Την ημέρα της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η βάση των πυρηνικών όπλων στην οποία υπηρετούσε ο Άντον τέθηκε σε πλήρη συναγερμό μάχης.
«Πριν από αυτό, είχαμε μόνο ασκήσεις. Αλλά την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος, τα όπλα ήταν πλήρως σε ετοιμότητα», εξηγεί ο πρώην αξιωματικός των ρωσικών πυρηνικών δυνάμεων στον Will Vernon του BBC. «Ήμασταν έτοιμοι να εξαπολύσουμε τις δυνάμεις μας σε αέρα και θάλασσα και, θεωρητικά, να πραγματοποιήσουμε ένα πυρηνικό χτύπημα».
Όπως εξηγεί ο Βρετανός δημοσιογράφος, συνάντησε τον Άντον σε μια μυστική τοποθεσία εκτός Ρωσίας. Για τη δική του προστασία, το BBC δεν αποκαλύπτει πού, ενώ έχει αλλάξει επίσης το όνομά του.
Ο Άντον ήταν αξιωματικός σε μια άκρως απόρρητη εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στη Ρωσία, όπως επιβεβαιώνουν έγγραφα που μαρτυρούν τη μονάδα, το βαθμό και τη βάση του.
Τρεις ημέρες αφότου στρατεύματα εισέβαλαν στην επικράτεια της Ουκρανίας, ο Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε ότι οι πυρηνικές αποτρεπτικές δυνάμεις της Ρωσίας διατάχθηκαν να τεθούν σε «ειδική κατάσταση μάχης».
«Το μόνο που είχαμε ήταν η ρωσική κρατική τηλεόραση», εξηγεί ο πρώην αξιωματικός, «δεν ήξερα πραγματικά τι σήμαιναν όλα αυτά. Εκτελούσα αυτόματα τα καθήκοντά μου. Δεν πολεμούσαμε, απλώς φυλάγαμε τα πυρηνικά όπλα». Ο συναγερμός έληξε, προσθέτει, μετά από δύο με τρεις εβδομάδες.
Η ζωή μέσα σε μια βάση πυρηνικών
Η μαρτυρία του Άντον προσφέρει μια εικόνα των άκρως απόρρητων εσωτερικών λειτουργιών των «πυρηνικών στρατοπέδων» της Ρωσίας.
«Υπάρχει μια πολύ αυστηρή διαδικασία επιλογής: Όλοι είναι επαγγελματίες στρατιώτες - δεν υπάρχουν κληρωτοί», εξηγεί. «Υπάρχουν συνεχείς έλεγχοι και τεστ με ανιχνευτή ψεύδους για όλους. Ο μισθός είναι πολύ υψηλότερος και τα στρατεύματα δεν στέλνονται στον πόλεμο. Βρίσκονται εκεί είτε για να αποκρούσουν, είτε για να πραγματοποιήσουν ένα πυρηνικό χτύπημα».
Ο πρώην αξιωματικός εξηγεί ότι η ζωή ήταν αυστηρά ελεγχόμενη.
«Ήταν δική μου ευθύνη να διασφαλίζω ότι οι στρατιώτες που ήταν υπό τις διαταγές μου δεν θα επικοινωνούσαν τηλεφωνικά με κάνεναν εκτός πυρηνικής βάσης», εξηγεί. «Είναι μια κλειστή κοινωνία, δεν μπαίνουν ξένοι εκεί. Αν θέλεις να σε επισκεφθούν οι γονείς σου, πρέπει να υποβάλεις αίτημα στην Υπηρεσία Ασφαλείας FSB τρεις μήνες πριν».
Ο Άντον ήταν μέλος της μονάδας ασφαλείας της βάσης - μιας δύναμης ταχείας αντίδρασης που φύλαγε τα πυρηνικά όπλα. «Πραγματοποιούσαμε διαρκώς ασκήσεις προσομοίωσης. Ο χρόνος αντίδρασής μας ήταν δύο λεπτά», αναφέρει με μια δόση υπερηφάνειας.
Η Ρωσία διαθέτει περίπου 4.380 επιχειρησιακές πυρηνικές κεφαλές, σύμφωνα με την Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων, αλλά μόνο 1.700 είναι «αναπτυγμένες» ή έτοιμες για χρήση. Όλα τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ μαζί διαθέτουν παρόμοιο αριθμό.
Αυτό που ανησυχεί εξίσου τη διεθνή κοινότητα είναι το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει ο Πούτιν «μη στρατηγικά» ή όπως σύχνα αποκαλούνται τακτικά πυρηνικά όπλα. Πρόκειται για μικρότερους πυραύλους που γενικά δεν προκαλούν εκτεταμένο ραδιενεργό νέφος.
Σε κάθε περίπτωση η χρήση τους θα μπορούσε να προκαλέσει μια επικίνδυνη κλιμάκωση του πολέμου και ιδίως σε μια συγκυρία που το Κρεμλίνο κάνει ό,τι μπορεί για να δοκιμάσει τα νεύρα της Δύσης.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα ο Πούτιν επικύρωσε αλλαγές στο πυρηνικό δόγμα - τους επίσημους κανόνες που υπαγορεύουν πώς και πότε η Ρωσία μπορεί να εκτοξεύσει πυρηνικά όπλα. Το δόγμα λέει τώρα ότι η Ρωσία μπορεί να απαντήσει με πυρηνικά εάν δεχθεί «μαζική επίθεση» από συμβατικούς πυραύλους από ένα μη πυρηνικό κράτος, αλλά «με τη συμμετοχή ή την υποστήριξη ενός πυρηνικού κράτους».
