Θυμάμαι ακόμη εκείνους τους ήχους. Το μεταλλικό κουδούνισμα του σχολείου, τις φωνές των συμμαθητών μου που πλημμύριζαν τον δρόμο, το χέρι που έσφιγγα για να περάσω απέναντι. Θυμάμαι, επίσης, την παλιά διάβαση που κάποτε ήταν ολόλευκη και καθαρή και με τα χρόνια είχε τόσο ξεθωριάσει, που ο οδηγός θα έπρεπε να ψάξει για να τη δει. Τότε δεν το πολυσκεφτόμουν, μέχρι που σήμερα, χρόνια μετά, είμαι εγώ που κρατάω ένα μικρό χέρι για να το περάσω απέναντι.
Όλοι μας έχουμε μια τέτοια εικόνα. Νωχελικοί οδηγοί, βιαστικοί γονείς, παιδιά που ξεχύνονται στον δρόμο μετά το σχόλασμα. Μια καθημερινότητα που μοιάζει αθώα μέχρι τη στιγμή που δεν είναι. Μέχρι τη στιγμή που μια «αόρατη» διάβαση στον δρόμο μπορεί να προκαλέσει το μοιραίο. Και αν υπάρχει κάτι πιο εύθραυστο από ένα παιδί στον δρόμο, είναι η ίδια η ζωή που αθόρυβα μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Κάπου εδώ, ανάμεσα στη μνήμη και την πραγματικότητα, γεννήθηκε κάτι που δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα, αλλά μια στάση ζωής. Το Safe Roads project της Hellas Direct.
Αν το καλοσκεφθείς, είναι παράξενο πώς ένα χρώμα στο τσιμέντο μπορεί να κρύβει μια ολόκληρη φιλοσοφία. Πώς μια βαμμένη διάβαση μπορεί να γίνει υπόσχεση. Μια υπόσχεση ότι τα παιδιά θα πάνε και θα γυρίσουν με ασφάλεια. Μια υπόσχεση ότι κάποιος νοιάστηκε, όχι στα λόγια, αλλά στην πράξη.
Όταν μια ανάγκη γίνεται πρωτοβουλία: Το Safe Roads project
Το Safe Roads project ξεκίνησε το 2017, ως μια εταιρική πρωτοβουλία, δίνοντας μια μεγάλη, ζωντανή ανάσα μέσα στον ιστό των πόλεων. Γιατί δεν μιλάμε απλώς για διαβάσεις, αλλά για σημεία όπου οι καρδιές των γονιών χτυπούν λίγο πιο έντονα. Για τα μέτρα εκείνα που χωρίζουν το «όλα καλά» από το «θα μπορούσε να είχε συμβεί κάτι». Και εκεί, σε αυτό το όριο, η Hellas Direct αποφάσισε να τοποθετηθεί.
Όταν το πρόγραμμα έκανε restart το 2022, δεν ήταν απλώς μια επανεκκίνηση. Ήταν ένα μήνυμα πως η επιμονή σώζει και πως η ασφάλεια δεν είναι κάτι που χτίζεται μια φορά και τελειώνει.
Σήμερα, δύο vans της εταιρείας ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα, από την Αττική μέχρι την Κάλυμνο και από την Πρέβεζα μέχρι το Αίγιο, βάφοντας εκείνες τις ξεθωριασμένες γραμμές που κανείς άλλος δεν πρόλαβε ή δεν μπόρεσε να φροντίσει. Κάθε μία από τις περισσότερες από 1.800 διαβάσεις που έχουν βαφτεί μέχρι σήμερα κρύβει μέσα της μια μικρή ιστορία. Ένα σχολείο που ζήτησε βοήθεια, έναν γονιό που αγχώθηκε, έναν δημοτικό υπάλληλο που τηλεφώνησε, ένα παιδί που, ίσως χωρίς να το ξέρει, έγινε λίγο πιο ασφαλές στη διαδρομή του.
Δεν είναι τυχαίο ότι περισσότεροι από 110 δήμοι, δηλαδή ένας στους τρεις σε όλη τη χώρα, έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα. Κάθε δήμος που συμμετέχει είναι και ένα κομμάτι από τον χάρτη της καθημερινής μας ζωής που γίνεται πιο φωτεινό, πιο καθαρό, πιο ανθρώπινο.
