Ένα μόνο πέρασμα από τα χωριά στη Θεσσαλία που πνίγηκαν από τις καταστροφικές πλημμύρες της κακοκαιρίας Daniel, πριν δύο χρόνια, είναι αρκετό, ώστε να αντιληφθεί κανείς την έκταση των συνεπειών που καλούνται να διαχειριστούν οι κάτοικοι των χωριών.
Το politico πραγματοποίησε οδοιπορικό στην περιοχή καταγράφοντας συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπων που είτε παλεύουν να επιβιώσουν με όσα κατάφεραν να σώσουν είτε που έφυγαν για πάντα από τον ίδιο τους τον τόπο.
Σε ένα στενό διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων, ο Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου ζει με τη σύζυγό του, τα δύο παιδιά τους και τη μητέρα του. Το πρώην σπίτι του 51χρονου αγρότη στο χωριό Μεταμόρφωση είναι άδειο: μούχλα στο σοβά, η γραμμή πλημμύρας σηματοδοτείται από ένα βρώμικο δαχτυλίδι πάνω από την πόρτα.
Δεν γυρίζουν πίσω. Δύο χρόνια αφότου η κακοκαιρία Daniel μετέτρεψε την αγροτική ζώνη της Ελλάδας σε εσωτερική θάλασσα, η Μεταμόρφωση Καρδίτσας είναι ένα από τα δεκάδες χωριά που παραμένουν μισοεγκαταλελειμμένα.
«Έμειναν μόνο τοίχοι και παράθυρα»
Οι οικογένειες που έφυγαν λένε ότι είναι από τους πρώτους κλιματικούς πρόσφυγες της Ευρώπης: εκτοπισμένοι από ακραία καιρικά φαινόμενα, με εξαντλημένα τα κοντινά ενοικιαζόμενα και εγκλωβισμένοι σε γραφειοκρατικό κενό καθώς η κυβέρνηση μελετά αν και πού θα ανοικοδομήσει ολόκληρες κοινότητες.
«Μόνο οι τοίχοι και τα παράθυρα έχουν απομείνει από το σπίτι μας», είπε ο κ. Παπαϊωάννου.
«Είναι αδύνατο να ανοικοδομήσουμε από την αρχή». Το ενοίκιο για το διαμέρισμά τους επιδοτείται από το κράτος, αλλά οι πληρωμές φτάνουν αργά και τα χαρτιά είναι βαριά. Η επιδότηση πρόκειται να λήξει και η οικογένεια ελπίζει σε παράταση. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε να μεταφέρει το χωριό σε ασφαλέστερο έδαφος. Δύο χρόνια αργότερα, οι κάτοικοι λένε ότι οι μελέτες μετεγκατάστασης δεν έχουν ολοκληρωθεί.
Για την 70χρονη μητέρα του κ. Παπαϊωάννου, Ζωή Παπαϊωάννου, το να εγκαταλείψει το σπίτι της είναι μια ρήξη που δεν ήθελε ποτέ. «Οι οικογένειες με μικρά παιδιά δεν επιστρέφουν στα χωριά. Αν ο σύζυγός μου ήταν ζωντανός, θα είχαμε επιστρέψει. Γεννήθηκα εκεί και θέλω να πεθάνω εκεί. Αλλά θα πάω όπου πάνε τα παιδιά μου».
Η περιοχή έχει πληγεί εδώ και καιρό από πλημμύρες. Η κα Παπαϊωάννου θυμάται να την έχουν ανεβάσει σε μια βάρκα κατά τη διάρκεια μιας πλημμύρας όταν ήταν 2 ετών, αλλά αυτό που συνέβη τη νύχτα της 5ης Σεπτεμβρίου 2023, όταν το νερό έφτασε στα κεραμίδια της στέγης, ήταν κάτι διαφορετικό. Άρπαξε μια εικόνα της Παναγίας, ένα πιεσόμετρο και το βιβλιάριο υγείας της πριν την βγάλουν οι συγγενείς. Μετανιώνει που δεν έσωσε τις οικογενειακές φωτογραφίες.
