Στην απέραντη έρημο Ατακάμα της βόρειας Χιλής, ένα από τα πιο αφιλόξενα τοπία της Γης, έχει δημιουργηθεί ένα από τα πιο παράδοξα σύμβολα της παγκόσμιας καταναλωτικής κουλτούρας: ένα τεράστιο «βουνό» από πεταμένα ρούχα που ξεπερνά τους 60.000 τόνους και είναι πλέον ορατό ακόμη και από δορυφορικές εικόνες.
Κοντά στην πόλη Άλτο Χοσπίσιο, χιλιάδες τόνοι ενδυμάτων στοιβάζονται στην έρημο, αποκαλύπτοντας το τεράστιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα της βιομηχανίας της γρήγορης μόδας (fast fashion), όπως αναφέρει το infobae.
Η εφαρμογή δορυφορικής παρατήρησης SkyFi επιβεβαίωσε ότι ο τεράστιος σωρός υφασμάτων όχι μόνο υπάρχει, αλλά συνεχίζει να επεκτείνεται.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι ο τεράστιος σωρός ρούχων στην έρημο της Χιλής υπάρχει και αυξάνεται», ανέφερε η εταιρεία.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση «περιβαλλοντική και κοινωνική έκτακτη ανάγκη», καθώς η ανεξέλεγκτη απόρριψη κλωστοϋφαντουργικών αποβλήτων δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στο επίκεντρο του προβλήματος
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, η ΕΕ αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα απορριπτόμενων ενδυμάτων στον κόσμο, καλύπτοντας περίπου το 30% του παγκόσμιου συνόλου, μπροστά από το Ηνωμένο Βασίλειο με 16% και τις Ηνωμένες Πολιτείες με 15%.
Οι αριθμοί της κατανάλωσης είναι ενδεικτικοί:
Κάθε ένας από τους περίπου 450 εκατομμύρια Ευρωπαίους αγοράζει κατά μέσο όρο 26 κιλά υφασμάτων ετησίως και απορρίπτει περίπου 11 κιλά.
Ένα μέρος αυτών των ρούχων συλλέγεται με σκοπό την επαναχρησιμοποίηση ή την ανακύκλωση. Όμως ένα μεγάλο ποσοστό καταλήγει σε χώρες που δεν διαθέτουν τις υποδομές για τη διαχείρισή του.
Έτσι, τα ρούχα κάνουν ένα τεράστιο ταξίδι: από τις ευρωπαϊκές αποθήκες και καταναλωτές, στα λιμάνια και τελικά στην έρημο της Χιλής.
Πώς δημιουργήθηκε η χωματερή της Ατακάμα
Ο μηχανισμός ξεκινά από το λιμάνι του Ικίκε, μια περιοχή της Χιλής που λειτουργεί ως ζώνη ελεύθερων συναλλαγών.
Τα εισαγόμενα ρούχα φτάνουν εκεί χωρίς τους συνήθεις εμπορικούς φόρους, με στόχο να μεταπωληθούν στη Λατινική Αμερική.
Όμως όταν τα προϊόντα δεν βρίσκουν αγοραστές, δημιουργείται ένα τεράστιο πρόβλημα: ποιος αναλαμβάνει το κόστος απομάκρυνσής τους;
Στην πράξη, πολλά από αυτά τα ρούχα εγκαταλείπονται στην περιοχή του Άλτο Χοσπίσιο, όπου σταδιακά δημιουργήθηκε μια από τις μεγαλύτερες ανεπίσημες χωματερές υφασμάτων στον κόσμο.
Οι μεγάλες μάρκες που βρέθηκαν στην έρημο
Έρευνα της περιβαλλοντικής οργάνωσης Ekō και της χιλιανής συλλογικότητας Desierto Vestido («Ντυμένη Έρημος») εντόπισε ανάμεσα στα εγκαταλελειμμένα ρούχα προϊόντα γνωστών διεθνών εταιρειών.
Μεταξύ των εμπορικών σημάτων που εντοπίστηκαν βρίσκονται:
- H&M
- Zara
- Hugo Boss
- Adidas
- Levi’s
- Old Navy
- Under Armour
- Tommy Hilfiger
- Nike
Ανάμεσα στους σωρούς βρίσκονται ακόμη και ρούχα με άθικτες ετικέτες, χριστουγεννιάτικα πουλόβερ, χειμερινές μπότες και εξοπλισμός για χιόνι — αντικείμενα που ταξίδεψαν χιλιάδες χιλιόμετρα για να εγκαταλειφθούν σε μία από τις πιο ξηρές ερήμους του πλανήτη.
Όταν τα ρούχα καίγονται, η έρημος δηλητηριάζεται
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην εικόνα των τεράστιων σωρών.