Μαθαίνοντας την ασφάλεια από μικρή ηλικία
Και όμως, το Safe Roads project δεν μένει μόνο στον δρόμο. Μπαίνει και μέσα στα σχολεία. Εκεί, όπου η παιδεία δεν είναι μόνο γραμματική και μαθηματικά, αλλά τρόπος σκέψης, αντίληψη, κατανόηση της πραγματικότητας. Ο Δημήτρης Αντωνίου, ακτιβιστής, συγγραφέας και μέλος της ομάδας της Hellas Direct, έχει μιλήσει σε περισσότερα από 250 σχολεία την τελευταία τριετία. Χρησιμοποιεί γυαλιά εικονικής πραγματικότητας, διαδραστικά εργαλεία, εικόνες που τα παιδιά θυμούνται, επιτρέποντάς τους να βιώσουν με απόλυτα ασφαλή τρόπο καταστάσεις που δεν θέλουμε ποτέ να ζήσουν πραγματικά. Γιατί τα παιδιά χρειάζονται όχι μόνο προστασία, αλλά και εκπαίδευση. Χρειάζονται έναν τρόπο να καταλάβουν τον δρόμο χωρίς να ρισκάρουν.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία… τα παιδιά δεν έχουν αναπτυγμένες όλες τις δεξιότητες που απαιτούνται για να κυκλοφορούν με ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση το αναγνωρίζει και ορίζει ως «παιδιά» όσους είναι κάτω των 14 ετών, επειδή ακριβώς οι αντιληπτικές, κινητικές και γνωστικές τους ικανότητες είναι ακόμη σε εξέλιξη. Τα παιδιά είναι ευάλωτα, όχι επειδή δεν προσέχουν, αλλά επειδή δεν μπορούν να προσέξουν όπως εμείς. Είναι χαμηλότερα στο ύψος, έχουν μικρότερα οπτικά πεδία, δυσκολεύονται να υπολογίσουν την ταχύτητα ενός οχήματος. Η ασφάλειά τους εξαρτάται από εμάς, τους ενήλικες, τους οδηγούς, τους λήπτες αποφάσεων.
Γι’ αυτό, το Safe Roads project είναι μια υπενθύμιση πως η ασφάλεια είναι συλλογική ευθύνη.
Οι αριθμοί δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού
Και αν νομίζουμε ότι τα τροχαία ατυχήματα είναι ζήτημα ατομικής προσοχής, τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειώσει τα θύματα τροχαίων κατά 12% την τελευταία πενταετία και 2% από το 2023 έως το 2024. Όμως δεν κινούνται όλες οι χώρες στον ίδιο ρυθμό. Η Ελλάδα, παρά τη μείωση 3% στην πενταετία, σημείωσε μια αύξηση 3% μόνο το διάστημα 2023-2024. Με 64 νεκρούς ανά εκατομμύριο πληθυσμού, βρισκόμαστε στην τρίτη χειρότερη θέση στην ΕΕ. Πιο πίσω από εμάς μόνο η Ρουμανία και η Βουλγαρία, ενώ σε πλήρη αντίθεση, η Σουηδία έχει μόλις 20 νεκρούς ανά εκατομμύριο. Εκτός ΕΕ, η Νορβηγία φτάνει ακόμη πιο χαμηλά, στους 16.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς, πίσω από το Vision Zero - τη μεγάλη ευρωπαϊκή στρατηγική που θέτει ως στόχο να μηδενίσουμε τους νεκρούς στους δρόμους έως το 2050 - κρύβεται μια αλήθεια που αλλάζει τα πάντα: τα ατυχήματα δεν είναι η «κακιά στιγμή». Είναι αποτέλεσμα επιλογών, σχεδιασμών, πολιτικών, συμπεριφορών και υποδομών.
Και τα παιδιά πληρώνουν την απροσεξία ενός συστήματος που έβαζε πρώτα τα οχήματα και ύστερα τους ανθρώπους. Μόνο το 2023, 430 παιδιά έχασαν τη ζωή τους στους ευρωπαϊκούς δρόμους. Στη δεκαετία 2013-2023, 5.630 παιδιά σκοτώθηκαν σε τροχαία. Σχεδόν τα μισά, το 45% ήταν μέσα σε αυτοκίνητο, ενώ το 31% ήταν πεζοί.
