Το πρώτο Ψυχοσάββατο του 2026 τιμάται το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη των κεκοιμημένων. Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει καθιερώσει συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο έτος ως ημέρες προσευχής για τις ψυχές των νεκρών, με ιδιαίτερη πνευματική σημασία για τους πιστούς. Το Ψυχοσάββατο τελείται πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και σηματοδοτεί την έναρξη της περιόδου προετοιμασίας για τη Μεγάλη Σαρακοστή.
Ψυχοσάββατα: Η μνήμη των κεκοιμημένων στην Εκκλησία
Η Εκκλησία έχει καθιερώσει ετησίως δύο Σάββατα αφιερωμένα στη μνήμη των κεκοιμημένων: το πρώτο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω και το δεύτερο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής. Αυτά τα Σάββατα ονομάζονται Ψυχοσάββατα και έχουν βαθύ πνευματικό νόημα, καθώς συνδέουν τη μνήμη των κεκοιμημένων με την πίστη μας στη ζωή, την μετά θάνατον ανάπαυση και την τελική κρίση του Θεού.
Το Ψυχοσάββατο πριν από την Απόκρεω συνδέεται με την προοπτική της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου. Εκείνη την ημέρα όλοι θα σταθούμε μπροστά στον Θρόνο του Κριτού και με τα μνημόσυνα ζητούμε από τον Κύριο να δείξει έλεος, συμπάθεια και μακροθυμία, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τους προαπελθόντες αδελφούς μας. Μέσα από τις προσευχές μας, ευχόμαστε όλοι μαζί να μας κατατάξει στην Επουράνια Βασιλεία Του.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η καθιέρωση των Ψυχοσαββάτων έχει και πρακτική διάσταση. Πολλοί χριστιανοί κατά καιρούς πέθαναν σε μικρή ηλικία, στην ξενιτιά, στη θάλασσα, στα βουνά ή λόγω φτώχειας δεν συμμετείχαν στα κανονικά μνημόσυνα. Γι’ αυτό οι θεοσεβείς Πατέρες της Εκκλησίας θέσπισαν το Ψυχοσάββατο «υπέρ πάντων των από αιώνων ευσεβώς τελευτησάντων Χριστιανών». Παράλληλα, μας υπενθυμίζει τον δικό μας θάνατο και μας διεγείρει προς μετάνοια.
Ιστορικά, η καθιέρωση του Σαββάτου πριν από την Απόκρεω έγινε μάλλον ως απομίμηση του Σαββάτου πριν από την Πεντηκοστή, το οποίο ήταν το μόνο αρχικά καθιερωμένο. Έτσι, η Εκκλησία δημιούργησε ένα πνευματικό πλαίσιο για να τιμούμε τους κεκοιμημένους και να ενισχύουμε την πίστη μας στην αιώνια ζωή.
Τα Ψυχοσάββατα αποτελούν μία ευκαιρία για προσωπική προσευχή, μνημόσυνα για τους προγόνους και περισυλλογή για τη δική μας ζωή, θυμίζοντάς μας ότι η μνήμη και η αγάπη για τους κεκοιμημένους συνεχίζεται πέρα από τον χρόνο και τον χώρο.
{https://exchange.glomex.com/video/v-cs1h756hb6rt?integrationId=40599y14juihe6ly}
Το τελετουργικό του Ψυχοσάββατου
Το πρωί του Σαββάτου τελείται Θεία Λειτουργία και ειδική επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των ψυχών. Οι πιστοί προσκομίζουν τα ονόματα των κεκοιμημένων συγγενών και φίλων τους, ώστε να μνημονευθούν από τον ιερέα κατά τη διάρκεια της ακολουθίας. Κεντρικό στοιχείο της ημέρας είναι τα κόλλυβα, που συμβολίζουν την Ανάσταση και την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Παρασκευάζονται από βρασμένο σιτάρι και διακοσμούνται με ζάχαρη, ξηρούς καρπούς και ρόδι. Το σιτάρι, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο («εάν ο κόκκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνει…»), συμβολίζει τον θάνατο και την αναγέννηση. Πολλοί πιστοί επισκέπτονται τους τάφους των αγαπημένων τους προσώπων, ανάβουν κερί, θυμιατίζουν και προσεύχονται. Συχνά τελείται τρισάγιο από ιερέα στο κοιμητήριο.
Τα κόλλυβα μπορούν να προσφερθούν είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, καθώς η ακολουθία είναι η ίδια. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, τα ευλογημένα κόλλυβα δεν πετιούνται ούτε σκορπίζονται στους τάφους, αλλά μοιράζονται ως ευλογία.
{https://exchange.glomex.com/video/v-ccphxkchh6up?integrationId=40599y14juihe6ly}
Πότε είναι το δεύτερο Ψυχοσάββατο της χρονιάς
Το δεύτερο Ψυχοσάββατο είναι προγραμματισμένο παραμονές της Πεντηκοστής ήτοι το Σάββατο 30 Μαΐου. Το δεύτερο Ψυχοσάββατο, πριν από την Πεντηκοστή, αναδεικνύει την καθολικότητα της Εκκλησίας. Η Εκκλησία περιλαμβάνει τη στρατευομένη, δηλαδή εμάς εδώ στη γη, αλλά και τη θριαμβεύουσα στους ουρανούς. Είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι η Εκκλησία δεν περιορίζεται στον χώρο ή στον χρόνο, αλλά αγκαλιάζει όλους τους πιστούς, ζώντες και κεκοιμημένους.
