Η μητέρα μου κάλεσε την αδελφή μου τον προηγούμενο μήνα για να ρωτήσει αν θυμήθηκε να κλείσει το σέρβις του αυτοκινήτου της. Η αδελφή μου είναι τριάντα πέντε, ζει στην Καλιφόρνια, έχει μεταπτυχιακό και διαχειρίζεται μόνη της τη συντήρηση του οχήματός της για πάνω από μια δεκαετία. Όταν μου το ανέφερε, μισογελώντας, μισοεκνευρισμένη, αναγνώρισα αμέσως τη δυναμική. Διότι έχω περάσει χρόνια στη θεραπεία αναλύοντας μια εκδοχή της από την άλλη πλευρά. Τι συμβαίνει μέσα σε έναν γονέα όταν ο ρόλος γύρω από τον οποίο έχει χτίσει την ταυτότητά του αρχίζει να διαλύεται.
Δεν έχω παιδιά. Ο David κι εγώ το επιλέξαμε συνειδητά, και έχω γράψει για το βάρος της επιλογής ενάντια στις κοινωνικές προσδοκίες. Αλλά μεγάλωσα μελετώντας τους γονείς μου με την υπερ-επαγρύπνηση ενός παιδιού σε μια ταραχώδη οικογένεια, και αυτό που παρατήρησα, και συνεχίζω να επεξεργάζομαι μετά τον θάνατο του πατέρα μου πέρυσι, είναι ότι η επιθυμία να βοηθήσεις το ενήλικο παιδί σου συχνά έχει ελάχιστη σχέση με το παιδί καθαυτό.
Ο γονέας που δεν μπορεί να σταματήσει να βοηθάει
Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος γονέα που αναγνωρίζεις αν ξέρεις τι να ψάξεις. Είναι εκείνοι που ακόμα κάνουν τα πλυντήρια του τριαντάχρονου παιδιού τους όταν τους επισκέπτεται. Που στέλνουν χρήματα χωρίς να τους ζητηθεί. Που τηλεφωνούν για να θυμίσουν στην ενήλικη κόρη τους να πάρει ομπρέλα. Στην επιφάνεια φαίνεται σαν αγάπη. Από κάτω, όμως, λειτουργεί κάτι πολύ πιο περίπλοκο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η έρευνα για τη γήρανση και τη δυναμική γονέων-παιδιών έχει εξετάσει πώς οι μεταβάσεις της γήρανσης μπορούν να αποσταθεροποιήσουν τη σχέση με τρόπους που κανένα από τα δύο μέρη δεν αναμένει πλήρως. Όταν το σώμα ενός γονέα αλλάζει, όταν η επαγγελματική του ταυτότητα υποχωρεί, όταν το σπίτι αδειάζει, το ψυχολογικό στήριγμα που κρατούσε την αίσθηση του εαυτού αρχίζει να καταρρέει. Το να βοηθάει το ενήλικο παιδί γίνεται το τελευταίο στηρίγμα.
Η θεραπεύτριά μου μου είχε πει κάποτε κάτι που έχω σκεφτεί εκατό φορές: «Οι άνθρωποι δεν κρατούν τους ρόλους επειδή αγαπούν τον ρόλο. Τους κρατούν επειδή τρομοκρατούνται από τη σιωπή που έρχεται μετά».
Ταύτιση ταυτότητας: Όταν «Γονέας» γίνεται ολόκληρος ο εαυτός
Η ψυχολογία έχει εξετάσει πώς η αίσθηση του εαυτού ενός ατόμου γίνεται τόσο δεμένη με έναν μοναδικό ρόλο που η αφαίρεσή του μοιάζει με αφαίρεση του ίδιου του εαυτού. Για γονείς που αφιέρωσαν τα πάντα στην ανατροφή των παιδιών τους (συχνά εις βάρος φίλων, χόμπι, καριέρας ή της δικής τους συναισθηματικής ανάπτυξης), η ανεξαρτησία του παιδιού δεν μοιάζει με αποφοίτηση. Μοιάζει με έξωση.
Σκέφτομαι τον πατέρα μου. Δούλευε εβδομήντα ώρες την εβδομάδα κατά την παιδική μου ηλικία. Ήταν συναισθηματικά απόντας με τρόπους που ακόμη καταγράφω. Όταν συνταξιοδοτήθηκε τρία χρόνια πριν πεθάνει, κάτι άλλαξε. Άρχισε να καλεί πιο συχνά. Να δίνει ακατάπαυστα συμβουλές. Να στέλνει άρθρα οικονομικού προγραμματισμού στην αδελφή μου και σε μένα, μερικές φορές τρία την ίδια μέρα. Τότε το διάβασα ως προσπάθεια να συνδεθεί. Τώρα, μετά την κηδεία του, πιστεύω ότι προσπαθούσε να παραμείνει απαραίτητος. Το γραφείο του του είχε πει ότι τελείωσε. Δεν μπορούσε να αντέξει να το ακούσει και από εμάς.