Αν σταθούμε για λίγο σε αυτούς τους αριθμούς, η εικόνα που σχηματίζεται είναι σκληρή. Ένα παιδί που περπατά, ένα παιδί σε ένα πίσω κάθισμα, ένα παιδί που απλώς πηγαίνει σχολείο μπορεί να κινδυνεύει.
Γιατί μια βαμμένη διάβαση είναι κάτι πολύ περισσότερο από χρώμα;
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η Hellas Direct επέλεξε να μη μείνει αμέτοχη. Γιατί, όπως λέει συχνά η ίδια η εταιρεία, δεν την ενδιαφέρει μόνο η ασφάλιση, την ενδιαφέρει η ασφάλεια. Την αφορά η ζωή που βρίσκεται εκεί έξω, πέρα από τα συμβόλαια, μέσα στις οικογένειες που ζουν καθημερινά τον δρόμο.
Το Safe Roads project είναι ο τρόπος της να παίρνει θέση, όχι θεωρητικά, αλλά με πραγματικές παρεμβάσεις. Με χρώμα στο έδαφος, με διαβάσεις που ξαναζωντανεύουν, με συνεργεία που ταξιδεύουν σε νησιά, σε βουνά, σε μικρούς οικισμούς και μεγάλα αστικά κέντρα. Με ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν την ασφάλεια ως υποχρέωση, αλλά ως κομμάτι της ταυτότητάς τους.
Και ίσως το πιο όμορφο είναι ότι όλο αυτό ξεκινά από ένα αίτημα. Από έναν γονιό που γράφει: «Η διάβαση έξω από το σχολείο μας έχει ξεθωριάσει. Μπορείτε να βοηθήσετε;» Από ένα σχολείο που τηλεφωνεί επειδή τα παιδιά του κινδυνεύουν. Και κάθε φορά, η Hellas Direct απαντά θετικά. Αναλαμβάνει το κόστος, παίρνει τις άδειες, ακολουθεί όλες τις τεχνικές προδιαγραφές και κάνει αυτό που σε μια ιδανική κοινωνία θα ήταν αυτονόητο… κάνει τον δρόμο ασφαλή.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η ασφάλεια είναι δικαίωμα, ειδικά για τα παιδιά. Και όσο πιο ασφαλείς είναι οι δρόμοι μας σήμερα, τόσο λιγότερα ατυχήματα θα έχουμε αύριο. Τα παιδιά που σήμερα μαθαίνουν πώς να περνούν τον δρόμο, που κοιτούν δεξιά-αριστερά, που φορούν ζώνη, που καταλαβαίνουν τι σημαίνει να σέβεσαι τον κώδικα κυκλοφορίας, αύριο θα γίνουν οδηγοί. Υπεύθυνοι, συνειδητοποιημένοι οδηγοί. Η αλλαγή ξεκινά από αυτά τα μικρά χέρια που είναι το μέλλον. Και αν ο κόσμος τους χρωστά κάτι, αυτό είναι η ασφάλεια.
Κάθε διάβαση μια μικρή υπόσχεση
Το Safe Roads project δεν αλλάζει απλώς διαβάσεις, αλλάζει νοοτροπίες. Αλλάζει όσα θεωρούμε «φυσιολογικά» στους δρόμους μας και μας θυμίζει πως η ασφάλεια δεν είναι πολυτέλεια, είναι επιλογή. Και κάθε επιλογή που κάνουμε σήμερα, είναι μια υπόσχεση που δίνουμε στα παιδιά μας.
Μια υπόσχεση ότι θα μεγαλώσουν σε μια χώρα που τους βλέπει, που τους φροντίζει, που τους προστατεύει και δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.
Και πάνω σε κάθε νέα, ολοκάθαρη διάβαση που βάφεται, αυτή η υπόσχεση γράφεται ξανά και ξανά, σε κίτρινο και κόκκινο, η ασφάλεια των παιδιών δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
