Από 1η Ιουλίου η ΕΕ επιβάλλει δασμούς 3 ευρώ στα μικρά δέματα που εισάγονται στις 27 χώρες μέλη με στόχο τον περιορισμό των αγορών από e-πλατφόρμες fast fashion όπως οι SHEIN, Temu. Οι χαμηλές τιμές τους, μάλιστα, κρύβουν μια τοξική πραγματικότητα, καθώς οι δοκιμές δείχνουν ότι αυτά τα εξαιρετικά φθηνά ρούχα... κοστίζουν στην ανθρώπινη υγεία.
Η ΕΕ κάθε χρόνο αγοράζει περίπου 4,5 εκατομμύρια τόνους κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων fast fashion. Πάνω από 5,8 εκατομμύρια δέματα χαμηλής αξίας ηλεκτρονικού εμπορίου εισέρχονται καθημερινά στην Ένωση, με μάρκες όπως Shein, Temu και AliExpress να προσελκύουν πάνω από 400 εκατομμύρια αγοραστές τον μήνα.
Πάνω από το 90% αυτών των προϊόντων ένδυσης είναι κατασκευασμένα από φθηνά συνθετικά πολυμερή όπως πολυεστέρας, ελαστάνη και νάιλον. Ουσιαστικά τα ρούχα αυτά είναι «μαλακά πλαστικά» που δεν βιοδιασπώνται και τελικά μετατρέπονται σε μικροπλαστικά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μέχρι τώρα, τα προϊόντα αυτά αποστέλλονταν απευθείας από εργοστάσια του εξωτερικού στους καταναλωτές, παρακάμπτοντας τους ελέγχους της ΕΕ για επιβλαβείς χημικές ουσίες και συστατικά. Η νέα τελωνειακή οδηγία της ΕΕ θα απαιτεί δεδομένα ηλεκτρονικής παρακολούθησης για κάθε εισερχόμενο δέμα. Οι συνοριακές αρχές θα μπορούν να ελέγχουν τις αποστολές για παράνομα επίπεδα χημικών ουσιών και για παραβιάσεις των κανόνων ασφαλείας πριν εισέλθουν στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον Pelle Moos, εμπειρογνώμονα σε θέματα χημικών ουσιών και υπεύθυνο πολιτικής στην οργάνωση καταναλωτών BEUC, «κάθε δευτερόλεπτο περίπου 200 προϊόντα εισέρχονται στην ΕΕ. Ενώ κάνουμε αυτή τη συζήτηση, σχεδόν χίλια προϊόντα θα έχουν εισέλθει στην Ευρώπη, και μόνο ένα μικρό μέρος από αυτά θα έχει ελεγχθεί».
Οι αρχές και οι οργανώσεις καταναλωτών διαπιστώνουν επανειλημμένα, σύμφωνα με τον Μος, εξαιρετικά υψηλά ποσοστά μη συμμόρφωσης.
«Μιλάμε για ποσοστά της τάξης του 70-80%», υπογραμμίζει.
Οι ειδοποιήσεις για χημικές ουσίες στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας και της μόδας έχουν αυξηθεί κατακόρυφα, με δεκάδες διεθνείς προειδοποιήσεις να υποβάλλονται κάθε χρόνο στο Σύστημα Ταχείας Προειδοποίησης της ΕΕ. Πάνω από το 72% των επίσημων ειδοποιήσεων αφορά άμεσους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία, συμπεριλαμβανομένων σοβαρών αλλεργικών αντιδράσεων, χημικών εγκαυμάτων από υπερβολική φορμαλδεΰδη και πιθανή βλάβη οργάνων από βαρέα μέταλλα.
Η οργάνωση καταναλωτών Testachats δοκίμασε επίσης παιδικά παιχνίδια της Shein και τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά.
«Μόνο ένα παιχνίδι ήταν πλήρως συμμορφωμένο. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν επιλέξαμε προϊόντα που φαίνονταν μη ασφαλή. Επιλέξαμε τυχαία 45 παιχνίδια. Περίπου το 60% παρουσίαζε πραγματικό κίνδυνο ασφάλειας, όπως μικρά εξαρτήματα που θα μπορούσαν να καταποθούν ή ηλεκτρονικά εξαρτήματα που δεν ήταν κατάλληλα προστατευμένα», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου Laura Clays.
Τοξικά υφάσματα
«Είναι πραγματικά το χειρότερο που έχουμε δει», λέει ο Μος. «Πρόκειται για χημικές ουσίες που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες ότι είναι επιβλαβείς. Ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο, υπογονιμότητα, αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά, ενώ παραμένουν στο περιβάλλον».
Έκθεση που δημοσίευσε η Greenpeace διαπίστωσε ότι το 32% των προϊόντων Shein που ελέγχθηκαν υπερέβαιναν τα όρια του κανονισμού της ΕΕ για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τον περιορισμό των χημικών ουσιών (REACH).
