Στα οικονομικά εγκλήματα σε βάρος των συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν χωρεί … άφεση αμαρτιών και ούτε «συγχωροχάρτι» για όλους εκείνους οι οποίοι με δόλιο τρόπο και ψευδή στοιχεία, εισπράττουν παράνομα επιδοτήσεις από τα ευρωπαϊκά ταμεία.
Η επιστροφή των παράνομων ευρωπαϊκών επιδοτήσεων δεν σταματά την δίωξη
Ακόμη κι αν επιστρέψουν τα «αχρεωστήτως καταβληθέντα» ποσά των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, όσοι τα εισέπραξαν, μετά το 2024, δεν γλιτώνουν ούτε την άσκηση της σε βάρος τους δίωξης ούτε τον καταμερισμό των ποινικών ευθυνών που τους αναλογούν. Εφόσον τα χρήματα που παρανόμως εισπράχθηκαν, προέρχονται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η επιστροφή των χρημάτων , δεν συνεπάγεται την παύση της ποινικής δίωξης ή την απαλλαγή τους από την ποινή, όπως αντίθετα, θα συνέβαινε αν τα χρήματα ήταν του ελληνικού δημοσίου!
Ο νόμος που έβαλε τέλος στην εξάλειψη του αξιοποίνου
Το καθεστώς ατιμωρησίας που μπορούσουν να απολαμβάνουν μέχρι πρότινος όσοι επέστρεφαν τις παράνομες ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, με την εξάλειψη του αξιοποίνου, έχει πάψει να ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 49 του νόμου 5108/2024 που κατήργησε την εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων οι οποίες εξακολουθούν να ισχύουν μόνο ως προς τα οικονομικά αδικήματα( όπως απάτη, υπεξαίρεση ή απιστία) που τελούνται σε βάρος του ελληνικού δημοσίου.
Μολονότι μάλιστα έχει παρέλθει ένας χρόνος από την ψήφιση του συγκεκριμένου νόμου, που προδιαγράφει με σαφήνεια την ποινική μεταχείριση των εμπλεκομένων στις παράνομες ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, φαίνεται πως αυτός έχει περάσει στα…ψιλά, άγνωστο για ποιο λόγο. Το σίγουρο είναι πάντως πως η εφαρμογή του για οικονομικά εγκλήματα σε βάρος της ΕΕ, τινάζει στον αέρα τις αιτιάσεις των εμπλεκομένων περί άρσης του αξιοποίνου, λόγω επιστροφής των παράνομων επιδοτήσεων.
Το «τελεσίγραφο» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η κατάργηση των συγκεκριμένων διατάξεων το 2024 ήταν μονόδρομος για την Ελλάδα μετά την αυστηρή προειδοποίηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Δεκέμβριο του 2021, για μη ορθή μεταφορά στο εθνικό μας δίκαιο της οδηγίας σχετικά με την καταπολέμηση της απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.
Με την επιστολή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλούσε τη χώρα μας να συμμορφωθεί με τους ενωσιακούς κανόνες θεωρώντας μη αποτελεσματικές και κυρίως μη αποτρεπτικές τις επαπειλούμενες ποινές στην Ελλάδα για τα οικονομικά εγκλήματα που στρέφονται σε βάρος των συμφερόντων της ΕΕ. « Η ορθή μεταφορά των εν λόγω κανόνων στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών είναι απαραίτητη προκειμένου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να μπορεί να διεξάγει αποτελεσματικές έρευνες και διώξεις», ανέφερε χαρακτηριστικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επισημαίνοντας πως η σχετική προθεσμία για τη συμμόρφωση της χώρας μας είχε λήξει δύο χρόνια νωρίτερα, στις 6 Ιουλίου του 2019!!!
Μετά λοιπόν το τελεσίγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα αναγκάστηκε να καταργήσει τις επίμαχες διατάξεις και να εναρμονιστεί με το ενωσιακό δίκαιο για τις ευθύνες και τις κυρώσεις των νομικών και φυσικών προσώπων που εμπλέκονται σε οικονομικά εγκλήματα σε βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ.
Η συμμόρφωση της Ελλάδος στην οδηγία της ΕΕ
Διαλύοντας μάλιστα κάθε αμφιβολία, το άρθρο 49 του ν. 5108/2024 προβλέπει με σαφήνεια «αδυναμία εξάλειψης του αξιοποίνου και μη επιβολής ποινής σε περιπτώσεις αδικημάτων που στρέφονται κατά των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ», και ενσωματώνει οριστικά την ευρωπαϊκή οδηγία 2017/1371 αναφέροντας ότι:« Στα αδικήματα που τελούνται σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε αυτά τυποποιούνται στον παρόντα νόμο, είτε στις γενικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, δεν εφαρμόζονται οι παρ. 2, 3 και 4 του άρθρου 381 οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 405 του Ποινικού Κώδικα.»
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, «κατά αυτόν τον τρόπο επέρχεται εναρμόνιση με τους σκοπούς και το άρθρο 7 της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, δεδομένου του κινδύνου πλήρους αποφυγής ποινικής ευθύνης και ποινικής κύρωσης για τους δράστες αξιόποινων πράξεων σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αντίκειται στους σκοπούς της ανωτέρω οδηγίας περί αποτελεσματικής προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της πρόβλεψης και επιβολής αποτρεπτικών κυρώσεων».
Τι ίσχυε μέχρι το 2024
Με τις επίμαχες διατάξεις που περιλαμβάνονταν στο ν. 4689/2020 και εφαρμόζονταν μέχρι το Μάιο του 2024, καθιερωνόταν:
α) Υποχρεωτικός λόγος εξάλειψης του αξιοποίνου, αν ο υπαίτιος με δική του θέληση και πριν από την πρώτη εξέτασή του ως υπόπτου ή κατηγορουμένου, ικανοποιήσει εντελώς τον ζημιωθέντα, χωρίς παράνομη βλάβη τρίτου.
β) Υποχρεωτικός λόγος απαλλαγής από την ποινή, αν ο υπαίτιος μέχρι την αμετάκλητη παραπομπή στο ακροατήριο ικανοποιήσει εντελώς τον ζημιωθέντα, χωρίς παράνομη βλάβη τρίτου, εφόσον πληρώσει επιπλέον τους τόκους υπερημερίας από την ημέρα τέλεσης του εγκλήματος. Η διάταξη αυτή εφαρμοζόταν μόνο στα πλημμελήματα και μέχρι το τέλος της αποδεικτικής διαδικασίας στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο.
Τι θα γίνει με την επιστροφή των παράνομων ευρωπαϊκών επιδοτήσεων
Με βάση πάντως τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η κατάργηση των προνομιακών για πολλούς, διατάξεων περί εξάλειψης του αξιοποίνου, έχει ενδιαφέρον η στάση που θα τηρήσουν στο εξής όσοι παρανόμως ιδιοποιήθηκαν πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν δηλ θα επιλέξουν να επιστρέψουν τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, ή θα αποθαρρυνθούν να το κάνουν, στερούμενοι ισχυρού κινήτρου για να αποκαταστήσουν τη ζημία που προκάλεσαν.