Πολλά από τα υφάσματα θάβονται ή καίγονται, δημιουργώντας νέους κινδύνους.
Η καύση συνθετικών υλικών, κυρίως πολυεστέρα που παράγεται από πετρέλαιο, απελευθερώνει τοξικές ουσίες στην ατμόσφαιρα.
Η Επιστημονική Συμμαχία για τη Ρύπανση από Πλαστικά της Χιλής (SPLACH) και η Desierto Vestido έχουν προειδοποιήσει ότι η καύση συνθετικών ρούχων μαζί με πλαστικά δημιουργεί επικίνδυνους χημικούς συνδυασμούς με απρόβλεπτες επιπτώσεις στην υγεία.
Ο Bastian Barria, συνιδρυτής της Desierto Vestido, περιέγραψε το έδαφος μετά τις πυρκαγιές:
«Μοιάζει με στερεοποιημένο λάδι, αλλά στην πραγματικότητα είναι υπολείμματα ρούχων που έχουν λιώσει στη φωτιά».
Οι κάτοικοι του Άλτο Χοσπίσιο συχνά αναγκάζονται να κλείνουν τα παράθυρά τους όταν σημειώνονται περιστατικά καύσης.
«Νιώθουμε σαν η γη μας να έχει θυσιαστεί»
Ο δήμαρχος του Άλτο Χοσπίσιο, Πατρίσιο Φερέιρα, περιέγραψε την αγανάκτηση των κατοίκων:
«Νιώθουμε σαν η γη μας να έχει θυσιαστεί. Είμαστε τα σκουπίδια του κόσμου και δεν υπάρχει ακόμη επίγνωση για την επίλυση αυτού του προβλήματος».
Η κάτοικος Κάρλα Άβιλες από τη συλλογικότητα Desierto Vestido σημειώνει ότι η πόλη έχει αποκτήσει μια ανεπιθύμητη διεθνή εικόνα:
«Στο διαδίκτυο, όταν ψάχνεις για το Alto Hospicio, εμφανίζονται βίντεο που λένε ότι αυτό είναι το πιο άσχημο μέρος στον κόσμο. Είμαστε μια μικρή πόλη στη βόρεια Χιλή και οι άνθρωποι μας γνωρίζουν γι’ αυτό».
Από τις πρώτες καταγγελίες μέχρι τις δορυφορικές αποδείξεις
Το 2020, η Desierto Vestido δημοσίευσε τις πρώτες φωτογραφίες της τεράστιας χωματερής στα κοινωνικά δίκτυα.
Οι εικόνες προκάλεσαν διεθνή αντίδραση, όμως το πρόβλημα δεν εξαφανίστηκε.
Αντίθετα, δορυφορικές μελέτες μέσω του προγράμματος Copernicus του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) έδειξαν ότι η έκταση της χωματερής συνέχισε να μεγαλώνει από το 2016 έως το 2024.
Η Χιλή πληρώνει το τίμημα ενός παγκόσμιου προβλήματος
Το λιμάνι του Ικίκε δέχεται κάθε χρόνο μεταξύ 120.000 και 180.000 τόνων μεταχειρισμένων ενδυμάτων, καθιστώντας τη Χιλή έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς στον κόσμο.
Το Περιβαλλοντικό Δικαστήριο της Αντοφαγάστα αναγνώρισε την ευθύνη του χιλιανού κράτους για την αποτυχία πρόληψης της παράνομης απόρριψης υφασμάτων και διέταξε την εκπόνηση δεκαετούς σχεδίου αποκατάστασης.
Ωστόσο, η απόφαση έχει προσβληθεί και η τελική δικαστική εξέλιξη εκκρεμεί.
Μπορεί η μόδα να μετατραπεί από πρόβλημα σε λύση;
Ορισμένες επιχειρήσεις προσπαθούν να δώσουν νέα ζωή στα εγκαταλελειμμένα ρούχα.
Ο Franklin Zepeda, ιδρυτής της EcoFibra, κατασκευάζει μονωτικά υλικά από απορριπτόμενα υφάσματα, επιχειρώντας να μετατρέψει μια περιβαλλοντική καταστροφή σε πρώτη ύλη.
Όμως το πρόβλημα παραμένει τεράστιο.
Κάθε εβδομάδα, νέα φορτία ρούχων συνεχίζουν να φτάνουν από τις αγορές του ανεπτυγμένου κόσμου στην έρημο της Χιλής.
Το «βουνό» της Ατακάμα αποτελεί πλέον ένα παγκόσμιο σύμβολο της υπερκατανάλωσης: μια υπενθύμιση ότι το πραγματικό κόστος της φθηνής μόδας συχνά πληρώνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από εκεί όπου αγοράστηκε.