Η παραδοσιακή συνταγή για τα κόλλυβα του Ψυχοσάββατου
Υλικά
300 γρ. στάρι
1 ρόδι
1/3 μάτσο μαϊντανό, τα φύλλα ψιλοκομμένα
400 γρ. αμύγδαλα ανάλατα, αποφλοιωμένα και κομμένα στα 4
300 γρ. καρύδια, σπασμένα στα 4
200 γρ. φουντούκια, χοντροσπασμένα
100 γρ. φυστίκια Αιγίνης, ψίχα
200 γρ. σουσάμι
200 γρ. στραγάλια αφράτα, περασμένα από το μπλέντερ να γίνουν σκόνη
300 γρ. σταφίδες ξανθιές
200 γρ. σταφίδες μαύρες
200 γρ. παξιμάδια γλυκάνισου
2 δαφνόφυλλα
3 σταγόνες μαστιχέλαιο
Για το στόλισμα
ζάχαρη άχνη
κανέλα
ολόκληρους ξηρούς καρπούς της αρεσκείας μας,
Εκτέλεση:
Για τα κόλλυβα, ξεκινάμε πλένοντας καλά το στάρι σε ένα τρυπητό, μέχρι το νερό να τρέχει καθαρό. Το βάζουμε σε ένα μπολ να μουλιάσει σκεπασμένο με νερό, για 3 ώρες. Στη συνέχεια το ξεβγάζουμε τρίβο ντάς το με τα χέρια, μέχρι να τρέχει καθαρό νερό. Βάζουμε το στάρι σε μια κατσαρόλα και το σκεπάζουμε με νερό. Προσθέτουμε και τα δαφνόφυλλα και το βάζουμε να πάρει βράση. Χαμηλώνουμε σε μέτρια φωτιά. Μετά από 1 ώρα, δυναμώνουμε λίγο τη φωτιά, και ελέγχουμε να μην εξατμιστεί το νερό και κολλήσει το στάρι. Αν δούμε ότι στεγνώνει, συμπληρώνουμε λίγο βραστό νερό. Μαγειρεύουμε για 30 λεπτά ακόμα, ανακατεύοντας που και που το στάρι. Όταν σβήσουμε τη φωτιά αφήνουμε την κατσαρόλα επάνω στο μάτι για άλλα 10 λεπτά. Στραγγίζουμε το στάρι και το ξεπλένουμε με 1-2 νερά. Το αφήνουμε να στραγγίξει για 10 λεπτά.
Σε ένα τραπέζι απλώνουμε μια βαμβακερή πετσέτα, από πάνω ένα τραπεζομάντηλο ή άλλο πανί, επάνω λαδόκολλες και τέλος απλώνουμε το στάρι σε μονή στρώση. Το αφήνουμε όλο το βράδυ για να στεγνώσει. Το πρωί στρώνουμε μέσα σε ένα βαθύ μπωλ τις λαδόκολλες που στέγνωνε το στάρι, απλώνουμε επάνω τους το στάρι, το σκεπάζουμε με άλλη λαδόκολλα και με βρεγμένη πετσέτα. Καβουρδίζουμε τα αμύγδαλα σε ένα τηγάνι αντικολλητικό μέχρι να ροδίσουν και να βγάλουν τα αρώματά τους. Τα αφήνουμε να κρυώσουν. Χτυπάμε στο μπλέντερ τα παξιμάδια γλυκάνισου μαζί με τη μαστίχα και τα μισά φυστίκια Αιγίνης. Σε ένα μεγάλο μπολ βάζουμε εναλλάξ το μισό σουσάμι, τα μισά στραγάλια και τα μισά παξιμάδια, και όλα τα υπόλοιπα υλικά. Ανακατεύουμε πολύ καλά, και τα τοποθετούμε σε δίσκο ή πιατέλα μεγάλη, κάνοντας στην αρχή το σχήμα του σταυρού.
Πιέζουμε τα υλικά να απλωθούν ομοιόμορφα και να είναι ισόπαχα παντού. Πασπαλίζουμε με τα υπόλοιπα στραγάλια, τα παξιμάδια και το σουσάμι, και σκεπάζουμε με μπόλικη ζάχαρη άχνη, έτσι ώστε να καλυφθεί τελείως η επιφάνεια και να φαίνεται μόνο άσπρο. Στολίζουμε τα κόλλυβα με κανέλα, ολόκληρα αμύγδαλα, καρύδια, φυστίκια, σταφίδες ή και ασημένια κουφετάκια. Από τη στιγμή που θα ανακατέψουμε τα κόλλυβα με τη ζάχαρη θα πρέπει να καταναλωθούν το συντομότερο, γιατί μετά σκληραίνουν και η ζάχαρη κρυσταλλώνει.
