Πώς μπορούμε να ενθαρρύνουμε τους πολίτες να υιοθετήσουν συνήθειες πιο φιλικές προς το περιβάλλον;
Για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, μια ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας ζήτησε από τους συμμετέχοντες σε μια έρευνα να εντάξουν το κρύο ντους στην καθημερινότητά τους. Όσοι ακολούθησαν πιστά το πρόγραμμα αποκόμισαν πολλαπλά οφέλη.
Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι οι συνήθειές τους επιβαρύνουν το περιβάλλον, ωστόσο δυσκολεύονται να τις αλλάξουν. «Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν νιώθουν ότι πρέπει να στερηθούν κάτι ή να μπουν σε έξοδα», εξηγεί η Δρ Λένα Γκλάζερ, ψυχολόγος. Ως ψυχοθεραπεύτρια, αντιμετωπίζει συχνά αυτή τη διστακτικότητα απέναντι στην αλλαγή κατά τη διάρκεια της εργασίας της.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μικρές αλλαγές που προσαρμόζονται στην καθημερινότητα
Στη διδακτορική διατριβή που ολοκλήρωσε πρόσφατα στο Τμήμα Ψυχολογίας, η Γκλάζερ εξέτασε κατά πόσο οι άνθρωποι είναι πιο πρόθυμοι να υιοθετήσουν συνήθειες που ωφελούν τόσο το κλίμα όσο και την υγεία τους, εφόσον αυτές εντάσσονται εύκολα στο καθημερινό τους πρόγραμμα και προσφέρουν άμεσα προσωπικά οφέλη. Μελέτησε το ζήτημα διερευνώντας τις επιδράσεις που έχει το τακτικό κρύο ντους.
«Όταν η συζήτηση στρέφεται στην αλλαγή συμπεριφοράς για την προστασία του κλίματος, το ενδιαφέρον συνήθως επικεντρώνεται στις μετακινήσεις, τη διατροφή ή την ανακύκλωση», αναφέρει η Γκλάζερ. Ωστόσο, σε αυτούς τους τομείς, τα οριζόντια μέτρα - όπως η απαγόρευση των αεροπορικών ταξιδιών ή η αποκλειστική προσφορά χορτοφαγικών γευμάτων στις εταιρικές καντίνες - συναντούν συχνά αντιστάσεις. Ορισμένοι αισθάνονται ότι περιορίζονται οι προσωπικές τους επιλογές, παρότι γνωρίζουν ότι τα αεροπλάνα επιβαρύνουν το κλίμα και η κατανάλωση κρέατος έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στο περιβάλλον όσο και στην υγεία.
«Χρειαζόμαστε μια προσέγγιση με μεγαλύτερη ενσυναίσθηση αν θέλουμε οι άνθρωποι να αλλάξουν στάση», πιστεύει η Γκλάζερ. Επισημαίνει ότι η θερμοκρασία και η κατανάλωση του νερού σπάνια αναφέρονται στις συζητήσεις για την κλιματική δράση, παρόλο που η προσαρμογή στις συνήθειες του μπάνιου έχει περιβαλλοντικό αντίκτυπο συγκρίσιμο με αυτόν της ανακύκλωσης. «Το κρύο ντους δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστο, αλλά αποτελεί μια μικρή προσαρμογή - εξάλλου, μπάνιο κάνουμε καθημερινά». Παράλληλα, είναι ένα εύκολο βήμα που εξοικονομεί χρήματα.
Λιγότερες ημέρες αναρρωτικής άδειας
Στη μελέτη συμμετείχαν 719 άτομα, ηλικίας 18 έως 65 ετών, από τα οποία ζητήθηκε να κάνουν ντους με όσο το δυνατόν πιο κρύο νερό για 12 εβδομάδες. Προϋπόθεση για τη συμμετοχή ήταν να χαίρουν άκρας υγείας και να μην συνήθιζαν ήδη το κρύο ντους.
Αρκετοί συμμετέχοντες εγκατέλειψαν την προσπάθεια τις πρώτες δύο εβδομάδες, αλλά στη συνέχεια το ποσοστό διαρροής μειώθηκε αισθητά. «Αυτό υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι σταδιακά το συνηθίζουν», συμπεραίνει η Γκλάζερ.
Καθώς η μελέτη εξελισσόταν, όσοι παρέμειναν ανέφεραν ότι αισθάνονταν όλο και καλύτερα, τόσο ψυχικά όσο και σωματικά. Σύμφωνα με την Γκλάζερ, αυτές οι υποκειμενικές βελτιώσεις αποτυπώθηκαν και στις αναρρωτικές τους άδειες: Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες πήραν 31% λιγότερες ημέρες αναρρωτικής άδειας σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.
