Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν βάζει την ταφόπλακα στη σύστημα του διεθνούς δικαίου. Πρόκειται για έναν πόλεμο που δεν έχει κανένα έρεισμα στη διεθνή νομιμότητα, έστω και προσχηματικό.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο (πολύ μετριοπαθής) γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιιο Γκουτέρες καταδίκασε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση χωρίς περιστροφές: «Καταδικάζω τη σημερινή στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή. Η χρήση βίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν (και η επακόλουθη αντίδραση του Ιράν σε όλη την περιοχή) υπονομεύει τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».
Ο Γκουτέρες προσέθεσε: «Όλα τα κράτη μέλη πρέπει να σεβαστούν τις υποχρεώσεις τους βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, που απαγορεύει την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους. Καλώ σε άμεση διακοπή των εχθροπραξιών και αποκλιμάκωση».
Παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ
Ανάλογη θέση πήρε και η Διεθνής Επιτροπή Νομικών (ICJ), η οποία σε ανακοίνωσή της αναφέρει: «Η Διεθνής Επιτροπή Νομικών (ICJ) καταδικάζει την ένοπλη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν ως σοβαρή παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου, καθώς και ως σημαντική απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρωπιστική προστασία σε πολλές χώρες».
Το άρθρο 2 (παράγραφος 4) του Χάρτη του ΟΗΕ το οποίο αποτελεί τον πυλώνα της διεθνούς νομιμότητας, απαγορεύει τη χρήση βίας στις διακρατικές σχέσεις. «Όλα τα Μέλη οφείλουν, στις διεθνείς τους σχέσεις, να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους, ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο ασύμβατο προς τους Σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών», αναφέρει.
Το διεθνές δίκαιο επιτρέπει τη βία μόνο σε περίπτωση αυτοάμυνας. Το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ προβλέπει: «Καμιά διάταξη του παρόντος Χάρτη δεν θίγει το φυσικό δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής νόμιμης άμυνας σε περίπτωση κατά την οποία λάβει χώρα ένοπλη επίθεση εναντίον Μέλους των Ηνωμένων Εθνών, μέχρις ότου το Συμβούλιο Ασφαλείας λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας».
Η δικαιολόγηση του πολέμου
Είναι προφανές ότι το Ιράν δεν ετοίμαζε κάποια επίθεση κατά του Ισραήλ ή των ΗΠΑ. Είναι όμως χαρακτηριστικό της νέας φάσης της παγκόσμιας κατάστασης, ότι ο Τραμπ στις χτεσινές δηλώσεις του δεν έκανε λόγο για κάποια επικείμενη επίθεση του Ιράν. Δεν προσπάθησε δηλαδή να πείσει ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ είναι συμβατές με το διεθνές δίκαιο. Ο Τραμπ επιχείρησε να δικαιολογήσει τον πόλεμο λέγοντας ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο καθώς και ότι πρέπει να συντριβούν οι πυραυλικές και ναυτικές δυνατότητές του.
Σε ό,τι αφορά το πυρηνικό όπλο, πρέπει να σημειωθεί η συμφωνία του Ομπάμα με το Ιράν διασφάλιζε ότι αυτό δεν θα αναπτυσσόταν. Τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα ακύρωσε ο Τραμπ. Η δε συντριβή των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για την προσφυγή σε προληπτικό πόλεμο, με βάση τη διεθνή νομιμότητα. Γιατί αυτό σημαίνει ότι όποιος βρίσκεται σε θέσης ισχύος μπορεί ανά πάσα στιγμή να εξαπολύσει επίθεση κατά των ανταγωνιστών του, προκειμένου αυτοί να αποδυναμωθούν ή να μην αποκτήσουν πλεονεκτικότερη θέση στο μέλλον.
Στην ουσία ο πόλεμος εναντίον του Ιράν αποτελεί εφαρμογή του «δικαίου του ισχυρού». Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κάνουν πόλεμο γιατί μπορούν. Ο ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο ανήκουν στο παρελθόν.
Κοππά: Δεν ξέρουμε τη διάδοχη κατάσταη
Η καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Μαριλένα Κοππά εκτιμά ότι «βρισκόμαστε στο τέλος της διεθνούς νομιμότητας. Μετά την Ουκρανία, τη Γάζα και τη Βενεζουέλα, τώρα έχουμε το τελειωτικό χτύπημα». Προσέθεσε ότι «με τον πόλεμο στο Ιράν επαναχαράσσεται ο χάρτης της Μέσης Ανατολής κατά τις επιθυμίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ έχουν στόχο τις πλουτοπαραγωγικές πηγές και το Ισραήλ την ασφάλειά του -αν και θα βγει από αυτόν τον πόλεμο πιο ανασφαλές από ποτέ».
Η Μαριλένα Κοππά θεωρεί ότι «ο ΟΗΕ δεν μπορεί πια να αντιμετωπίσει κανένα θέμα. Έχουμε μπει σε έναν κόσμο ωμής βίας και ισχύος. Σε αυτόν τον νέο κόσμο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν το πλεονέκτημα λόγω τόσο της στρατιωτικής δύναμης τους όσο και των ικανοτήτων των υπηρεσιών πληροφοριών τους. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή δεν έχουν ξεκαθαρίσει ακόμα τα ακριβή χαρακτηριστικά του νέου κόσμου που αναδύεται».
