Την ώρα που μεγάλες αεροπορικές καθηλώνουν αεροσκάφη και οι αρχές καλούν τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, η προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει τις ελλείψεις που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν σκοντάφτει σε ένα απροσδόκητο πρόβλημα: κανείς δεν γνωρίζει πόσα καύσιμα διαθέτει πραγματικά η ήπειρος.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε την Τετάρτη ότι η ενεργειακή κρίση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως. Λίγο νωρίτερα, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δώσει εντολή στους συνεργάτες του να προετοιμαστούν για έναν παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν, ο οποίος θα μπορούσε να διαταράξει περαιτέρω τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
«Στην Ευρώπη μπορούμε να προβλέψουμε και να δεσμευτούμε μέχρι τον Μάιο και τον Ιούνιο… το τι θα συμβεί μετά δεν μπορεί να το γνωρίζει κανείς», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της DHL Group, Τόμπιας Μάγιερ, νωρίτερα αυτόν τον μήνα. «Υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν υπάρχει καλή εικόνα για το πόσα από αυτά έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι: Οι πληροφορίες για τα κρατικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι γενικά διαφανείς και ενημερωμένες, ενώ οι εθνικές αρχές πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις ανταλλαγής πληροφοριών και οι εταιρείες κοινοποιούν συχνά στοιχεία για τα αποθέματά του.
Πέρα από αυτά, όμως, οι αξιωματούχοι που θέλουν να γνωρίζουν πότε μπορεί να εξαντληθούν τα αποθέματα διαθέτουν ελάχιστα δεδομένα - ένα κενό πληροφόρησης που κινδυνεύει να τους αφήσει ανίκανους να εντοπίσουν εγκαίρως ελλείψεις ή να τους οδηγήσει σε αποφάσεις βασισμένες σε ελλιπείς πληροφορίες.
Σε σύνοδο υψηλού επιπέδου τον περασμένο μήνα, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν αυτά τα κενά, ζητώντας καλύτερο συντονισμό σε πραγματικό χρόνο και πιο συστηματική ανάλυση, ιδίως για τα διυλισμένα προϊόντα. Ο εκπρόσωπος της Ελλάδας ζήτησε μάλιστα από την Επιτροπή να δημιουργήσει μια ομάδα επικοινωνίας στο WhatsApp ή στο Signal μεταξύ των κρατών-μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
«Έχουμε πολύ περιορισμένη γνώση και δεδομένα για την αγορά φυσικού αερίου και πετρελαίου», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκού υπουργείου Ενέργειας, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Η γνώση μας για το τι διοχετεύεται στην αγορά, τι αποσύρεται και μέσω ποιων διαδρομών μεταφέρεται… παρουσιάζει σαφές έλλειμμα».
Όσον αφορά τα διυλισμένα καύσιμα, όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών, η εικόνα είναι ακόμη πιο ασαφής.
Η ΕΕ βασίζεται κυρίως στη Eurostat και σε συντονιστικές συναντήσεις με τα κράτη-μέλη για να εκτιμήσει τα επίπεδα εφοδιασμού. Ωστόσο, τα περισσότερα αποθέματα βρίσκονται σε διάσπαρτες εμπορικές αποθήκες, με τις εταιρείες να εμφανίζονται απρόθυμες να αποκαλύψουν ευαίσθητα επιχειρηματικά δεδομένα που δεν υποχρεούνται νομικά να κοινοποιούν.
Ακόμη και τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας - ο οποίος συντόνισε την ιστορική αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου τον περασμένο μήνα - είναι αναγκαστικά περιορισμένα για τον ίδιο λόγο, ανέφερε αξιωματούχος της Επιτροπής.
«Σε έναν ιδανικό κόσμο θα είχαμε πρόσβαση σε τέλειες πληροφορίες», πρόσθεσε. «Στην πράξη όμως, η εικόνα είναι τόσο καλή όσο τα στοιχεία που μας δίνονται. Και έχω ακούσει συναδέλφους να εκφράζουν την ίδια ανησυχία - ελπίζουμε ότι διαθέτουμε τις σωστές πληροφορίες».
«Δεν μπορούμε πραγματικά να ξέρουμε»
Από την έναρξη του πολέμου, οι υπουργοί Ενέργειας ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τη δυνατότητα εκτίμησης των αποθεμάτων που βρίσκονται σε υπόγειες εγκαταστάσεις, δεξαμενές μεγάλων λιμανιών, υπερδεξαμενόπλοια ανοικτά των ευρωπαϊκών ακτών και αποθήκες αεροδρομίων και βασικών αγωγών.
Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε το έλλειμμα πληροφόρησης, παρουσιάζοντας νωρίτερα αυτόν τον μήνα σχέδια για ένα «Παρατηρητήριο Καυσίμων», το οποίο θα «παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων στην ΕΕ», κατά τα πρότυπα της πολύ πιο ολοκληρωμένης Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.
«Θέλουμε ασφαλώς να έχουμε καλύτερη συνολική εικόνα της κατάστασης καυσίμων στην ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Επιτροπής Άννα-Κάισα Ίτκονεν. «Εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά είναι ακόμη νωρίς για να πούμε πώς ακριβώς θα λειτουργήσει».