Καλό για το περιβάλλον και την τσέπη σας
Όταν ρωτήθηκαν για τα άμεσα οφέλη του κρύου ντους, οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι ένιωθαν πιο ευδιάθετοι και αναζωογονημένοι. Αισθάνονταν επίσης ικανοποίηση που πίεσαν τον εαυτό τους να δοκιμάσει κάτι δυσάρεστο. «Τέτοιες εμπειρίες λειτουργούν ως ισχυρό κίνητρο», αναφέρει η Γκλάζερ.
Με την πάροδο του χρόνου, το κρύο ντους εξοικονομεί παράλληλα χρήματα. Οι άνθρωποι τείνουν να αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στο ντους, μειώνοντας την κατανάλωση νερού. Παράλληλα, καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια, καθώς το νερό δεν χρειάζεται θέρμανση. Για ένα ντους 45 λίτρων, η μείωση της θερμοκρασίας του νερού από τους 40°C στους 15°C εξοικονομεί 1,3 kWh ενέργειας. Αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και αισθητή μείωση των εκπομπών CO2. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, συνολικής διάρκειας 12 εβδομάδων, οι συμμετέχοντες περιόρισαν τις εκπομπές CO2 κατά 15 κιλά ανά άτομο - ποσότητα που ισοδυναμεί με τις εκπομπές ενός αυτοκινήτου σε διαδρομή 100 χιλιομέτρων. Με άλλα λόγια, το κρύο ντους προσφέρει τόσο περιβαλλοντικά όσο και οικονομικά οφέλη.
Γενικότερα, σημειώνει η Γκλάζερ: «Όταν οι άνθρωποι διαπιστώνουν ένα άμεσο προσωπικό όφελος από την αλλαγή της συμπεριφοράς τους και δεν αισθάνονται ότι στερούνται κάτι, έχουν μεγαλύτερη διάθεση να διατηρήσουν τη νέα συνήθεια».
Το αν οι συμμετέχοντες συνέχισαν το κρύο ντους μετά το τέλος της μελέτης παραμένει άγνωστο. Επίσης, δεν είναι σαφές πόσο περιβαλλοντικά συνειδητοποιημένοι ήταν σε άλλες εκφάνσεις της ζωής τους ή αν αντιστάθμιζαν τη δυσφορία του κρύου ντους επιβραβεύοντας τον εαυτό τους με άλλους τρόπους - μια συμπεριφορά που θα μπορούσε να περιορίσει ή και να ακυρώσει τα περιβαλλοντικά οφέλη.
Βρείτε τη θερμοκρασία που σας ταιριάζει
Η Γκλάζερ έχει ενθαρρυντικά νέα για όσους ακόμα διστάζουν να μπουν κάτω από το κρύο νερό: Ακόμη και οι μικρές αλλαγές στη θερμοκρασία του νερού μπορούν να έχουν θετικό αντίκτυπο. Δεν χρειάζεται να λειτουργείτε με τη λογική «όλα ή τίποτα». Το να βρείτε μια μέση λύση είναι απόλυτα θεμιτό.
«Αν στερούμαστε κάθε άνεση και απόλαυση, αυτό θα έχει τελικά τίμημα στην ευεξία και την ψυχική μας υγεία. Και ασφαλώς, το να αρρωσταίνει κανείς δεν ωφελεί το περιβάλλον».
Όποιος ενδιαφέρεται να δοκιμάσει το κρύο ντους μπορεί να ξεκινήσει σταδιακά, να δοκιμάσει τα όριά του και ενδεχομένως να τα διευρύνει με τον χρόνο. «Το νερό δεν χρειάζεται να είναι εξίσου κρύο κάθε μέρα. Δεν νιώθουμε την ίδια τόλμη καθημερινά, και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό», καταλήγει η Γκλάζερ.
Για κάποιον που το δοκιμάζει στο σπίτι, η οδηγία της μελέτης για ντους «όσο το δυνατόν πιο κρύο» μπορεί να ερμηνευτεί κάπως διαφορετικά: Ρυθμίστε το νερό όσο κρύο αισθάνεστε άνετα εκείνη την ημέρα. «Είναι σημαντικό να ακούτε το σώμα σας και να προσέχετε πώς νιώθετε. Αλλά μερικές φορές αξίζει να πιέσετε τον εαυτό σας λίγο παραπάνω».