«Δε θέλουμε να επιστρέψουμε»
Ο Κωνσταντίνος Τσιούκας, 60 ετών, είπε ότι αυτός και η σύζυγός του κατάφεραν να σώσουν μόνο τα στέφανα του γάμου τους. «Δεν θέλουμε να επιστρέψουμε εδώ. Θα φοβόμαστε πάντα τις πλημμύρες. Γιατί να ξαναπεράσω αυτό το δράμα; Γιατί να βάλω τα παιδιά μου να το ζήσουν αυτό;»
Εκτιμά ότι περίπου 40 οικογένειες έχουν επιστρέψει στο χωριό, παρόλο που κανένας κυβερνητικός αξιωματούχος δεν έχει επιθεωρήσει τα σπίτια για λόγους ασφαλείας. Όσοι επέστρεψαν το έκαναν επειδή είχαν πρόβλημα με το ενοίκιο. Ταξιδεύει πέρα δώθε στη Μεταμόρφωση για να φροντίσει τη γη του, μια διαδρομή 2 ωρών με το αυτοκίνητο, αλλά ούτε αυτός ούτε τα παιδιά του θέλουν να ασχοληθούν με τη γεωργία.
«Δεν αξίζει τον κόπο», είπε. «Θέλω να λιμοκτονήσω τα παιδιά μου; Όχι».
Στο καφενείο του χωριού, το μόνο κατάστημα που δεν είχε υποστεί ζημιές για να ανοίξει ξανά, η Φανή Ντάντου, 55 ετών, είπε ότι η δουλειά έχει μειωθεί σε μόλις μερικές δεκάδες ανθρώπους που έρχονται για καφέ, τσίπουρο ή μεζέ.
«Αν ήμουν 30 χρονών, θα φεύγαμε. Θα πηγαίναμε στη Γερμανία και θα πλέναμε πιάτα», είπε. «Αυτό ήταν ένα ζωντανό χωριό με τρία ή τέσσερα καφενεία, αλλά τώρα έχουμε μόνο κηδείες».
Μια περιοχή κάτω από το νερό
Σύμφωνα με την υπηρεσία παρακολούθησης Copernicus της ΕΕ, περίπου 750 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου η έκταση της Νέας Υόρκης, της θεσσαλικής πεδιάδας πλημμύρισαν, μεγάλο μέρος της οποίας αποτελεί γεωργική γη.
Η πεδιάδα αντιπροσωπεύει το 25% της γεωργικής παραγωγής της Ελλάδας, με μεγάλο μέρος του σιταριού, του κριθαριού, των ρεβιθιών, των φακών και των φιστικιών της χώρας να καλλιεργείται εκεί.
«Δεν υπήρξε απολύτως κανένας σχεδιασμός», δήλωσε ο Δημήτρης Κουρέτας, περιφερειάρχης Θεσσαλίας.
Υπέδειξε τρεις χάρτες στο γραφείο του στην πόλη της Λάρισας που έδειχναν πού η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί να εφαρμόσει έργα πρόληψης πλημμυρών, συμπεριλαμβανομένων τροποποιήσεων στις κοίτες των ποταμών και στα φράγματα στα βουνά, κανένα από τα οποία δεν έχει ολοκληρωθεί.
«Το τρέχον σύστημα μπορεί να χειριστεί μόνο περίπου το 40% του όγκου νερού του κυκλώνα Ντάνιελ», δήλωσε ο κ. Κουρέτας.
Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, η κλιματική αλλαγή δεν φέρνει μόνο πλημμύρες - αλλά και ξηρασία.
