Τα ευρωπαϊκά κράτη αναζητούν έναν απεσταλμένο για να τα εκπροσωπήσει στις συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, ανησυχώντας ότι μια διαδικασία υπό την αιγίδα των ΗΠΑ θα αφήσει τις Βρυξέλλες στο περιθώριο και το Κίεβο ευάλωτο.
Το αν η Ευρώπη θα πρέπει να εκπροσωπηθεί από ένα πρόσωπο ή από μια ομάδα - καθώς και ποιος θα αναλάβει αυτόν τον ρόλο - βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων της Παρασκευής, κατά τη σύνοδο κορυφής των 27 ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Δουβλίνο. Έχουν προταθεί ανώτατοι αξιωματούχοι και πολιτικοί της ΕΕ, ωστόσο δεν υπάρχει ακόμη συναίνεση.
Ασαφές και αμφιλεγόμενο παραμένει επίσης το τι ακριβώς θα περιλαμβάνουν τα καθήκοντα αυτά. Υπάρχει ωστόσο ευρεία συμφωνία μεταξύ των κυβερνήσεων, από το Ηνωμένο Βασίλειο έως την Ουκρανία, σχετικά με την ανάγκη να συμμετάσχει η Ευρώπη στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις μεταξύ Μόσχας, Κιέβου και Ουάσινγκτον.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Αυτό πρέπει να επιλυθεί», δήλωσε ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν κατά την άφιξή του στη σύνοδο. «Ελπίζω οι σημερινές συζητήσεις να φέρουν σαφήνεια. Κατά την άποψή μου, θα πρέπει να ληφθεί οριστική απόφαση μέσα στις επόμενες μία με δύο εβδομάδες».
Η Ουκρανία επιζητά τη στήριξη των Ευρωπαίων συμμάχων της, όντας απρόθυμη να αφήσει τις συνομιλίες αποκλειστικά στα χέρια μιας αμερικανικής κυβέρνησης που συχνά φαίνεται να κλίνει προς τις θέσεις της Μόσχας. Από την πλευρά της, η Ρωσία δεν επιθυμεί την εμπλοκή ευρωπαϊκών χωρών στις απευθείας διαπραγματεύσεις, διαμαρτυρόμενη ότι χρηματοδοτούν και προμηθεύουν στρατιωτικά το Κίεβο.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν εμπιστεύονται τον αμερικανό πρόεδρο να διαπραγματευτεί εκ μέρους τους, έπειτα από μια σειρά σκληρών αντιπαραθέσεων για το εμπόριο, τη Γροιλανδία και τις συγκρούσεις στο Ιράν και την Ουκρανία.
«Χωρίς τους Ευρωπαίους, δεν υπάρχει στήριξη για την Ουκρανία», τόνισε ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν στη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Δουβλίνο την Πέμπτη. «Δεν υπάρχει πλέον αμερικανική στήριξη. Σε τελική ανάλυση, εμείς οι Ευρωπαίοι θα είμαστε αυτοί που θα καθορίσουν και θα αποφασίσουν για τη μελλοντική μας ασφάλεια».
«Δεν μπορούμε να κλείσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους»
Οι ευρωπαίοι ηγέτες φοβούνται ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα πιέσει τον Τραμπ να στηρίξει μια ειρηνευτική διευθέτηση που θα αποδυναμώνει όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά και την ευρύτερη ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ο Πούτιν έχει απαιτήσει την αποχώρηση των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ από τα ρωσικά σύνορα και τη μη ανάπτυξη ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Ουκρανία.
Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων που είχαν απεσταλμένοι από την Ουάσινγκτον, τη Μόσχα και το Κίεβο στο Άμπου Ντάμπι, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες - μεταξύ των οποίων η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία - συμμετείχαν σε παράλληλες συζητήσεις στην περιοχή.
Ο αμερικανός απεσταλμένος Τζάρεντ Κούσνερ και ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσαν μετά τη συνάντησή τους στο Δουβλίνο αργά το βράδυ της Πέμπτης ότι η Ευρώπη θα συμμετάσχει στον επόμενο γύρο των συνομιλιών. Ο Ζελένσκι ανέφερε ότι η Ευρώπη θα στείλει διαπραγματευτική ομάδα, προσθέτοντας: «Θα έχουν φωνή».
«Δεν μπορούμε να κλείσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους στο τραπέζι», είπε ο Κούσνερ, σημειώνοντας ότι ο Πούτιν «είναι πρόθυμος να το δοκιμάσει».
Οι υποστηρικτές ενός ενιαίου απεσταλμένου, όπως η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, υποστηρίζουν ότι η απουσία ενιαίας ευρωπαϊκής φωνής έχει επιτρέψει σε μεμονωμένες χώρες ή μικρές ομάδες να επιδίδονται σε «αυτόνομη διπλωματία».
«Υπάρχουν πάρα πολλές διαφορετικές ομάδες που συζητούν το θέμα», ανέφερε η Μελόνι, επικρίνοντας μια σειρά φαινομενικά ασυντόνιστων πρωτοβουλιών - όπως το τηλεφώνημα του Φινλανδού προέδρου Αλεξάντερ Στουμπ και του Νορβηγού πρωθυπουργού Γιόνας Γκαρ Στέρε στον Πούτιν τον Οκτώβριο - οι οποίες, όπως είπε, θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Ο Μίχολ Μάρτιν επισήμανε ότι η ευρωπαϊκή εκπροσώπηση στις διαπραγματεύσεις «δεν μπορεί να αφορά μόνο την Ευρωπαϊκή Ένωση», καθώς ο «Συνασπισμός των Προθύμων» -μια ομάδα άνω των είκοσι χωρών που έχουν δεσμευτεί για στρατιωτική στήριξη ώστε να διασφαλιστεί μια μελλοντική ειρήνη στην Ουκρανία - «περιλαμβάνει πολύ περισσότερες χώρες από την ΕΕ». «Είναι ζήτημα ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου», τόνισε, αναφερόμενος στη στήριξη της Νορβηγίας και του Ηνωμένου Βασιλείου προς το Κίεβο.