Η γενιά που έμαθε τον στυγνό σκληροτράχηλο τρόπο ως αγάπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτό το μοτίβο. Αν σου διδάξαν ότι το να παρέχεις είναι σύνδεση, τότε η απώλεια της δυνατότητας να παρέχεις σημαίνει πλήρη απώλεια της σύνδεσης. Η βοήθεια δεν είναι γενναιοδωρία. Είναι σωσίβιο.
Τι πραγματικά επικοινωνεί η «βοήθεια»
Αυτό που έχω παρατηρήσει στην οικογένειά μου και μέσα από τη δουλειά μου ως coach. H συνεχής, αχρείαστη βοήθεια στέλνει ένα μήνυμα που ο βοηθός σπάνια προορίζει. Λέει: «Δεν σε εμπιστεύομαι να το διαχειριστείς». Λέει: «Μου χρειάζεσαι ακόμη». Και κρυμμένο κάτω από όλα: «Σε παρακαλώ, ακόμα χρειάζομαι να με χρειάζεσαι». Η έρευνα για την αποξένωση γονέων-ενηλίκων παιδιών υποστηρίζει αυτό. Οι γονείς που χάνουν την επαφή με τα ενήλικα παιδιά τους συχνά δεν καταλαβαίνουν τι πήγε στραβά. Το χάσμα μεταξύ πρόθεσης και αντίκτυπου είναι τεράστιο. Ένας γονέας που καλεί πέντε φορές τη μέρα πιστεύει ότι δείχνει φροντίδα. Το παιδί αισθάνεται επιτήρηση.
Ο υπαρξιακός τρόμος πίσω από το γεύμα
Πέρασα τρία χρόνια χωρίς να μιλήσω με την αδελφή μου. Ο καυγάς που το προκάλεσε ήταν αστείος (οργάνωση των γενεθλίων της μητέρας μας), αλλά το μοτίβο ξεκινούσε από την παιδική ηλικία, όπου οι ρόλοι είχαν καθοριστεί και ποτέ δεν επαναδιαπραγματεύτηκαν. Όταν συμφιλιωθήκαμε, μου είπε: «Η μαμά χειροτέρεψε αφού σταμάτησες να καλείς. Άρχισε να κάνει πράγματα για μένα που δεν ζήτησα. Να οργανώνει την κουζίνα μου όταν την επισκεπτόταν. Να κλείνει ραντεβού γιατρού για μένα. Μοιάζει σαν να προσπαθούσε να γονεϊκεύσει διπλά για να αναπληρώσει τη δική σου απουσία».
Αυτό το εικόνα έμεινε μαζί μου. Η μητέρα μου, οργανώνοντας τα συρτάρια της κουζίνας άλλου, όχι επειδή τα συρτάρια το χρειάζονταν αλλά επειδή τα χέρια της ήθελαν να κάνουν κάτι και η καρδιά της ήθελε απόδειξη ότι ακόμη είχε σημασία.
Η ψυχολογία έχει μελετήσει αυτή τη σύγκρουση με την έλλειψη σκοπού, τον τρόμο που προκύπτει όταν συνειδητοποιούμε ότι η παρουσία μας είναι προαιρετική και όχι αναγκαία. Για τους γονείς, αυτό μπορεί να είναι καταστροφικό. Δουλεύεις δύο δεκαετίες ως το πιο σημαντικό πρόσωπο στη ζωή κάποιου. Και αν έκανες καλή δουλειά, γίνεσαι φόντο. Η ανταμοιβή της καλής γονεϊκότητας είναι η παροδικότητα.
Όταν η αγάπη γίνεται έλεγχος (χωρίς να το παρατηρήσει κανείς)
Οι περισσότεροι γονείς που χάνουν τον σεβασμό των ενήλικων παιδιών τους δεν ήταν κακοί ή παραμελητικοί. Τον χάνουν μέσα από μοτίβα που πίστευαν ότι ήταν αγάπη. Υπερβολική συμμετοχή. Ανεπιθύμητες συμβουλές. Αδυναμία να αντιμετωπίσουν το παιδί ως ίσο αντί για έργο.
Το κοινό νήμα σε όλες αυτές τις συμπεριφορές είναι η άρνηση να αναβαθμίσουν το «λογισμικό» της σχέσης. Ο γονέας τρέχει ακόμα πρόγραμμα από το 2004, όταν το παιδί ήταν δώδεκα και χρειαζόταν πραγματικά κάποιον για να κλείσει το ραντεβού στον οδοντίατρο. Το παιδί τώρα τρέχει διαφορετικό πρόγραμμα που απαιτεί αυτονομία, εμπιστοσύνη και ελευθερία να αποτύχει. Τα δύο συστήματα είναι ασύμβατα, και ο γονέας προσπαθεί να επιβάλει μια ενημέρωση που το παιδί δεν ζήτησε.