Μια έρευνα του BEUC τον Ιούνιο του 2025 προειδοποίησε για την ύπαρξη «χημικών βομβών» σε πολλά παιδικά προϊόντα. Δέκα από τα 25 είδη που εξετάστηκαν περιείχαν επικίνδυνες χημικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και αυτό που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «βόμβα»: ένα ζευγάρι παιδικές παντόφλες.
Η θερμότητα του σώματος και ο ιδρώτας μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί διαλύτες, επιτρέποντας σε απαγορευμένες ουσίες να μεταφέρονται από τα ρούχα στο δέρμα. Οι άνθρωποι επίσης εισπνέουν ίνες και χημικά από τα υφάσματα, ενώ τα μικρά παιδιά συχνά μασούν τα ρούχα τους.
Σε 56 ρούχα που εξετάστηκαν, η Greenpeace εντόπισε συγκεντρώσεις φθαλικών ενώσεων έως και 200 φορές πάνω από το όριο της ΕΕ.
PFAS («παντοτινά χημικά») βρέθηκαν σε επτά μπουφάν, με υπερβάσεις έως και 3.000 φορές. Μεταξύ άλλων εντοπίστηκαν μόλυβδος και κάδμιο σε παπούτσια και φορμαλδεΰδη σε παιδική στολή.
Η BEUC ανέφερε παρόμοια ευρήματα, ενώ η δανική οργάνωση καταναλωτών Forbrugerrådet Tænk εντόπισε απαγορευμένες PFAS σε διάφορα μπουφάν για υπαίθριες δραστηριότητες.
Τι προκαλούν οι χημικές ουσίες
Οι ονομασίες είναι πολύπλοκες, αλλά οι πιθανές επιπτώσεις είναι ξεκάθαρες: ορμονικές διαταραχές, προβλήματα γονιμότητας, νευροτοξικότητα, καταστολή του ανοσοποιητικού, βλάβες οργάνων και αυξημένος κίνδυνος καρκίνου.
«Οι φθαλικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για να κάνουν τα πλαστικά και τα συνθετικά υλικά πιο μαλακά, οι PFAS προστίθενται για να καταστήσουν τα υφάσματα αδιάβροχα, η φορμαλδεΰδη χρησιμοποιείται για να διατηρεί τα ρούχα χωρίς τσακίσεις και να τα προστατεύει κατά τη μεταφορά, ενώ το κάδμιο μπορεί να προστεθεί σε φθηνά κοσμήματα για να τους δώσει περισσότερο βάρος. Άλλες ουσίες, όπως ο μόλυβδος, συχνά δεν χρησιμοποιούνται σκόπιμα, αλλά μπορεί να εμφανιστούν λόγω ανεπαρκών ελέγχων κατά την παραγωγή και μόλυνσης», εξήγησε ο Moos.
Βαρέα μέταλλα
Η Federacja Konsumentów από τη BEUC επικεντρώθηκε σε ρούχα, εσώρουχα και κοσμήματα της Shein. Πάνω από το 50% των προϊόντων που εξετάστηκαν περιείχαν επικίνδυνα επίπεδα βαρέων μετάλλων.
Ένα από αυτά, ο μόλυβδος, είναι μια νευροτοξίνη που μπορεί να συσσωρευτεί στον οργανισμό και έχει συνδεθεί με διαταραχές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, νεφρική βλάβη και βλάβες στο αναπαραγωγικό σύστημα, ιδίως στα παιδιά.
Το κάδμιο ταξινομείται ως καρκινογόνος ουσία και έχει συνδεθεί με βλάβες στα νεφρά, το ήπαρ, τους πνεύμονες, το καρδιαγγειακό σύστημα και το νευρικό σύστημα, καθώς και με μειωμένη γονιμότητα και δυσμενείς επιπτώσεις στην εμβρυϊκή ανάπτυξη.
«Ο μόλυβδος είναι μια νευροτοξίνη και δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης», δήλωσε ο Moos. «Η Ευρώπη έχει αφιερώσει δεκαετίες προσπαθώντας να απομακρύνει τον μόλυβδο από την καθημερινή ζωή, όμως συνεχίζουμε να τον εντοπίζουμε σε καταναλωτικά προϊόντα».
Η ευρύτερη εικόνα όσον αφορά την ασφάλεια παραμένει ανησυχητική. Οι διασυνοριακοί έλεγχοι της BEUC στις ηλεκτρονικές αγορές διαπίστωσαν ότι το 69% των προϊόντων που αξιολογήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων ενδυμάτων, αξεσουάρ και παιχνιδιών, τα οποία εισέρχονταν στην ΕΕ μέσω πλατφορμών όπως η Shein και η Temu, δεν συμμορφώνονται με τη νομοθεσία και δεν πληρούν τα βασικά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας και υγείας.
Με πληροφορίες από Euronews.com