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε την Πέμπτη ότι για να συμμετάσχει η Ευρώπη στις ειρηνευτικές συνομιλίες, πρέπει πρώτα να ορίσει εκπρόσωπο. «Οι Ευρωπαίοι τρώγονται σαν αράχνες μέσα σε βάζο», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Ένα παλιό ερώτημα χωρίς ξεκάθαρη απάντηση
Το ερώτημα ποιος εκπροσωπεί την Ευρώπη είναι παλιό, καθώς η ίδια η έννοια της Ευρώπης είναι χαλαρά ορισμένη: πρόκειται για την ΕΕ των 27, τη στρατιωτική συμμαχία του ΝΑΤΟ των 32 μελών (που αποτελείται κυρίως από ευρωπαϊκές χώρες), τη ζώνη Σένγκεν των 29 χωρών ή την Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα των 47 κρατών;
Αυτή η ασάφεια προβλημάτιζε την Ουάσινγκτον τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα. Μετά τις συνομιλίες μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας υπό αμερικανική μεσολάβηση στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αυτή την εβδομάδα, ο Κούσνερ δήλωσε ότι «αν η Ευρώπη μπορούσε να ορίσει ένα πρόσωπο να μιλά εκ μέρους της, αυτό θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα από το να πειστούν οι Ρώσοι να τη συμπεριλάβουν στη διαπραγμάτευση» - απηχώντας τη διάσημη φράση που συχνά αποδίδεται στον πρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ: «Ποιον παίρνω τηλέφωνο αν θέλω να καλέσω την Ευρώπη;»
Οι πιθανοί υποψήφιοι εντός της ΕΕ
Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο - οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες της περιοχής, γνωστές συλλογικά ως «ευρωπαϊκή τριάδα» ή E3 - είχαν μέχρι στιγμής την πιο ενεργή εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, παρότι το Λονδίνο εμπλέκεται βαθιά στο ουκρανικό ζήτημα, το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από την ΕΕ το 2020.
Επιπλέον, ένας απεσταλμένος των E3 θα άφηνε εκτός τα υπόλοιπα 25 κράτη-μέλη της ΕΕ και θα προκαλούσε δυσαρέσκεια σε μικρότερες χώρες, όπως εκείνες που συνορεύουν με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία στην «ανατολική πτέρυγα» της Ένωσης, οι οποίες αντιμετωπίζουν διαρκείς υβριδικές απειλές, από εκστρατείες επιρροής έως παραβιάσεις με drones.
Ορισμένοι τάσσονται υπέρ ενός κορυφαίου αξιωματούχου της ΕΕ. Ακόμη και στις Βρυξέλλες, όμως, υπάρχουν δύο βασικοί διεκδικητές: ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας.
«Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να συζητηθεί χωρίς μια ευρωπαϊκή φωνή στο τραπέζι», δήλωσε ο Κόστα στο Δουβλίνο την Πέμπτη. «Αυτή η ευρωπαϊκή φωνή πρέπει να είναι αποτέλεσμα ομαδικής προσπάθειας μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ». Νωρίτερα φέτος, ωστόσο, ο Κόστα δέχθηκε επικρίσεις εντός της ΕΕ, όταν αποκαλύφθηκε ότι το γραφείο του είχε ανοίξει έναν μυστικό δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα.
Η πλέον προφανής υποψήφια, ωστόσο, είναι η Κάλας, πρώην πρωθυπουργός της Εσθονίας. Την Παρασκευή διεκδίκησε ανοιχτά τον ρόλο του απεσταλμένου, δηλώνοντας: «Εγώ είμαι αυτή που εκπροσωπεί την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας. Γνωρίζω ότι οι Ρώσοι δεν με θέλουν, αλλά μήπως εμείς έχουμε λόγο για το ποιος εκπροσωπεί τη Ρωσία; Δεν μπορούμε να στείλουμε κάποιον χωρίς θεσμικό ρόλο, όπως κάνουν οι Αμερικανοί».
Ένα ακόμη όνομα που έχει πέσει στο τραπέζι είναι αυτό του Φινλανδού προέδρου Αλεξάντερ Στουμπ, ο οποίος διατηρεί θερμές σχέσεις με τον Τραμπ και συναντήθηκε στο Όσλο με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Κούσνερ τον Οκτώβριο.
Πάντως, ορισμένοι ηγέτες αντιμετωπίζουν με βαθιά δυσπιστία τις συνομιλίες υπό αμερικανική μεσολάβηση. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ άσκησε έντονη κριτική στις διαπραγματεύσεις, αντανακλώντας την απαισιοδοξία των χωρών της ΕΕ που βρίσκονταν παλαιότερα υπό σοβιετική επιρροή.
«Κατά τη γνώμη μου, το να τις αποκαλούμε διαπραγματεύσεις είναι υπερβολή», δήλωσε ο Τουσκ την Πέμπτη. «Δεν πρόκειται να χτίσουμε μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας απλώς και μόνο επειδή το επιθυμεί ο Ρώσος πρόεδρος ή κάποιος στις Ηνωμένες Πολιτείες».