Παλαιότερα νόμιζα ότι τα όρια ήταν τοίχοι. Η θεραπεύτριά μου με βοήθησε να καταλάβω ότι είναι περισσότερο μεμβράνες: επιτρέπουν την ανταλλαγή αλλά διατηρούν την ακεραιότητα κάθε οργανισμού. Το ίδιο ισχύει για τη σχέση γονέα-ενήλικου παιδιού.
Ο υγιής αποχωρισμός δεν σημαίνει εξαφάνιση. Σημαίνει μετάβαση από το «κάνω για» στο «είμαι με». Σημαίνει να καλείς και να ρωτάς «Πώς αισθάνεσαι για την αλλαγή δουλειάς;» αντί για «Έχεις ενημερώσει το βιογραφικό σου; Μπορώ να το ξαναγράψω εγώ;». Σημαίνει να αντέχεις την αναστάτωση του παιδιού χωρίς να σπεύδεις να την αφαιρέσεις. Σημαίνει επίσης να χτίζεις μια ζωή που δεν εξαρτάται από το ότι το παιδί σε χρειάζεται. Οι γονείς που γερνούν με αξιοπρέπεια είναι εκείνοι που καλλιέργησαν φιλίες, δημιουργικές ασχολίες και σκοπό εκτός του γονεϊκού ρόλου πολύ πριν αδειάσει η φωλιά. Οι γονείς που δυσκολεύονται είναι εκείνοι που φτάνουν στα εξήντα μόνο με έναν τίτλο που δεν απαιτεί καθημερινή δράση.
Η πραγματική εκπλήρωση σπάνια περιλαμβάνει το να είσαι αναντικατάστατος για κάποιον άλλο. Συνήθως αφορά κάτι πιο ήσυχο: την ικανότητα να μένεις με τον εαυτό σου χωρίς να χρειάζεσαι να είσαι χρήσιμος.
Η συζήτηση που κανείς δεν θέλει να έχει
Αν αναγνωρίζεις τον γονέα σου σε αυτό το άρθρο, το πιο συμπονετικό που μπορείς να κάνεις δεν είναι να τον κόψεις ή να καταπιείς την απογοήτευσή σου. Είναι να καταλάβεις τι κινεί τη συμπεριφορά του. Η υπερβολική βοήθεια είναι σύμπτωμα, όχι ελάττωμα χαρακτήρα. Κάτω από τις ανεπιθύμητες συμβουλές, τα ξαφνικά ψώνια και τα συνεχόμενα μηνύματα είναι ένα άτομο που παλεύει με μια από τις πιο δύσκολες μεταβάσεις της ζωής: τη μετάβαση από το να είσαι αναγκαίος στο να είσαι επιλεγόμενος.
Και αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου ως γονέα σε αυτό το άρθρο, η πρόσκληση δεν είναι ντροπή. Είναι περιέργεια. Τι θα έκανες με τα χέρια σου αν δεν ήταν απασχολημένα διορθώνοντας τη ζωή κάποιου άλλου; Ποιος θα ήσουν αν κανείς δεν χρειαζόταν να τον σώσεις σήμερα; Αυτές οι ερωτήσεις είναι τρομακτικές. Είναι όμως και η πόρτα προς την ελευθερία που το παιδί σου ήδη θέλει για σένα, ακόμα κι αν δεν ξέρει πώς να το πει.
Ο πατέρας μου δεν πρόλαβε να απαντήσει σε αυτές τις ερωτήσεις. Πέρασε τα τελευταία χρόνια του στέλνοντας άρθρα και κάνοντας τηλεφωνήματα, προσπαθώντας να έχει σημασία με τον μοναδικό τρόπο που ήξερε, με την χρησιμότητα. Στο πλευρό της αδελφής μου στην κηδεία του, δεν ένιωσα πια θυμό. Ένιωσα βαθιά, ήσυχη λύπη, παρακολουθώντας κάποιον να τρέχει από έναν φόβο που ποτέ δεν έμαθε να ονοματίσει.
Ο φόβος του να είσαι περιττός είναι πραγματικός. Αλλά το αντίδοτο δεν ήταν ποτέ περισσότερη βοήθεια. Ήταν πάντα το να μάθεις να κάθεσαι αρκετά ήσυχα για να ανακαλύψεις ότι είσαι περισσότερα από αυτό που κάνεις για άλλους. Ότι η αξία σου δεν είναι συναλλαγή. Ότι η αγάπη για το ποιος είσαι και όχι για αυτό που προσφέρεις είναι διαθέσιμη αν μπορείς να αντέξεις την ευαλωτότητα του να τη δεχτείς. Αυτή είναι η συζήτηση. Και οι περισσότερες οικογένειες δεν τη διεξάγουν μέχρι να είναι πολύ αργά για να έχει σημασία.
Πηγή: geeding.com
