιτιού. Τα μέλη της οικογένειας το βλέπουν ξανά και ξανά, την ώρα που μαγειρεύουν, τρώνε ή περνούν από την κουζίνα.
Έτσι, μια παιδική ζωγραφιά δεν μένει ξεχασμένη σε ένα συρτάρι. Γίνεται μέρος του καθημερινού περιβάλλοντος και, παράλληλα, μια υπενθύμιση της ανάπτυξης του παιδιού.
Όταν η προσπάθεια γίνεται πιο σημαντική από το αποτέλεσμα
Η ίδια η πράξη της προβολής ενός επιτεύγματος μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό νόημα ανάλογα με το μήνυμα που συνοδεύει.
Αν ένας γονιός πει «Δούλεψες πολύ σκληρά για να το καταφέρεις», η έμφαση βρίσκεται στην προσπάθεια, την επιμονή και τη διαδικασία.
Αντίθετα, φράσεις όπως «Είσαι πανέξυπνος» ή «Είσαι γεννημένος για να κερδίζεις» εστιάζουν περισσότερο σε μια σταθερή ιδιότητα του παιδιού.
Η έρευνα γύρω από τον γονικό έπαινο έχει δείξει ότι η διάκριση αυτή μπορεί να έχει σημασία για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες, τις προκλήσεις και τις αποτυχίες.
Ένα παιδί που μαθαίνει ότι η αξία του συνδέεται αποκλειστικά με το αποτέλεσμα μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο όταν αποτυγχάνει. Αντίθετα, όταν αναγνωρίζεται η προσπάθεια και η διαδικασία, μπορεί να αναπτύξει μια διαφορετική σχέση με τα λάθη και τις προκλήσεις.
Μπορεί να λειτουργεί και ως θετική ενίσχυση
Μια ακόμη οπτική προέρχεται από τη συμπεριφορική ψυχολογία και την έννοια της θετικής ενίσχυσης.
Όταν μια συμπεριφορά ακολουθείται από μια θετική συνέπεια, είναι πιθανότερο να επαναληφθεί. Για ένα παιδί, η αναγνώριση από τους γονείς μπορεί να αποτελεί μια σημαντική κοινωνική ανταμοιβή.
Ένα παιδί που αφιερώνει χρόνο στο πιάνο, προπονείται για έναν αγώνα ή δουλεύει πάνω σε μια καλλιτεχνική δημιουργία, μπορεί να λάβει ενθάρρυνση και θετική προσοχή από την οικογένειά του. Η προβολή του τελικού αποτελέσματος μπορεί να αποτελεί ένα ακόμη μήνυμα επιβράβευσης.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα παιδιά μαθαίνουν απαραίτητα να λειτουργούν μόνο για τις εξωτερικές ανταμοιβές. Καθοριστικό ρόλο παίζει το συνολικό οικογενειακό περιβάλλον και κυρίως το μήνυμα που μεταδίδουν οι γονείς.
Δεν είναι απαραίτητα επίδειξη ή ανταγωνισμός
Ένα ψυγείο γεμάτο μετάλλια, βραβεία και ζωγραφιές δεν σημαίνει ότι οι γονείς προσπαθούν να επιδείξουν τις επιτυχίες των παιδιών τους.
Για πολλές οικογένειες, πρόκειται απλώς για έναν αυθόρμητο τρόπο έκφρασης αγάπης και υπερηφάνειας.
Οι γονείς βιώνουν και οι ίδιοι έντονα συναισθήματα όταν βλέπουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν, να μαθαίνουν και να κατακτούν νέους στόχους. Ένα μετάλλιο μπορεί να θυμίζει τον αγώνα στον οποίο συμμετείχε το παιδί, ενώ μια ζωγραφιά μπορεί να φέρνει στο μυαλό μια συγκεκριμένη ηλικία ή περίοδο της ζωής του.
Με αυτή την έννοια, η «έκθεση» των παιδικών επιτευγμάτων μπορεί να αφορά τόσο το παιδί όσο και τους ίδιους τους γονείς.
Το πραγματικό μήνυμα βρίσκεται πίσω από το μετάλλιο
Το ίδιο μετάλλιο μπορεί να μεταφέρει διαφορετικά μηνύματα. Μπορεί να σημαίνει «είσαι καλύτερος από τους άλλους», αλλά μπορεί εξίσου να σημαίνει «προσπάθησες, επέμεινες και είμαστε περήφανοι για σένα».
Για μια οικογένεια, το ψυγείο μπορεί να είναι γεμάτο τρόπαια. Για μια άλλη, γεμάτο αναμνήσεις.
Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, οι ζωγραφιές, τα πιστοποιητικά και τα μετάλλια λειτουργούν ως ένας πολύ απλός τρόπος για να εκφράσουν οι γονείς κάτι που τα παιδιά έχουν ανάγκη να ακούσουν και να αισθανθούν: «Σε βλέπουμε, αναγνωρίζουμε την προσπάθειά σου και αυτό που κάνεις έχει αξία για εμάς».