Είναι όμως το πυρηνικό οπλοστάσιο της Ρωσίας πλήρως λειτουργικό;
Ορισμένοι δυτικοί εμπειρογνώμονες έχουν υποστηρίξει πως τα ρωσικά πυρηνικά χρονολογούνται από τη σοβιετική εποχή και μπορεί να μην λειτουργούν καν.
Ο πρώην αξιωματικός απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το σενάριο, κάνοντας λόγο για «πολύ απλουστευμένη άποψη από τους λεγόμενους εμπειρογνώμονες».
«Μπορεί να υπάρχουν κάποιοι παλιομοδίτικοι τύποι όπλων σε ορισμένους τομείς, αλλά η χώρα διαθέτει ένα τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο και μια τεράστια ποσότητα πυρηνικών κεφαλών».
Τα πυρηνικά όπλα της Ρωσίας ήταν πλήρως λειτουργικά και ετοιμοπόλεμα, υποστήριξε. «Οι εργασίες για τη συντήρηση των πυρηνικών όπλων δεν σταματούν ποτέ ούτε για ένα λεπτό».
Έγκλημα πολέμου και... τιμωρία
Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, ο Άντον είπε ότι του δόθηκε η «εγκληματική εντολή» να κάνει διαλέξεις στα στρατεύματά του χρησιμοποιώντας πολύ συγκεκριμένες γραπτές οδηγίες.
«Είπαν ότι οι Ουκρανοί πολίτες είναι μαχητές και πρέπει να εξολοθρευτούν!», αναφωνεί. «Αυτή είναι μια κόκκινη γραμμή για μένα - είναι έγκλημα πολέμου. Είπα ότι δεν θα διαδώσω αυτή την προπαγάνδα».
Οι ανώτεροι αξιωματικοί επέπληξαν τον Άντον μεταθέτοντάς τον σε μια τακτική ταξιαρχία εφόδου σε άλλο μέρος της χώρας, ενώ τον προειδοποίησαν ότι θα τον έστελναν στον πόλεμο.
Αυτές οι μονάδες συχνά στέλνονται στη μάχη ως το «πρώτο κύμα» και αρκετοί Ρώσοι λιποτάκτες έχουν πει στο BBC ότι όσοι αντιδρούν στον πόλεμο χρησιμοποιούνται παραδοσιακά ως «τροφή για τα κανόνια».
Πριν σταλεί εντέλει στην πρώτη γραμμή, ο Άντον υπέγραψε δήλωση με την οποία αρνιόταν να λάβει μέρος στον πόλεμο και εναντίον του κινήθηκε ποινική διαδικασία. Μας έδειξε έγγραφα που επιβεβαιώνουν τη μετάθεσή του στην ταξιαρχία εφόδου και λεπτομέρειες της ποινικής υπόθεσης.
Στη συνέχεια αποφάσισε να εγκαταλείψει τη χώρα με τη βοήθεια μιας εθελοντικής οργάνωσης λιποτακτών.
«Αν είχα φύγει από τη βάση των πυρηνικών δυνάμεων, τότε η τοπική Υπηρεσία Ασφαλείας FSB θα είχε αντιδράσει αποφασιστικά και πιθανότατα δεν θα μπορούσα να φύγω από τη χώρα», είπε.
Πιστεύει όμως ότι, επειδή είχε μεταφερθεί σε μια συνηθισμένη ταξιαρχία εφόδου, το σύστημα ασφαλείας απέτυχε.
Πολλοί Ρώσοι στρατιώτες δεν θέλουν τον πόλεμο
Το μήνυμα που θέλει να στείλει ο Άντον στον κόσμο είναι πως πολλοί Ρώσοι στρατιώτες παραμένουν κατά του πολέμου.
Σύμφωνα με την εθελοντική οργάνωση «Idite Lesom» [«Πήγαινε στο δάσος» ή στα αγγλικά «Get Lost»], ο αριθμός των λιποτάκτων που ζητούν βοήθεια έχει αυξηθεί σε 350 το μήνα. Μαζί με αυτούς όμως αυξάνονται κι οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν. Τουλάχιστον ένας λιποτάκτης έχει σκοτωθεί αφού διέφυγε στο εξωτερικό, ενώ έχουν υπάρξει αρκετές περιπτώσεις ανδρών που επέστρεψαν με τη βία στη Ρωσία και δικάστηκαν.
Αν και ο Άντον έχει εγκαταλείψει τη Ρωσία, οι υπηρεσίες ασφαλείας εξακολουθούν να τον αναζητούν ακόμη και στο εξωτερικό: «Παίρνω προφυλάξεις εδώ, εργάζομαι παράνομα και δεν εμφανίζομαι σε κανένα επίσημο σύστημα».
Έχει σταματήσει, άλλωστε, να μιλάει με τους φίλους του στην βάση επειδή θα μπορούσε να τους θέσει σε κίνδυνο: «Πρέπει να περάσουν από τεστ ανιχνευτή ψεύδους και οποιαδήποτε επαφή μαζί μου θα μπορούσε να οδηγήσει σε ποινική τους δίωξη».
Ο Άντον δεν τρέφει αυταπάτες για τον κίνδυνο τον οποίο διατρέχει ο ίδιος βοηθώντας άλλους στρατιώτες να διαφύγουν: «Καταλαβαίνω ότι όσο περισσότερο το κάνω αυτό, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να προσπαθήσουν να με σκοτώσουν».