Τα ξηρότερα καλοκαίρια, σε συνδυασμό με την υπερβολική χρήση των υπόγειων υδάτων, έχουν οδηγήσει σε σημαντικές ελλείψεις. Οι αγρότες στα χωριά μάχονται για το πώς θα κατανεμηθεί το νερό.
«Τον χειμώνα, εργαζόμαστε για να συντηρήσουμε τα αναχώματα ώστε να μην πλημμυρίσουμε», δήλωσε ο Κωνσταντίνος Τασιόπουλος, ένας 77χρονος αγρότης που έφυγε από τις πλημμυρικές πεδιάδες για την πόλη της Καρδίτσας μετά τον κυκλώνα Ντάνιελ. «Το καλοκαίρι, δεν έχουμε αρκετό νερό για άρδευση.
Σύντομα, δεν θα έχουμε ούτε να πιούμε. Θα γίνει έρημος».
Χιλιάδες ζώα νεκρά
Η πλημμύρα του 2023 σκότωσε επίσης περίπου 100.000 ζώα, ένα πρόβλημα που επιδεινώθηκε από τη θανάτωση δεκάδων χιλιάδων αιγοπροβάτων μετά από ένα ξέσπασμα ταχέως εξαπλούμενων ασθενειών.
«Αυτό το μέρος έσφυζε από ζωή, υπήρχαν πάντα χιλιάδες χοίροι», δήλωσε ο Γιώργος Διδάγελος, χοιροτρόφος στο χωριό Κοσκινά και πρόεδρος του ελληνικού κτηνοτροφικού συλλόγου, ο οποίος έχασε 6.600 χοίρους από τον κυκλώνα. «Ακόμα βλέπω εφιάλτες εκείνης της νύχτας».
Ήταν τόσο δύσκολο να βρω βοήθεια για να απομακρύνω τα κουφάρια που τα λείψανα των πνιγμένων χοίρων εξακολουθούν να είναι ορατά στο εγκαταλελειμμένο πλέον αγρόκτημα εκτροφής του Διδάγελου.
Ανοικοδόμηση ή μετεγκατάσταση
Ακόμα και όταν οι κάτοικοι παραμένουν διασκορπισμένοι σε όλη την περιοχή, κάποιοι συζητούν αν είναι καλύτερο να ξαναχτίσουν ή να μετεγκατασταθούν. Πριν από την πλημμύρα, το χωριό Βλοχός είχε περίπου 400 κατοίκους. Σήμερα, λιγότεροι από το ένα τρίτο έχουν επιστρέψει.
Ένα πρόσφατο δημοψήφισμα για το αν θα μετεγκατασταθεί δίχασε την κοινότητα, με ορισμένους κατοίκους να αρνούνται να μιλήσουν μεταξύ τους. Ενώ το 65% του πληθυσμού δήλωσε ότι ήθελε να φύγει, οι αρχές απάντησαν ότι αυτό δεν είναι αρκετό.
«Μας λένε ότι αν θέλουμε μετεγκατάσταση, πρέπει όλοι να συμφωνήσουμε. Αλλά αυτό είναι αδύνατο», δήλωσε ο Βασίλης Καλογιάννης, επικεφαλής του χωριού.
«Είναι σαν οικογένεια, σπάνια συμφωνούν ομόφωνα. Οι γονείς αποφασίζουν. Μια απόφαση πρέπει να ληφθεί από το κράτος», δήλωσε ο Ιωάννης Κουκάς, 52 ετών, προκάτοχος του Καλογιάννη.
Ο Βασίλης Γαλάνης, 54χρονος τεχνίτης και ζωγράφος, ζει τώρα στην Καρδίτσα με τη σύζυγό του και τα τρία παιδιά του. Είπε ότι αν η μετεγκατάσταση δεν προχωρήσει, σκέφτεται να φύγει από τη χώρα.
«Δεν πρόκειται να ξοδέψω μια περιουσία εδώ και να την ξαναχάσω. Τα παιδιά μου δεν πρόκειται να μείνουν ούτως ή άλλως».