Το φυσικό αέριο είναι το ευκολότερο καύσιμο στην παρακολούθηση: Οι κανόνες που θεσπίστηκαν μετά τις ελλείψεις που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 υποχρεώνουν τα κράτη-μέλη να γεμίζουν τις αποθήκες στο 90% της χωρητικότητας πριν από κάθε χειμώνα. Έτσι, η ΕΕ γνωρίζει πολύ καλύτερα τα επίπεδα φυσικού αερίου, ακόμη κι αν η εικόνα για τις ροές και το διασυνοριακό εμπόριο παραμένει περιορισμένη.
Η Eurostat παρακολουθεί επίσης τα πετρελαϊκά προϊόντα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά οι ενημερώσεις είναι αραιές. Το τελευταίο σχετικά ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων χρονολογείται από τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την αναλύτρια Άνα Μαρία Γιάλερ-Μακαρέβιτς του Institute for Energy Economics and Financial Analysis.
Τότε, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ - με εξαίρεση τη Λετονία, την Ιρλανδία και την Κύπρο - πληρούσαν την υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων πετρελαίου και παραγώγων για τουλάχιστον 90 ημέρες. Τα αποθέματα αποτελούνταν κυρίως από αργό πετρέλαιο, ντίζελ και πρώτες ύλες διύλισης, με περιορισμένες ποσότητες βενζίνης και καυσίμων αεροσκαφών.
Τι έχει συμβεί από τότε;
«Είναι αρκετά δύσκολο να έχουμε μια επικαιροποιημένη εικόνα», δήλωσε δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας. «Ξέρουμε τι θα έπρεπε να έχουν σε απόθεμα. Αλλά το τι έχουν σε οποιαδήποτε στιγμή δεν μπορούμε πραγματικά να το γνωρίζουμε».
Η παρακολούθηση των διυλισμένων προϊόντων - όπως ντίζελ, βενζίνη και καύσιμα αεροσκαφών - είναι ακόμη δυσκολότερη. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν θέλουν να μοιραστούν πληροφορίες», δήλωσε τρίτος αξιωματούχος.
«Δυστυχώς πρόκειται για πληροφορίες που τα μέλη δεν θα μοιραστούν μαζί μου», δήλωσε ο Αλέν Ματουρέν της FuelsEurope, επισημαίνοντας ότι η ένωση δεν θα τις ζητούσε έτσι κι αλλιώς, καθώς θα μπορούσε να παραβιάζει τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ.
Παρά τα σημαντικά κενά δεδομένων, είναι «πολύ νωρίς» για να ειπωθεί αν η Επιτροπή θα θεσπίσει υποχρεωτικούς κανόνες ενημέρωσης των αποθεμάτων.
Όσα είναι γνωστά δεν είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικά
Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου ήταν ήδη χαμηλά πριν από την επίθεση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας λόγω της μεγάλης κατανάλωσης τον χειμώνα. Η αναπλήρωσή τους εξαρτάται από τους εμπόρους, οι οποίοι συνήθως αποθηκεύουν αέριο το καλοκαίρι όταν οι τιμές πέφτουν και το πωλούν τον χειμώνα όταν ανεβαίνουν. Ο πόλεμος όμως κινδυνεύει να ανατρέψει αυτή τη λογική.
Η ανακατεύθυνση των παγκόσμιων ενεργειακών ροών μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ ενδέχεται να επιδεινώσει την κατάσταση. Τα δεξαμενόπλοια δεν εκτρέπονται πλέον από την Ευρώπη προς την Ασία αλλά κατευθύνονται απευθείας εκεί από τη Δυτική Αφρική και τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον αναλυτή της Kpler Σαρλ Κοστερούς.
Οι παραδόσεις παραμένουν «εντός του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας», αλλά η Ευρώπη δεν λαμβάνει όσα θα μπορούσε, δεδομένης της αυξημένης παραγωγικής ικανότητας των ΗΠΑ.
Τα αποθέματα αργού πετρελαίου μπορούν να παρακολουθούνται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο μέσω δορυφορικών εικόνων που υπολογίζουν τη στάθμη των δεξαμενών αποθήκευσης, επιτρέποντας την κάλυψη περίπου του 90% της παγκόσμιας χωρητικότητας.
Αντίθετα, τα καύσιμα αεροσκαφών - που αποθηκεύονται σε διαφορετικού τύπου δεξαμενές - είναι πολύ δυσκολότερο να καταγραφούν, καθώς τα στοιχεία βασίζονται κυρίως σε εθελοντικές αναφορές εταιρειών.
Άλλα προϊόντα, όπως η νάφθα, παρακολουθούνται ευκολότερα μέσω καθημερινών ερευνών αποθεμάτων στη Βόρεια Ευρώπη. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά την εκτροπή ορισμένων ποσοτήτων προς την Ασία, η ευρωπαϊκή πετροχημική βιομηχανία ωφελείται προσωρινά από το κλείσιμο του Ορμούζ, καθώς οι ευρωπαϊκές μονάδες αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους τους.
Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά παραμένουν εθελοντικά. «Πρέπει να τα αντιμετωπίζεις με επιφύλαξη», σημείωσε ο αναλυτής της Kpler Κίαραν Τάιλερ.
Πηγή: Politico
